Τα βότανα στην αρχαία ελληνική ιατρική παράδοση

Μια πολύτιμη κληρονομιά που πρέπει να εξετάζεται με προσοχή

Όλοι οι λαοί χρησιμοποίησαν βότανα για την θεραπεία των νόσων, όπως μαρτυρούν επί παραδείγματι μεσοποταμιακά και ασσυριακά ιατρικά κείμενα, αρχαίες ινδικές παραδόσεις της Αγιουρβέδα κ.λ.π.

Ο Ιπποκράτης, ωστόσο, ο θεμελιωτής της δυτικής Ιατρικής, για πρώτη φορά συστηματοποιημένα μέσα στο πλαίσιο της ορθολογικής ιατρικής  παρατήρησε τη στενή σχέση της διατροφής και των φυτοθεραπευτικών φυτών με την υγεία. Στην ιπποκρατική παράδοση, η υγεία δεν αντιμετωπιζόταν ως απομονωμένο φαινόμενο, αλλά ως ισορροπία μεταξύ σώματος, περιβάλλοντος και τρόπου ζωής. Η εκτεταμένη καταγραφή της πλούσιας εμπειρικής φυτοθεραπείας, που μετά τον Ιπποκράτη χρησιμοποιήθηκε ευρέως στον αρχαίο κόσμο, έγινε για πρώτη φορά τον πρώτο αιώνα μ. Χ. από τον περιώνυμο ιατρό της αρχαιότητας Διοσκουρίδη, o οποίος εμπλούτισε το φαρμακευτικό οπλοστάσιο της εποχής με βότανα της Ανατολής, στην οποία είχε επεκταθεί η ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Το έργο του Διοσκουρίδη De Materia Medica λειτούργησε ως φαρμακολογικό εγχειρίδιο για περισσότερο από μία χιλιετία.

Φάρμακα αρχαίας φαρμακολογίας (ενδεικτική αναφορά)

• Φύλλα ελιάς Olea europaea I var sativa : Χρησιμοποιούνταν ως αντιφλεγμονώδη, αντιρευματικά, σε δερματοπάθειες.

• Πράσο κεφαλωτό Allium porrum I : Χρησιμοποιούνταν ως υπακτικό, διουρητικό, εμμηναγωγό, αποχρεμπτικό, ως αφροδισιακό.

• Ορίγανος ηρακλεωτική κοινώς ρίγανη Origanum vulgare l και Οriganum heracleoticum Rchb : Χρησιμοποιούνταν ως υπακτικό, αντιβηχικό, εμμηναγωγό, επί δερματοπαθειών.

• Θύμος Thymbra capitata I κοινώς θυμάρι : Χρησιμοποιούνταν ως αποχρεμπτικό, επί πνευμονοπαθειών, ως αντιρρευματικό, ως εμμηναγωγό.

• Δάφνη, Laurus nobilis I και Laurus nobilis angustifollia : Χρησιμοποιούνταν οι καρποί της, δαφνίδες, αναμιγμένοι με μέλι για την αντιμετώπιση του άσθματος, της φθίσης και ρευματικών νοσημάτων, επί δερματικών παθήσεων. Ατμόλουτρα με φύλλα δάφνης σε παθήσεις κύστης και πόνους περιόδου και ως εκτρωτικό.

• Αττικό μέλι : Ως αντιβηχικό σε ζεστά αφεψήματα.

• Σκόρδο Allium sativum I : Σε χρόνιο βήχα, ως αποτοξινωτικό, ως υποβοηθητικό της ούρησης, επί δερματικών παθήσεων.

• Ύσσωπος Hyssopus officinalis και Satureia graeca I : Χρησιμοποιούνταν βρασμένος με σύκα για την αντιμετώπιση του βήχα, της καρδιακής ανεπάρκειας, της καταρροής και ως αφέψημα για την αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας και της παχυσαρκίας.

• Φασκόμηλο Salvia officinalis : Χρησιμοποιούνταν σε λοιμώξεις του αναπνευστικού και ως εκτρωτικό.

• Πήγανο Ruta graveolens I και R Montana I κοινώς απήγανος : Το ήμερο πήγανο βραστό με ξερό άνηθο χρησιμοποιούνταν για την αντιμετώπιση του ευερέθιστου εντέρου, των ρευματισμών, της δύσπνοιας, του βήχα, για φούσκωμα κατά την εμμηνορρυσία, επί δερματικών παθήσεων.

• Μελάνθιο Νigella sativa I κοινώς μαύρο κύμινο : Χρησιμοποιούνταν σε κεφαλαλγίες με την μορφή καταπλασμάτων για το μέτωπο, επί δερματικών παθήσεων, επί δύσπνοιας, ως εμμηναγωγό.

• Χαμαίμιλον Matricaria chamomilla κοινώς χαμομήλι : Χρησιμοποιούνταν ως βοηθητικό εμμηνορρυσίας, σε παχυσαρκία, ως εκτρωτικό, σε ίκτερο, σε φούσκωμα, σε λιθιάσεις, σε ειλεό.

• Μανδραγόρας Μandragora sp : Χρησιμοποιούνταν (η ρίζα) ως υπναγωγό. Χρησιμοποιούνταν με προσοχή διότι υπερβολική ποσότητα είχε τοξική επίδραση. Παρασκεύαζαν και κρασί από μανδραγόρα που είχε υπνωτική και ηρεμιστική δράση.

• Ακαλήφη ή κνίδη Urtica urens κοινώς τσουκνίδα : Ο σπόρος χρησιμοποιούνταν ως αφροδισιακό, σε άσθμα, σε πνευμονικές παθήσεις, σε δερματοπάθειες, ενώ το αφέψημα των φύλλων ως υποβοηθητικό εμμηνορρυσίας.

• Μαστίχα Χίου : Χρησιμοποιούνταν σε παθήσεις στομάχου, στον βήχα.

• Άγνος Vitex agnus castus ή λυγαριά : Χρησιμοποιούνταν ως υπναγωγό εμμηναγωγό.

• To λινόσπερμο Linum usitatissimum κοινώς λιναρόσπορος : Χρησιμοποιούνταν ως αφροδισιακό και σε λοιμώξεις.

• Σινάπι Sinapis alba L κοινώς πικρίδι και λαψάνα : Χρησιμοποιούνταν επί λοιμώξεων αναπνευστικού.

• Αριστολοχία Aristolochia rotunda I, A. Longa I, A. Clematitis I : Χρησιμοποιούνταν για την αποβολή των υπολειμμάτων του τοκετού από την μήτρα μετά τον τοκετό και κατά την λοχεία.

Η αρχαία βοτανική κληρονομιά παραμένει σημαντική και στη σύγχρονη ιατρική, όμως απαιτείται επιστημονική μελέτη, λόγω τοξικών και σοβαρών παρενεργειών ορισμένων φυτών. Για παράδειγμα, ο μανδραγόρας μπορεί να αποβεί θανατηφόρος ενώ η αριστολοχία έχει συνδεθεί με βαριά νεφρική βλάβη και καρκίνο του ουροποιητικού συστήματος.

Δρ. Αναστασία Μοσχοβάκη
Φραγκοπούλου 10 Κηφισιά, Αθήνα

Έκτακτα-νοσοκομειακά περιστατικά
24ωρη γραμματεία: 2106252770 και 6945575287

Facebook https://www.facebook.com/pages/Aναστασία-Μοσχοβάκη-Ιατρός-Ειδική-Παθολόγος

Twitter http://twitter.com/amoschovaki