Η Γη που δεν ανήκει σε κανέναν: Το Μυστήριο του Μπιρ Ταουίλ με χρυσό, νομάδες και αυτοανακηρυγμένους Βασιλιάδες

Στον χάρτη, το Μπιρ Ταουίλ δεν ανήκει πουθενά , δεν έχει σημαία ή νόμους. Βρίσκεται ανάμεσα στην Αίγυπτο και το Σουδάν εκεί υπάρχουν χρυσοθήρες που αναζητούν πολύτιμα κοιτάσματα, νομαδικές φυλές που θεωρούν τη γη δική τους και μια σειρά ξένων που αυτοανακηρύχθηκαν βασιλιάδες μέσω του διαδικτύου.

Φανταστείτε μια έκταση γης μεγέθους μιας μεσαίας πόλης, την οποία κανένα κράτος στον κόσμο δεν αποδέχεται ως δική του. Όχι επειδή βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση, αλλά επειδή η διεκδίκησή της δεν θεωρείται συμφέρουσα. Αυτό το μέρος υπάρχει και ονομάζεται Μπιρ Ταουίλ. Βρίσκεται στην καρδιά της ερήμου και συχνά περιγράφεται ως η μοναδική κατοικήσιμη «γη του κανενός» στον πλανήτη, εκτός της Ανταρκτικής. Πρόκειται για μια εξαιρετικά σπάνια περίπτωση εδάφους που έμεινε εκτός των συνήθων συνοριακών διευθετήσεων.

Γιατί κανείς δεν θέλει το Μπιρ Ταουίλ στα χαρτιά

Το παράδοξο γεννήθηκε από δύο διαφορετικές γραμμές σε έναν χάρτη. Το 1899, το Ηνωμένο Βασίλειο καθόρισε τα σύνορα μεταξύ Αιγύπτου και Σουδάν στον 22ο παράλληλο, μια ευθεία γραμμή. Το 1902, οι Βρετανοί χάραξαν μια δεύτερη διοικητική οριοθέτηση, βασισμένη στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούσαν τη γη οι τοπικές φυλές. Σύμφωνα με αυτή τη δεύτερη γραμμή, το Μπιρ Ταουίλ υπαγόταν στην Αίγυπτο, ενώ η γειτονική περιοχή του Τριγώνου Χαλάιμπ υπαγόταν στο Σουδάν.

Το πρόβλημα είναι ότι οι δύο περιοχές συνδέονται, αλλά με αντίστροφο τρόπο. Η Αίγυπτος υποστηρίζει τη συνοριακή γραμμή του 1899, η οποία της αποδίδει το πολύτιμο Τρίγωνο Χαλάιμπ, μια πολύ μεγαλύτερη περιοχή με πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα. Το Σουδάν υποστηρίζει τη γραμμή του 1902, η οποία επίσης του εξασφαλίζει το Χαλάιμπ. Η ειρωνεία είναι ότι για να διατηρήσει το Χαλάιμπ, κάθε χώρα πρέπει να εγκαταλείψει το Μπιρ Ταουίλ.

Καθώς καμία από τις δύο δεν θέλει να χάσει το στρατηγικής σημασίας Τρίγωνο Χαλάιμπ, αμφότερες απορρίπτουν το Μπιρ Ταουίλ, μια έκταση περίπου 2.060 τετραγωνικών χιλιομέτρων, χωρίς πρόσβαση στη θάλασσα και με χαρακτηριστικά αφιλόξενης ερήμου. Η διεκδίκησή του θα ισοδυναμούσε ουσιαστικά με παραχώρηση του σημαντικότερου εδάφους στον γείτονα.

H «γη του κανενός» είναι γεμάτη ανθρώπους

Εδώ αρχίζει η πλευρά της ιστορίας που συνήθως παραβλέπεται. Το Μπιρ Ταουίλ μπορεί να μην έχει ιδιοκτήτη σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, όμως διαθέτει μακραίωνη ανθρώπινη παρουσία. Νομαδικοί λαοί, όπως οι Αμπάμπντα και οι Μπισαρίν, διασχίζουν αυτή την έρημο εδώ και αιώνες, πολύ πριν χαραχθούν οι αποικιακές γραμμές στους χάρτες, ακολουθώντας διαδρομές κτηνοτροφίας που αγνοούν τα σύγχρονα σύνορα.

Για αυτούς τους πληθυσμούς, η ιδέα ότι η περιοχή «δεν ανήκει σε κανέναν» δεν έχει νόημα. Η σχέση τους με τη γη είναι τόσο ισχυρή, ώστε γηραιότεροι των Αμπάμπντα έχουν δηλώσει πως θεωρούν το Μπιρ Ταουίλ δικό τους έδαφος και ότι οποιοσδήποτε επισκέπτης θα έπρεπε να ζητήσει άδεια για να εισέλθει.

Με άλλα λόγια, ενώ ο υπόλοιπος κόσμος αντιμετωπίζει την περιοχή ως ένα νομικό κενό, όσοι πραγματικά ζουν και κινούνται εκεί ασκούν στην πράξη έλεγχο. Η «γη του κανενός» έχει ανθρώπους που τη διαχειρίζονται, ακόμη κι αν δεν διαθέτει σημαία αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ.

Η εξόρυξη χρυσού

Αυτό που έκανε το Μπιρ Ταουίλ ακόμη πιο περιζήτητο ήταν ο χρυσός. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, το Σουδάν γνώρισε μια πραγματική έκρηξη στην εξόρυξη χρυσού, με την ανάπτυξη εκτεταμένης μικρής κλίμακας μεταλλευτικής δραστηριότητας στην έρημο. Η περιοχή του Μπιρ Ταουίλ εντάχθηκε σε αυτή τη ζώνη δραστηριότητας. Άτυποι καταυλισμοί εξόρυξης δημιουργήθηκαν μέσα και γύρω από την περιοχή, προσελκύοντας ανθρώπους πρόθυμους να εγκατασταθούν σε έναν τόπο που, επίσημα, δεν ανήκει σε κανένα κράτος και βρίσκεται μακριά από ουσιαστικό έλεγχο.

Η σκοτεινή πλευρά αυτής της χρυσοθηρίας είναι οι περιβαλλοντικές και υγειονομικές επιπτώσεις. Η παραδοσιακή εξόρυξη χρυσού χρησιμοποιεί συχνά υδράργυρο για τον διαχωρισμό του μετάλλου. Το μείγμα θερμαίνεται ώστε να εξατμιστεί ο υδράργυρος και να παραμείνει ο καθαρός χρυσός. Η διαδικασία αυτή απελευθερώνει τοξικούς ατμούς και μπορεί να μολύνει το έδαφος και τα νερά.

Σε μια περιοχή χωρίς επίσημη διοίκηση ή κρατική εποπτεία, δεν υπάρχει μηχανισμός επιβολής περιβαλλοντικών κανόνων, γεγονός που μετατρέπει το Μπιρ Ταουίλ σε ένα ανοιχτό πεδίο των κινδύνων που συνοδεύουν την ανεξέλεγκτη εξόρυξη.

Οι ψεύτικοι βασιλιάδες

Αν ο χρυσός προσελκύει χρυσοθήρες, το κενό κυριαρχίας προσελκύει ονειροπόλους και εκκεντρικούς. Επειδή θεωρείται επίσημα «γη του κανενός», το Μπιρ Ταουίλ έχει γίνει αγαπημένος προορισμός όσων θέλουν να ιδρύσουν το δικό τους κράτος.

Η πιο γνωστή περίπτωση είναι αυτή του Αμερικανού Τζερεμάια Χίτον, ο οποίος το 2014 ταξίδεψε στην περιοχή, φύτεψε μια σημαία και ανακήρυξε τον εαυτό του βασιλιά του «Βασιλείου του Βόρειου Σουδάν», με σκοπό να πραγματοποιήσει την επιθυμία της μικρής του κόρης να γίνει πριγκίπισσα.

Ωστόσο, ο Χίτον δεν ήταν ο μόνος. Το 2017, ένας Ινδός επιχειρηματίας ανακήρυξε το «Βασίλειο Ντίξιτ», ενώ μόλις μία ημέρα αργότερα ένας Ρώσος DJ διεκδίκησε την ίδια περιοχή ως «Βασίλειο της Μέσης Γης», εμπνευσμένος από το έργο του Τόλκιν.

Υπήρξαν επίσης δικηγόροι, επιχειρηματίες και άλλοι επίδοξοι μονάρχες που δημιούργησαν φανταστικά κράτη μέσω ιστολογίων και διαδικτυακών φορμών, προσφέροντας ακόμη και «υπηκοότητες». Καμία από αυτές τις διεκδικήσεις δεν αναγνωρίστηκε ποτέ από κάποια κυβέρνηση ή διεθνή οργανισμό. Πρόκειται για φανταστικά βασίλεια πάνω σε μια απολύτως πραγματική περιοχή.

Τι διδάσκει το Μπιρ Ταουίλ για τα σύνορα;

Η περίπτωση του Μπιρ Ταουίλ αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο ανθρώπινη κατασκευή είναι τα σύνορα. Η περιοχή δεν αποτελεί αντικείμενο διαμάχης με τη συνηθισμένη έννοια, όπου δύο κράτη ανταγωνίζονται για να την αποκτήσουν. Συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: και οι δύο πλευρές την απορρίπτουν επειδή η αποδοχή της θα σήμαινε απώλεια ενός πιο πολύτιμου εδάφους.

Το γεγονός αυτό αποκαλύπτει ότι πολλά σύνορα, συχνά κληρονομιά παλαιών αποικιακών αποφάσεων, συνδέονται περισσότερο με πολιτικούς υπολογισμούς παρά με τη γεωγραφία ή τους ανθρώπους που ζουν σε μια περιοχή. Παράλληλα, η ζωή που συνεχίζει να υπάρχει στο Μπιρ Ταουίλ δείχνει ότι οι άνθρωποι δύσκολα αφήνουν ένα κενό ανεκμετάλλευτο. Εκεί όπου το κράτος δεν φτάνει, κάποιος άλλος θα εμφανιστεί: για να βόσκει κοπάδια, να αναζητά χρυσό ή να ονειρεύεται ένα στέμμα.

Το Μπιρ Ταουίλ είναι ένα από εκείνα τα μέρη που μοιάζουν επινοημένα, αλλά υπάρχουν πραγματικά, είναι ένα κράμα γεωγραφίας, γεωπολιτικής και ανθρώπινης ιδιορρυθμίας στην καρδιά της ερήμου.