Κι όμως, ορισμένες τυπικές φράσεις της καθημερινότητας μπορεί να βροντοφωνάζουν ότι ο άνθρωπος που στέκεται απέναντί σου λέει ψέματα.
Μπορεί το διάσημο ρητό να υποστηρίζει πως «ο κλέφτης και ο ψεύτης τον πρώτο μήνα πιάνονται», όμως για τη δεύτερη περίπτωση διατηρούμε κάποιες επιφυλάξεις. Οι άνθρωποι που έχουν την τάση να λένε ψέματα - είτε για δευτερευούσης σημασίας θέματα είτε για πιο σοβαρά ζητήματα - καταφέρνουν αρκετές φορές να μας πείθουν για την ειλικρίνεια και τη γνησιότητα των λεγομένων τους. Έλα, όμως, που είναι παγίδα.
Σύμφωνα με τον πρώην ειδικό πράκτορα του FBI, Τζακ Σάφερ, ο οποίος πέρασε πέντε χρόνια της καριέρας του, ανακρίνοντας υπόπτους, ένας ψεύτης σπάνια θα πει κάτι εμφανώς ψευδές. Οι «επαγγελματίες» στα ψέματα ξέρουν να καλύπτουν με μαεστρία τις πράξεις τους και να υιοθετούν με άνεση μια άλλη πραγματικότητα. Ηθοποιούς δεν τους λες, αλλά η υποκρισία συμπεριλαμβάνεται στη λίστα με τα ταλέντα τους.
Μεταξύ των όσων λένε, υπάρχουν και πέντε φράσεις, οι οποίες μπορει εκ πρώτης όψεως να δείχνουν αθώες, αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι.
Όσοι λένε ψέματα χρησιμοποιούν απερίσκεπτα τις ακόλουθες φράσεις:
1. «Αυτό ήταν, πάνω-κάτω»
Η συγκεκριμένη φράση μπορεί να ακούγεται σαν ένας απλός τρόπος για να ολοκληρώσει κάποιος την αφήγησή του. Ωστόσο, το «πάνω-κάτω» αφήνει ένα μικρό περιθώριο: σαν να υπάρχουν κι άλλες λεπτομέρειες, τις οποίες ο συνομιλητής επιλέγει να μην αναφέρει.
Σε μια συζήτηση, για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να περιγράψει τι έκανε το προηγούμενο βράδυ και, όταν ερωτηθεί αν συνέβη κάτι άλλο, να απαντήσει «αυτό ήταν, πάνω-κάτω». Η διατύπωση από μόνη της δεν αποδεικνύει τίποτα, μπορεί όμως να δείχνει ότι η απάντηση δεν είναι τόσο ολοκληρωμένη όσο παρουσιάζεται.
2. «Δεν μπορείς να το αποδείξεις»
Εδώ η συζήτηση μετακινείται από το τι συνέβη στο αν υπάρχουν στοιχεία που το αποδεικνύουν. Αντί να απαντήσει κάποιος στην ουσία μιας ερώτησης ή να αρνηθεί ξεκάθαρα αυτό που του καταλογίζεται, μπορεί να σταθεί αποκλειστικά στην έλλειψη αποδείξεων.
Στην καθημερινότητα, μια φράση όπως «και πού το ξέρεις; Δεν μπορείς να το αποδείξεις» μπορεί να λειτουργήσει περισσότερο ως τρόπος αποφυγής της ουσιαστικής απάντησης παρά ως πραγματική διάψευση. Φυσικά, η απαίτηση για αποδείξεις δεν σημαίνει από μόνη της ότι κάποιος λέει ψέματα. Η φράση αποκτά σημασία κυρίως όταν χρησιμοποιείται επανειλημμένα για να αποφευχθεί μια συγκεκριμένη απάντηση.
3. «Για ποιο λόγο να το έκανα αυτό;»
Μια ερώτηση που μοιάζει με άρνηση, χωρίς στην πραγματικότητα να είναι άμεση άρνηση. Αντί για ένα απλό «δεν το έκανα», ο συνομιλητής επιστρέφει την ερώτηση: «Για ποιο λόγο να το έκανα αυτό;». Έτσι, η συζήτηση μπορεί εύκολα να μεταφερθεί στα κίνητρα και στο αν η πράξη θα είχε νόημα, αντί να μείνει στο βασικό ερώτημα: έγινε ή δεν έγινε;
Σε μια ελληνική παρέα, μια τέτοια απάντηση μπορεί να εμφανιστεί πολύ φυσικά, ειδικά όταν κάποιος αισθάνεται ότι βρίσκεται υπό πίεση. Γι' αυτό και δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη εξαπάτησης. Αυτό που αξίζει να παρατηρήσει κανείς, είναι αν αποφεύγεται συστηματικά η ξεκάθαρη απάντηση.
4. «Με κατηγορείς τώρα;»
Μια φράση που μπορεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να αλλάξει τους ρόλους στη συζήτηση. Αντί να απαντήσει σε αυτό που ρωτήθηκε, ο συνομιλητής επικεντρώνεται στο γεγονός ότι τέθηκε η ίδια η ερώτηση. Ξαφνικά, αυτός που ζητούσε μια εξήγηση βρίσκεται στη θέση να πρέπει να δικαιολογήσει γιατί έκανε την ερώτηση.
Το «με κατηγορείς τώρα;» μπορεί βέβαια να αποτελεί απολύτως φυσιολογική αντίδραση κάποιου που αισθάνεται αδικημένος. Όταν όμως χρησιμοποιείται για να αποφευχθεί σταθερά η αρχική ερώτηση, μπορεί να λειτουργήσει ως ένας τρόπος αλλαγής της κατεύθυνσης της συζήτησης.
5. «Δεν θυμάμαι να το έχω κάνει αυτό»
Η επίκληση της μνήμης είναι ένας από τους πιο εύκολους τρόπους για να αποφευχθεί μια ξεκάθαρη απάντηση. Το ενδιαφέρον βρίσκεται στη διατύπωση. Το «δεν θυμάμαι» είναι διαφορετικό από το «δεν το έκανα». Δεν αποτελεί ακριβώς άρνηση, αλλά αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να έχει συμβεί το περιστατικό χωρίς ο συνομιλητής να χρειάζεται να το παραδεχθεί.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΑΝΑΡΤΩΝΤΑΙ ME ΜΙΚΡΗ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΛΕΓΧΟΥ