Στους δρόμους της Ιαπωνίας δεν θα βρείτε δημοσίους κάδους απορριμμάτων, κι όμως η καθαριότητα παραμένει υποδειγματική σε κάθε γωνιά.
Σε κάποιο σημείο της Ιαπωνίας αυτή τη στιγμή, ένας τουρίστας κρατά ένα άδειο πλαστικό μπουκάλι. Αγόρασε ένα τσάι από έναν αυτόματο πωλητή πριν από σαράντα λεπτά. Έκτοτε προσπέρασε έναν ναό, δύο εμπορικούς δρόμους, έναν σιδηροδρομικό σταθμό και χιλιάδες ανθρώπους, χωρίς να συναντήσει ούτε έναν δημόσιο κάδο απορριμμάτων. Παράλληλα, παρατηρεί κάτι ακόμη πιο περίεργο: δεν υπάρχουν κάδοι, αλλά δεν υπάρχουν και σκουπίδια. Οι δρόμοι είναι πεντακάθαροι.
Τα δύο σκέλη αυτού του μυστηρίου συνδέονται άμεσα, αν και η εξήγηση διαφέρει από αυτό που υποθέτουν οι περισσότεροι επισκέπτες. Οι δρόμοι της χώρας δεν ήταν πάντα έτσι. Οι δημόσιοι κάδοι άρχισαν να εξαφανίζονται το 1995, μετά την επίθεση με αέριο σαρίν στο μετρό του Τόκιο, όταν οι αρχές τους απομάκρυναν από τους σταθμούς για λόγους ασφαλείας. Οι περισσότεροι δεν επέστρεψαν ποτέ, καθώς οι δημοτικοί προϋπολογισμοί ευνοήθηκαν από την αλλαγή: η αποκομιδή κοστίζει, ενώ οι κάδοι προσελκύουν κοράκια. Σε μια χώρα όπου ο δημόσιος χώρος αντιμετωπίζεται με απόλυτη σοβαρότητα, ένας ξεχειλισμένος κάδος θεωρείται κοινωνική αποτυχία.
Η φιλοσοφία του «gomi wa mochikaeri»
Η προσαρμογή της κοινωνίας δεν ήταν η αναζήτηση κάδου μέχρι να βρεθεί κάποιος, αλλά η αρχή «gomi wa mochikaeri», δηλαδή «παίρνεις τα σκουπίδια σου στο σπίτι». Το άδειο μπουκάλι έχει τη θέση του στο σπίτι, σε έναν συγκεκριμένο κάδο, περιμένοντας μια συγκεκριμένη μέρα αποκομιδής.
Εκεί χτυπά η καρδιά της ιαπωνικής πειθαρχίας. Κάθε γειτονιά λειτουργεί με ένα πρόγραμμα συλλογής σχεδόν χειρουργικής ακρίβειας: τα οργανικά απορρίμματα μαζεύονται συγκεκριμένες ημέρες, τα πλαστικά, τα κουτιά και τα μπουκάλια σε άλλες, ενώ τα ογκώδη αντικείμενα κατόπιν ραντεβού.
Οι σακούλες τοποθετούνται στο σημείο συλλογής νωρίς το πρωί κάτω από ειδικό δίχτυ. Αν κάποιος τοποθετήσει λάθος αντικείμενο σε λάθος ημέρα, η σακούλα παραμένει εκεί με σημείωμα. Χωρίς φωνές ή πρόστιμα, η κοινωνική αυτή σημείωση αποτελεί ένα από τα πιο αποτελεσματικά μέσα συμμόρφωσης.
Αυτή η συμπεριφορά δεν επιβάλλεται από εξωτερικούς ελεγκτές αλλά καλλιεργείται από την παιδική ηλικία. Οι Ιάπωνες μαθητές καθαρίζουν οι ίδιοι τις αίθουσές τους, καθώς δεν υπάρχουν επιστάτες για να εξαφανίζουν τις ακαταστασίες. Το μάθημα είναι σαφές: δεν υπάρχει κάποιο «μακριά» για να πετάξεις κάτι. Κάποιος θα το μεταφέρει, οπότε είναι προτιμότερο να είσαι εσύ.
Οι εξαιρέσεις
Φυσικά, το σύστημα διαθέτει μικρές εξαιρέσεις. Οι κάδοι των καταστημάτων ψιλικών (konbini) λειτουργούν ως ημι-δημόσιοι κάδοι για όσα αγοράστηκαν εκεί, ενώ οι αυτόματοι πωλητές διαθέτουν ειδικές υποδοχές ανακύκλωσης για τα μπουκάλια.
Ωστόσο, το σύστημα δέχεται πιέσεις λόγω του ρεκόρ τουριστικών ροών. Σε πόλεις όπως το Κιότο και η Νάρα, όπου ελάφια έχασαν τη ζωή τους καταπίνοντας πλαστικές σακούλες, οι αρχές άρχισαν να τοποθετούν ξανά κάδους κοντά σε τουριστικά αξιοθέατα, αναγνωρίζοντας ότι οι κανόνες αυτοί δεν μπορούν να αφομοιωθούν ακαριαία από τους επισκέπτες.
Για όσους επισκέπτονται τη χώρα, το πιο χρήσιμο αντικείμενο στην τσάντα είναι μια μικρή πλαστική σακούλα για τα προσωπικά απορρίμματα. Μετά από λίγες ημέρες, η απουσία κάδων σταματά να μοιάζει με ταλαιπωρία και αρχίζει να φαίνεται ως ένδειξη εμπιστοσύνης. Οι δρόμοι της Ιαπωνίας δεν είναι καθαροί επειδή κάποιος τους καθαρίζει διαρκώς, αλλά επειδή 120 εκατομμύρια άνθρωποι παίρνουν καθημερινά τα σκουπίδια τους στο σπίτι.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΑΝΑΡΤΩΝΤΑΙ ME ΜΙΚΡΗ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΛΕΓΧΟΥ