Δεκάδες εκατομμύρια Ρώσοι έχουν υποχρεωθεί τους τελευταίους 18 μήνες να εγκαταστήσουν στα κινητά τους μια νέα εφαρμογή, το Max, ένα κουμπί σε μοβ-μπλε χρώμα που χρησιμοποιείται για μηνύματα και πληρωμές.
Οι ρωσικές Αρχές έχουν παρουσιάσει το Max ως μια πατριωτική εναλλακτική του Telegram και του WhatsApp, ενώ γνωστά πρόσωπα της ρωσικής showbiz έχουν προωθήσει την εφαρμογή μέσα από ραπ βίντεο και κωμικά σκετς. Το φετινό καλοκαίρι, το Max έγινε η εφαρμογή ανταλλαγής μηνυμάτων με τη μεγαλύτερη χρήση στη Ρωσία.
Το Max αποτελεί προϊόν της VKontakte, της ρωσικής εταιρείας κοινωνικής δικτύωσης που είναι στενά συνδεδεμένη με το ρωσικό κράτος. Σύμφωνα με αναφορές, ο Ρώσος πρόεδρος, Βλαντίμιρ Πούτιν, κατέχει έμμεσο μερίδιο στην εφαρμογή.
Το ρωσικό «super-app» και οι υπηρεσίες σε μία πλατφόρμα
Το Max είναι η ρωσική εκδοχή ενός «super-app», δηλαδή μιας πλατφόρμας που συνδυάζει ένα ολόκληρο οικοσύστημα υπηρεσιών σε μία εφαρμογή. Αποτελεί μια «δεξαμενή» για μια σειρά από «mini-apps», τα οποία πλέον χρησιμοποιούνται για πολλές πτυχές της καθημερινής ζωής στη Ρωσία, μεταξύ άλλων για τραπεζικές εφαρμογές, υπηρεσία ανταλλαγής μηνυμάτων που φιλοδοξεί να αντικαταστήσει το Telegram, καθώς και εφαρμογές για βασικές κρατικές υπηρεσίες.
Το πιο γνωστό «super-app» στον κόσμο είναι το WeChat, η κινεζική πλατφόρμα που συγκεντρώνει πλήθος υπηρεσιών και διευκολύνει τους κοινωνικούς ελέγχους του κράτους. Ωστόσο, ενώ το WeChat αναπτύχθηκε επί δεκαετίες παράλληλα με τους υπόλοιπους διαδικτυακούς ελέγχους της Κίνας, το Max επιβλήθηκε σε έναν πληθυσμό που μέχρι πρότινος είχε σε μεγάλο βαθμό ελεύθερη πρόσβαση στο διαδίκτυο.
Τώρα, έρευνα ψηφιακής εγκληματολογίας έχει αποκαλύψει μια πληρέστερη εικόνα για τις ισχυρές δυνατότητες παρακολούθησης του Max. Αυτές ισοδυναμούν με μια «πίσω πόρτα» σε ολόκληρο το οικοσύστημα των mini-apps που είναι εγκατεστημένα στη συσκευή κάθε χρήστη, σύμφωνα με τη Ρόγια Ενσάφι, αναπληρώτρια καθηγήτρια Επιστήμης Υπολογιστών στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν.
«Μελετούμε την κλιμάκωση του διαδικτυακού ελέγχου στη Ρωσία εδώ και μία δεκαετία», δήλωσε η Ενσάφι. Όπως ανέφερε, αυτό που προσφέρει το Max είναι «η πιο έξυπνη και ταυτόχρονα η πιο τρομακτική τακτική» που χρησιμοποιούν αυταρχικές κυβερνήσεις για την παρακολούθηση των πολιτών τους.
Η Ενσάφι χαρακτήρισε επίσης το Max «ένα προσχέδιο που μπορεί να ακολουθήσει οποιαδήποτε κυβέρνηση» προς την κατεύθυνση του ψηφιακού αυταρχισμού. Σύμφωνα με την ίδια, αντιπροσωπεύει την αιχμή των δυνατοτήτων που ενδέχεται σύντομα να επιχειρήσουν να εφαρμόσουν κυβερνήσεις όπως αυτές του Ιράν, του Καζακστάν και της Ινδίας.
Τι αποκάλυψε η έρευνα για τις δυνατότητες του Max
Η ομάδα της Ενσάφι κατάφερε να κατεβάσει την έκδοση της εφαρμογής που χρησιμοποιείται στη Ρωσία. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το Max μπορεί να τραβά στιγμιότυπα από τις οθόνες των συσκευών των χρηστών, καθώς και από το περιεχόμενο των mini-apps, χωρίς εκείνοι να το γνωρίζουν.
Παράλληλα, μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση σε όλες τις πληροφορίες που είναι αποθηκευμένες σε αυτά τα mini-apps, συμπεριλαμβανομένων των μηνυμάτων και των πληρωμών.
Η εφαρμογή μπορεί ακόμη και να εισάγει κώδικα στα mini-apps. Αυτό, σύμφωνα με την Ενσάφι, σημαίνει ότι η ρωσική κυβέρνηση θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το Max για την πραγματοποίηση κυβερνοεπιθέσεων.
Η έρευνα προσφέρει νέα στοιχεία στη συνεχιζόμενη συζήτηση σχετικά με τις δυνατότητες παρακολούθησης του Max. Η Ενσάφι διευκρίνισε, ωστόσο, ότι η εφαρμογή δεν μπορεί να παραβιάσει εφαρμογές όπως το Telegram και το WhatsApp, εφόσον αυτές είναι εγκατεστημένες στις συσκευές των χρηστών. Η Ρωσία, όμως, έχει απαγορεύσει και τις δύο εφαρμογές.
Πίεση σε εργαζομένους του Δημοσίου, φοιτητές και μαθητές
Πολλοί Ρώσοι που εργάζονται σε κρατικούς θεσμούς ή σχετίζονται με αυτούς έχουν ουσιαστικά υποχρεωθεί να χρησιμοποιούν το Max. Δημόσιοι υπάλληλοι και εργαζόμενοι στον δημόσιο τομέα, φοιτητές πανεπιστημίων, εκπαιδευτικοί, ακόμη και μαθητές έχουν αντιμετωπίσει πιέσεις να μεταφέρουν τις επικοινωνίες τους στην πλατφόρμα.
Μια εκπαιδευτικός σε σχολείο της Μόσχας δήλωσε ότι το προσωπικό του σχολείου έλαβε εντολή να περάσει στο Max, μετά από οδηγίες των δημοτικών Αρχών.
«Ο διευθυντής του σχολείου μάς κάλεσε τον περασμένο Μάρτιο και μας το είπε ξεκάθαρα: από εδώ και πέρα, όλα είναι στο Max. Αυτό περιλάμβανε τις συνομιλίες με τους γονείς, την αποστολή εργασιών για το σπίτι και κάθε άλλη επικοινωνία του σχολείου», ανέφερε η εκπαιδευτικός.
«Δεν υπάρχει πραγματικά η επιλογή να πεις όχι, οπότε στο τέλος απλώς χρησιμοποιείς την εφαρμογή», πρόσθεσε.
Ο Ντανίιλ, φοιτητής πανεπιστημίου στην Αγία Πετρούπολη, δήλωσε ότι κατέβασε απρόθυμα το Max λίγο πριν από την έναρξη του ακαδημαϊκού έτους, αφού ενημερώθηκε ότι οι φοιτητές θα στερούνταν την πρόσβαση στα κτίρια του πανεπιστημίου ή στις φοιτητικές εστίες χωρίς έναν κωδικό QR που θα δημιουργούνταν μέσω της εφαρμογής.
Ο ίδιος ανέφερε ότι είχε ανησυχίες για την ασφάλεια και την ιδιωτικότητα της εφαρμογής, αλλά αισθανόταν ότι είχε ελάχιστες επιλογές εάν ήθελε να συνεχίσει να έχει πρόσβαση στην πανεπιστημιούπολη.
Η χρήση του Max από τη ρωσική ελίτ
Στους κύκλους της ρωσικής ελίτ, η χρήση του Max φαίνεται συχνά να είναι σε μεγάλο βαθμό επιφανειακή, καθώς το Telegram και το Signal εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ευρέως για την καθημερινή επικοινωνία, σύμφωνα με αρκετά πρόσωπα με ισχυρές διασυνδέσεις και επιφανείς επιχειρηματίες.
Ένα πρόσωπο από τον στενό κύκλο του Κρεμλίνου δήλωσε ότι ο ίδιος και αρκετοί φίλοι του είχαν αγοράσει δεύτερα κινητά τηλέφωνα αποκλειστικά για να εγκαταστήσουν το Max, ενώ συνέχισαν να χρησιμοποιούν τις βασικές συσκευές τους και τις εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων που προτιμούσαν όπως και πριν.
«Όλα γίνονται για τα μάτια του κόσμου. Κανείς στην πολιτική δεν το χρησιμοποιεί πραγματικά», δήλωσε το συγκεκριμένο πρόσωπο υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Το Max δεν έχει ακόμη αντικαταστήσει το Telegram ως σημαντική πηγή ειδήσεων για τους Ρώσους. Τα δημόσια κανάλια, τα οποία χρησιμοποιούνται από μέσα ενημέρωσης, μπλόγκερ και αξιωματούχους για τη μετάδοση ειδήσεων και σχολίων σε μεγάλο κοινό, παραμένουν πολύ λιγότερο ανεπτυγμένα στο Max. Μόνο ένας μικρός αριθμός από αυτά έχει καταφέρει να δημιουργήσει κοινά συγκρίσιμου μεγέθους με τα μεγαλύτερα κανάλια του Telegram.
«Δεν ξέρεις ποιος μπορεί να παρακολουθεί»
Αρκετοί χρήστες του Max που μίλησαν στον Guardian δήλωσαν ότι η εφαρμογή μοιάζει σε μεγάλο βαθμό με το Telegram, το οποίο για μεγάλο χρονικό διάστημα ήταν η δημοφιλέστερη πλατφόρμα ανταλλαγής μηνυμάτων στη Ρωσία, τόσο στον σχεδιασμό όσο και στη λειτουργικότητά της. Ωστόσο, οι ανησυχίες για την ιδιωτικότητα και την παρακολούθηση ήταν ευρέως διαδεδομένες.
«Με τη χρήση του Max αισθάνεσαι ότι ποτέ δεν ξέρεις πραγματικά ποιος άλλος μπορεί να παρακολουθεί», δήλωσε ο Νικολάι, 34χρονος σύμβουλος στη Μόσχα.
Ο Νικολάι ανέφερε ότι, παρότι η εφαρμογή έδειχνε σύγχρονη και καλοσχεδιασμένη, υπήρχε πάντα κάτι ελαφρώς δυσοίωνο στη χρήση της.
«Καταλήγεις να τη χρησιμοποιείς όλο και περισσότερο, επειδή οι εναλλακτικές γίνονται όλο και πιο δύσκολα προσβάσιμες. Αλλά και πάλι δεν σου φαίνεται σωστό».
Η ταχύτητα με την οποία η Ρωσία προώθησε το Max θα πρέπει να αποτελέσει «καμπανάκι αφύπνισης», σύμφωνα με την Ενσάφι. Η Κίνα έφτασε στη σημερινή κατάσταση ψηφιακού αυταρχισμού μέσα σε διάστημα 35 ετών. Αντίθετα, η Ρωσία έχει επιβάλει αυτούς τους σαρωτικούς περιορισμούς, οδηγώντας τους πολίτες σε ένα ελεγχόμενο από το κράτος διαδίκτυο, μέσα σε μόλις μία δεκαετία.
«Ο κόσμος αλλάζει, οι υποδομές της ιδιωτικής επικοινωνίας αλλάζουν και η επίθεση από τις αυταρχικές κυβερνήσεις είναι πολύ επιθετική», δήλωσε η Ενσάφι.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΑΝΑΡΤΩΝΤΑΙ ME ΜΙΚΡΗ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΛΕΓΧΟΥ