Τα social media πυροδοτούν το άγχος για την υγεία – Πώς να το αντιμετωπίσετε

Έχετε πιάσει ποτέ τον εαυτό σας να βλέπει το ένα βίντεο μετά το άλλο στα social media ή να ψάχνετε διαρκώς στο διαδίκτυο για συμπτώματα, ασθένειες και συμβουλές υγείας; Ένας πονοκέφαλος γίνεται ξαφνικά πιθανό σημάδι σοβαρής πάθησης, μια μικρή ενόχληση αποκτά δεκάδες πιθανές εξηγήσεις και, πριν το καταλάβετε, έχετε περάσει μία ώρα αναζητώντας τι μπορεί να «έχετε».

Δεν είστε οι μόνοι. Η αναζήτηση πληροφοριών για την υγεία στο internet έχει πλέον γίνει μέρος της καθημερινότητας εκατομμυρίων ανθρώπων – και η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat (2024/2025) περίπου το 60% των ατόμων στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη, αναζητά πληροφορίες υγείας στο διαδίκτυο.

Το πρόβλημα είναι ότι τα social media έχουν κατακλυστεί από συμβουλές, «μυστικά», διαγνώσεις, θεραπείες και προσωπικές ιστορίες υγείας. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο πραγματικά μας βοηθά όλο αυτό να παίρνουμε σωστές αποφάσεις – και από ποιο σημείο και μετά αρχίζει να λειτουργεί εις βάρος μας.

Ειδικοί ψυχικής υγείας στο Γερμανικό Πρακτορείο Ειδικών (DPA) επισημαίνουν ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν πράγματι να αποτελέσουν ένα πολύτιμο εργαλείο ενημέρωσης. Υπάρχουν, όμως, και σοβαρές παγίδες, ιδιαίτερα όταν το ασταμάτητο scrolling αρχίζει να τροφοδοτεί το αποκαλούμενο άγχος υγείας.

Μπορούν τα social media να είναι ωφέλιμα;

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αρκετά θετικά στοιχεία όταν χρησιμοποιούνται για τη διάδοση πληροφοριών γύρω από την υγεία. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο επικοινωνίας, το οποίο μπορεί να φτάσει πολύ γρήγορα σε τεράστιο αριθμό ανθρώπων και ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες.

Παράλληλα, στα social media δραστηριοποιούνται πολλοί γιατροί και άλλοι καταρτισμένοι επαγγελματίες υγείας που δημιουργούν αξιόπιστο και χρήσιμο περιεχόμενο. Για πολλούς ανθρώπους, μάλιστα, οι πλατφόρμες αυτές αποτελούν το μέρος όπου θα ακούσουν για πρώτη φορά κάτι καινούργιο, θα ενημερωθούν για ένα θέμα ή θα παρακινηθούν να αναζητήσουν περισσότερες πληροφορίες. Υπό αυτή την έννοια, μπορούν πράγματι να είναι ωφέλιμες.

Η μεγάλη παγίδα στα social media

Το βασικό μειονέκτημα είναι εξίσου προφανές: στα social media μπορεί πρακτικά ο καθένας να δημοσιεύσει οτιδήποτε. Ένα βίντεο μπορεί να έχει εκατομμύρια προβολές, likes και κοινοποιήσεις χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όσα υποστηρίζει είναι επιστημονικά σωστά.

Αυτό δημιουργεί σύγχυση σχετικά με το ποιες πληροφορίες υγείας στο διαδίκτυο είναι αξιόπιστες και ποιες όχι.

Και οι συνέπειες μπορεί να μην περιορίζονται απλώς στην παραπληροφόρηση. Το περιεχόμενο που καταναλώνει κάποιος μπορεί να επηρεάσει τις αποφάσεις του σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπίσει ένα σύμπτωμα, μια πάθηση ή έναν φόβο που έχει για την υγεία του.

Γιατί βλέπετε συνεχώς τις πιο τρομακτικές ιστορίες

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το εντυπωσιοθηρικό περιεχόμενο. Οι αλγόριθμοι των social media τείνουν να ευνοούν αναρτήσεις και βίντεο που είναι πιο εντυπωσιακά, συναισθηματικά φορτισμένα ή απροσδόκητα, επειδή ακριβώς αυτού του είδους το περιεχόμενο προκαλεί περισσότερες αντιδράσεις και κοινοποιήσεις.

Αυτό σημαίνει ότι μια δραματική ιστορία σχετικά με μια σοβαρή ασθένεια μπορεί να εμφανίζεται πολύ συχνότερα στην οθόνη σας από μια ψύχραιμη, επιστημονικά τεκμηριωμένη εξήγηση. Γι’ αυτό και είναι σημαντικό να θυμάστε έναν βασικό κανόνα:

Το γεγονός ότι κάτι είναι viral ή έχει κοινοποιηθεί χιλιάδες φορές δεν σημαίνει ότι είναι και αληθινό.

Τι είναι το άγχος υγείας και πώς να το αντιμετωπίσετε

Το να ενδιαφέρεται κάποιος για την υγεία του και να προσπαθεί να φροντίζει τον εαυτό του είναι φυσιολογικό και θετικό. Το άγχος υγείας, όμως, είναι κάτι διαφορετικό.

Μπορεί να εμφανίζεται όταν κάποιος αναζητά επανειλημμένα πληροφορίες για ασθένειες, ελέγχει συνεχώς το σώμα του για πιθανά συμπτώματα και ζητά διαρκώς επιβεβαίωση ότι όλα είναι καλά – αλλά καμία διαβεβαίωση δεν είναι τελικά αρκετή για να τον καθησυχάσει.

Αυτή η συμπεριφορά και η συνεχής ανησυχία μπορούν σταδιακά να μετατραπούν σε πρόβλημα από μόνες τους. Οι ειδικοί ψυχικής υγείας επισημαίνουν ότι όταν ένας άνθρωπος επικεντρώνεται υπερβολικά σε ένα συγκεκριμένο σύμπτωμα ή ενδεχόμενο πρόβλημα, ο φόβος μπορεί να αρχίσει να λειτουργεί σχεδόν σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία.

Ας υποθέσουμε ότι αναζητάτε στα social media ένα συγκεκριμένο σύμπτωμα. Είναι πολύ πιθανό σύντομα να εμφανιστούν βίντεο ανθρώπων που περιγράφουν εξαιρετικά δυσάρεστες ή τρομακτικές εμπειρίες τις οποίες είχαν με το ίδιο ή παρόμοιο σύμπτωμα.

Και τότε αρχίζει η «τρύπα του κουνελιού». Παρακολουθείτε ένα βίντεο, μετά δεύτερο, μετά τρίτο. Ο αλγόριθμος αντιλαμβάνεται το ενδιαφέρον σας και σας προτείνει ακόμη περισσότερο σχετικό περιεχόμενο. Οι ιστορίες γίνονται ολοένα πιο δραματικές και η ανησυχία μεγαλώνει.

Αν ο χρόνος που περνάτε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σας κάνει να ανησυχείτε περισσότερο για την υγεία σας και πλέον δεν ξέρετε τι να πιστέψετε, ειδικοί ψυχικής στο DPA προτείνουν ορισμένες απλές και πρακτικές κινήσεις…

Περιορίστε την έκθεσή σας σε περιεχόμενο υγείας

Ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν τα social media έχει σχεδιαστεί ώστε να τραβά την προσοχή σας και να σας κάνει να καταναλώνετε όλο και περισσότερο περιεχόμενο. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί ψυχικής υγείας συνιστούν να προσπαθήσετε να περιορίσετε την έκθεσή σας σε αναρτήσεις και βίντεο που αφορούν θέματα υγείας.

Αν σας εμφανίζονται συνεχώς διαφημίσεις για συμπληρώματα ή περιεχόμενο που σας κάνει να ανησυχείτε υπερβολικά για την υγεία σας και να αισθάνεστε ότι κατακλύζεστε από πληροφορίες, πιθανότατα είναι ώρα να απομακρυνθείτε και να τα μπλοκάρετε.

Κάντε unfollow τους λογαριασμούς που πυροδοτούν το άγχος σας

Δεν υπάρχει κανένας λόγος να συνεχίζετε να ακολουθείτε λογαριασμούς που σας κάνουν να αισθάνεστε χειρότερα. Οι ειδικοί συνιστούν να κάνετε unfollow οποιονδήποτε λογαριασμό πυροδοτεί αισθήματα άγχους, σας κάνει να αισθάνεστε άσχημα για τον εαυτό σας ή μειώνει το κίνητρό σας. Αντί να σας βοηθούν, τέτοιοι λογαριασμοί μπορούν να σας εξαντλούν συναισθηματικά και να σας εμποδίζουν να ζείτε την καθημερινότητά σας όσο το δυνατόν καλύτερα.

Μην πιστεύετε αυτομάτως αυτό που βλέπετε online

Όταν παρακολουθείτε περιεχόμενο υγείας, προσπαθήστε πρώτα να αναρωτηθείτε ποιος ακριβώς σας δίνει αυτή την πληροφορία. Είναι γιατρός ή άλλος αναγνωρισμένος επαγγελματίας υγείας; Τι προσόντα διαθέτει; Ποια στοιχεία ή επιστημονικά δεδομένα παρουσιάζει; Προσπαθεί ταυτόχρονα να σας πουλήσει κάποιο προϊόν ή μια υπηρεσία;

Εάν κάποιος έχει οικονομικό όφελος από το προϊόν ή την υπηρεσία που προωθεί, υπάρχει ακόμη μεγαλύτερος λόγος να αντιμετωπίζετε τους ισχυρισμούς του με επιφυλακτικότητα.

Το ίδιο ισχύει και για τις προσωπικές ιστορίες. Αν κάποιος περιγράφει στο TikTok ή στο Instagram τι συνέβη στον ίδιο, πρέπει να θυμάστε ότι πρόκειται για τη δική του ατομική εμπειρία. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ίδια κατάσταση ή εξέλιξη ισχύει απαραίτητα και για εσάς.

Προσέξτε τις «θαυματουργές θεραπείες»

Υπάρχει ένας ιδιαίτερα χρήσιμος κανόνας όταν διαβάζετε συμβουλές υγείας online: Αν κάτι ακούγεται υπερβολικά καλό για να είναι αληθινό, πιθανότατα δεν είναι.

Αν ένα προϊόν ή μια θεραπεία παρουσιάζεται ως κάποια επαναστατική λύση που μπορεί ξαφνικά να διορθώσει ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας, θα έπρεπε να υπάρχουν σημαντικά επιστημονικά στοιχεία και έρευνες που να το υποστηρίζουν. Μια πραγματικά πρωτοποριακή θεραπεία δεν θα υπήρχε μόνο σε ένα viral βίντεο ή σε μια διαφήμιση influencer.

Διασταυρώστε τις πληροφορίες με αξιόπιστες πηγές

Μην παίρνετε ως δεδομένο οτιδήποτε ακούτε από κάποιον στο διαδίκτυο. Αν θέλετε να μάθετε περισσότερα για μια συγκεκριμένη πάθηση ή ένα σύμπτωμα, αναζητήστε πληροφορίες σε αναγνωρισμένες και επίσημες πηγές υγείας.

Αν ανησυχείτε πραγματικά, μιλήστε με γιατρό

Αν υπάρχει συγκεκριμένο πρόβλημα υγείας που σας ανησυχεί έντονα, η καλύτερη επιλογή είναι να απευθυνθείτε σε επαγγελματία υγείας και όχι να συνεχίζετε το scrolling. Για ήπιους, συνηθισμένους πόνους και ενοχλήσεις που δεν συνοδεύονται από ανησυχητικά σημάδια, ορισμένοι γιατροί επισημαίνουν ότι μπορεί να χρειαστεί ένα εύλογο χρονικό διάστημα ώστε να υποχωρήσουν από μόνα τους, καθώς το σώμα συχνά έχει τη δυνατότητα να αναρρώνει.

Αν όμως υπάρχει έντονος πόνος, πολλά συμπτώματα ή κάτι που σας προκαλεί σοβαρή ανησυχία, θα πρέπει να ζητήσετε ιατρική συμβουλή το συντομότερο δυνατό.

Κρατήστε ημερολόγιο συμπτωμάτων

Αν αντιμετωπίζετε συμπτώματα που επιμένουν, ένα απλό ημερολόγιο μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην επόμενη επίσκεψή σας στον γιατρό. Καταγράψτε ποια ακριβώς είναι τα συμπτώματα, πότε εμφανίζονται και οποιαδήποτε άλλη πληροφορία ενδέχεται να σχετίζεται με αυτά – για παράδειγμα τι είχατε φάει, τι κάνατε εκείνη την ώρα ή οτιδήποτε άλλο παρατηρήσατε.

Έτσι, αντί να προσπαθείτε να βρείτε μόνοι σας τη διάγνωση μέσα από δεκάδες βίντεο και προσωπικές ιστορίες αγνώστων, θα μπορείτε να δώσετε στον γιατρό σας πιο συγκεκριμένες πληροφορίες που μπορούν να βοηθήσουν στην πραγματική αξιολόγηση της κατάστασής σας.

Τα social media μπορούν να ανοίξουν την πόρτα σε χρήσιμες γνώσεις για την υγεία. Το πρόβλημα αρχίζει όταν από εργαλείο ενημέρωσης μετατρέπονται σε μια ατελείωτη μηχανή αναζήτησης συμπτωμάτων, φόβου και επιβεβαίωσης. Και τότε ίσως η πιο υγιεινή κίνηση δεν είναι άλλο ένα βίντεο. Είναι να κλείσετε την εφαρμογή.