Κόψατε το κάπνισμα αλλά πόση από τη φθορά μπορεί να αποκατασταθεί;

Από τα πρώτα λεπτά μετά το τελευταίο τσιγάρο, ο οργανισμός αρχίζει να ανακάμπτει. Ορισμένα οφέλη εμφανίζονται γρήγορα, άλλα χρειάζονται χρόνια, ενώ κάποιες βλάβες παραμένουν.

Για όποιον κόβει το κάπνισμα, το ερώτημα έρχεται σχεδόν αυθόρμητα: πόσα από όλα όσα προκάλεσε το τσιγάρο μπορεί να διορθώσει το σώμα; Η απάντηση εξαρτάται από τη διάρκεια και την ένταση του καπνίσματος, την κατάσταση της υγείας και το είδος της βλάβης. Η διακοπή, πάντως, ωφελεί σε κάθε ηλικία, ακόμη και σε ανθρώπους που καπνίζουν επί δεκαετίες ή έχουν ήδη εμφανίσει καρδιακή ή πνευμονική νόσο.

Η αποκατάσταση προχωρά με διαφορετικούς ρυθμούς. Η καρδιά ανταποκρίνεται γρήγορα στην απομάκρυνση του καπνού, η αναπνοή μπορεί σταδιακά να βελτιωθεί και ο κίνδυνος σοβαρών ασθενειών υποχωρεί με τον χρόνο. Παράλληλα, ορισμένες αλλοιώσεις απαιτούν μακροχρόνια παρακολούθηση. Η κατανόηση αυτής της διαφοράς βοηθά τους πρώην καπνιστές να έχουν ρεαλιστικές προσδοκίες και να φροντίζουν ουσιαστικά τον εαυτό τους.


Σύμφωνα με το Αμερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου δέκα χρόνια μετά τη διακοπή o κίνδυνος καρκίνου του πνεύμονα μπορεί να είναι κατά 30% – 50% χαμηλότερος σε σχέση με τη συνέχιση του καπνίσματος.

Οι πρώτες αλλαγές

Σύμφωνα με τα Αμερικανικά Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (Centers for Disease Control and Prevention), οι καρδιακοί παλμοί αρχίζουν να μειώνονται μέσα σε λίγα λεπτά από το τελευταίο τσιγάρο. Μέσα σε μερικές ημέρες, το μονοξείδιο του άνθρακα στο αίμα υποχωρεί στα επίπεδα ανθρώπων που απέχουν από το κάπνισμα. Σε διάστημα ενός έως δώδεκα μηνών, ο βήχας και η δύσπνοια συνήθως περιορίζονται. Τα οφέλη συνεχίζονται σε βάθος χρόνου. Ο κίνδυνος εμφράγματος μειώνεται έντονα μέσα στα πρώτα ένα έως δύο χρόνια. Έπειτα από περίπου δεκαπέντε χρόνια, ο κίνδυνος στεφανιαίας νόσου πλησιάζει εκείνον ανθρώπων χωρίς ιστορικό καπνίσματος. Πρόκειται για γενικά χρονικά ορόσημα, με την πορεία κάθε ανθρώπου να επηρεάζεται από το ιστορικό του.

Οι βλάβες που παραμένουν

Στους πνεύμονες, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Στο εμφύσημα καταστρέφονται τα τοιχώματα των κυψελίδων, των μικροσκοπικών αεροφόρων σάκων όπου γίνεται η ανταλλαγή οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα. Αυτή η δομική βλάβη είναι μόνιμη. Η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, στην οποία εντάσσεται το εμφύσημα, χρειάζεται διαρκή αντιμετώπιση, με στόχο τον έλεγχο των συμπτωμάτων και τη διατήρηση της καθημερινής λειτουργικότητας. Ακόμη και τότε, η διακοπή έχει μεγάλη αξία: επιβραδύνει την εξέλιξη της νόσου και την απώλεια πνευμονικής λειτουργίας. Η κατάλληλη θεραπεία μπορεί να περιορίσει τη δύσπνοια και να διευκολύνει τις καθημερινές δραστηριότητες. Όπου χρειάζεται, συμπληρώνεται με προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης, που περιλαμβάνουν άσκηση υπό επίβλεψη, εκπαίδευση και τεχνικές αναπνοής.

Ο κίνδυνος καρκίνου του πνεύμονα επίσης μειώνεται. Σύμφωνα με το Αμερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου (National Cancer Institute), δέκα χρόνια μετά τη διακοπή μπορεί να είναι κατά 30% έως 50% χαμηλότερος σε σχέση με τη συνέχιση του καπνίσματος. Ωστόσο, μπορεί να παραμένει αυξημένος έναντι ανθρώπων που ουδέποτε κάπνισαν. Η διακοπή περιορίζει τον κίνδυνο, με το προηγούμενο ιστορικό να εξακολουθεί να έχει σημασία.

Η φροντίδα μετά το τελευταίο τσιγάρο

Μια μεγάλη μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 2022 στο ιατρικό περιοδικό JAMA Network Open, εξέτασε σχεδόν 160.000 πρώην καπνιστές. Όσοι ακολουθούσαν περισσότερο τις συστάσεις για σωματική δραστηριότητα, υγιεινή διατροφή, σωματικό βάρος και περιορισμό του αλκοόλ παρουσίαζαν κατά 27% χαμηλότερο σχετικό κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία, συγκριτικά με όσους τις ακολουθούσαν λιγότερο. Η παρακολούθηση διήρκεσε περίπου 19 χρόνια. Επειδή επρόκειτο για μελέτη παρατήρησης, το εύρημα καταγράφει συσχέτιση και χρειάζεται προσοχή ως προς την αιτιώδη ερμηνεία του. Προσθέτει, πάντως, στοιχεία υπέρ της συνολικής φροντίδας της υγείας μετά τη διακοπή καπνίσματος.

Για ανθρώπους με σημαντικό ιστορικό καπνίσματος, αξίζει να συζητηθεί με τον γιατρό ο προσυμπτωματικός έλεγχος με αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης. Ενδεικτικά, η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία (American Cancer Society) συστήνει ετήσιο έλεγχο σε άτομα 50–80 ετών, που έχουν καπνίσει το ισοδύναμο ενός πακέτου την ημέρα επί 20 χρόνια ή περισσότερο, εφόσον πληρούν και τις υπόλοιπες προϋποθέσεις. Η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα, μετά από συζήτηση για τα οφέλη και τους πιθανούς κινδύνους της εξέτασης.

Το όφελος της διακοπής παραμένει ουσιαστικό ακόμη κι όταν ένα μέρος της φθοράς είναι μόνιμο. 

Ανεξάρτητα από τον προληπτικό έλεγχο, βήχας που διαρκεί πάνω από τρεις εβδομάδες, επίμονη δύσπνοια ή ανεξήγητη απώλεια βάρους χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση. Η παρουσία αίματος στα πτύελα απαιτεί άμεση επικοινωνία με γιατρό. Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να έχουν πολλές αιτίες και η έγκαιρη διερεύνηση βοηθά να εντοπιστεί η κατάλληλη αντιμετώπιση. Το όφελος της διακοπής παραμένει ουσιαστικό ακόμη κι όταν ένα μέρος της φθοράς είναι μόνιμο. Λιγότερα συμπτώματα, καλύτερη καθημερινότητα και χαμηλότερος κίνδυνος σοβαρής νόσου, είναι κέρδη που αξίζουν σε οποιαδήποτε ηλικία.