Όταν ο νους δεν σταματά να μιλά

Γράφει ο Ψυχολόγος-Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας

Έχεις παρατηρήσει ότι υπάρχουν μέρες που δεν σε κουράζει τόσο αυτό που συμβαίνει γύρω σου, όσο αυτό που συμβαίνει μέσα στο κεφάλι σου;

Μπορεί εξωτερικά να μην έχει αλλάξει σχεδόν τίποτα, κι όμως μέσα σου να επικρατεί ένας ασταμάτητος διάλογος. Σκέψεις που διαδέχονται η μία την άλλη, υποθέσεις για το μέλλον, αναλύσεις του παρελθόντος, σενάρια που ίσως δεν πραγματοποιηθούν ποτέ. Ο νους μοιάζει να δουλεύει αδιάκοπα, σαν να έχει αναλάβει την ευθύνη να προβλέψει κάθε πιθανό κίνδυνο και να βρει λύση για κάθε πιθανό πρόβλημα.

Το παράδοξο είναι ότι πολλές φορές δεν αντιλαμβανόμαστε καν πως συμβαίνει αυτό. Έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ να ταυτιζόμαστε με τις σκέψεις μας, ώστε θεωρούμε αυτονόητο πως ό,τι περνά από το μυαλό μας είναι και η πραγματικότητα.

Αν φοβάμαι, σημαίνει ότι υπάρχει κίνδυνος. Αν ανησυχώ, κάτι κακό μάλλον πλησιάζει. Αν σκέφτομαι ξανά και ξανά ένα ενδεχόμενο, ίσως είναι επειδή πρέπει να προετοιμαστώ γι' αυτό.

Κι έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, αρχίζουμε να ζούμε περισσότερο μέσα στις προβλέψεις του νου παρά μέσα στην ίδια τη ζωή.

Ο νους, βέβαια, είναι ένα σπουδαίο εργαλείο. Χάρη σε αυτόν σχεδιάζουμε, δημιουργούμε, παίρνουμε αποφάσεις και εξελισσόμαστε. Το πρόβλημα αρχίζει όταν παύει να είναι εργαλείο και γίνεται ο μόνιμος αφηγητής της ζωής μας. Τότε σχολιάζει τα πάντα, ερμηνεύει τα πάντα και πολλές φορές κατασκευάζει ολόκληρες ιστορίες χωρίς να υπάρχουν ακόμη τα γεγονότα που τις δικαιολογούν.

Ένα μήνυμα που άργησε να έρθει μπορεί να γίνει απόρριψη. Μια δυσκολία στη δουλειά μπορεί να μετατραπεί σε βεβαιότητα ότι όλα θα καταρρεύσουν. Ένα αίσθημα κόπωσης μπορεί να ερμηνευτεί ως ένδειξη ότι «δεν τα καταφέρνω». Δεν είναι η πραγματικότητα που μας βασανίζει εκείνη τη στιγμή· είναι η ερμηνεία που έχει ήδη δώσει ο νους στην πραγματικότητα.

Κάπως έτσι γεννιέται μεγάλο μέρος του άγχους. Όχι από αυτό που συμβαίνει τώρα, αλλά από αυτό που ίσως συμβεί αύριο. Ο άνθρωπος αρχίζει να φοβάται γεγονότα που δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί, να λυπάται για καταστάσεις που δεν έχουν συμβεί και να κουβαλά βάρη που ίσως δεν χρειαστεί ποτέ να σηκώσει.

Το πιο λυπηρό όμως δεν είναι μόνο ότι γεμίζουμε φόβους. Είναι ότι, όσο ο νους μας ταξιδεύει αδιάκοπα στο χθες και στο αύριο, χάνουμε το σήμερα. Καθόμαστε με ανθρώπους που αγαπάμε χωρίς να είμαστε πραγματικά μαζί τους. Βλέπουμε τη θάλασσα αλλά δεν τη βλέπουμε. Πίνουμε έναν καφέ χωρίς να τον απολαμβάνουμε, γιατί μέσα μας συνεχίζεται ένας αόρατος διάλογος που δεν σταματά ποτέ.

Ίσως τελικά η ψυχική ηρεμία να μην σημαίνει ότι θα πάψουν να υπάρχουν σκέψεις. Αυτό δεν γίνεται και ούτε χρειάζεται να γίνει. Σημαίνει όμως να αποκτήσουμε μια διαφορετική σχέση μαζί τους. Να μπορούμε να τις παρατηρούμε χωρίς να τις ακολουθούμε όλες. Να αναγνωρίζουμε ότι μια σκέψη είναι απλώς μια σκέψη και όχι απαραίτητα μια αλήθεια.

Όσο περισσότερο το καταφέρνουμε αυτό, τόσο περισσότερο επιστρέφουμε στην παρούσα στιγμή. Στον άνθρωπο που βρίσκεται απέναντί μας, στο σώμα μας, στην αναπνοή μας, στη ζωή που συμβαίνει τώρα και όχι σε εκείνη που φανταζόμαστε ότι ίσως συμβεί κάποτε.

Γιατί η ζωή δεν χάνεται μόνο όταν περνούν τα χρόνια. Χάνεται και όταν ο νους μας βρίσκεται διαρκώς αλλού, αφήνοντας το παρόν να περνά χωρίς να το έχουμε πραγματικά ζήσει.