Το πρώτο γνωστό χταπόδι δεν είναι τελικά... χταπόδι: Πώς οι επιστήμονες είχαν ξεγελαστεί για χρόνια

Ένα απολίθωμα ηλικίας 300 εκατομμυρίων ετών, το οποίο για δεκαετίες θεωρούνταν το αρχαιότερο χταπόδι που έχει εντοπιστεί, αποδεικνύεται τελικά ότι ανήκει σε εντελώς διαφορετικό θαλάσσιο οργανισμό, ανατρέποντας βασικές επιστημονικές εκτιμήσεις.

Ερευνητές από το University of Reading χρησιμοποίησαν σύγχρονες τεχνικές απεικόνισης για να εξετάσουν το εσωτερικό του απολιθώματος και εντόπισαν μικροσκοπικά δόντια, τα οποία έδειξαν ότι πρόκειται για συγγενή των ναυτίλων, θαλάσσιων οργανισμών με πολλά πλοκάμια και εξωτερικό κέλυφος, και όχι για χταπόδι.

Το απολίθωμα, γνωστό ως Pohlsepia mazonensis, είχε καταγραφεί ακόμη και στο Guinness ως το αρχαιότερο γνωστό χταπόδι. Ωστόσο, όπως προκύπτει πλέον, η αρχική ταυτοποίηση ήταν λανθασμένη.

Ο επικεφαλής της μελέτης, Thomas Clements, εξήγησε ότι η σύγχυση οφείλεται στην κατάσταση στην οποία βρισκόταν ο οργανισμός πριν απολιθωθεί.

Όπως ανέφερε, το ζώο είχε αποσυντεθεί για εβδομάδες πριν καλυφθεί από ιζήματα, με αποτέλεσμα η αλλοίωση των ιστών να του δώσει μορφή που έμοιαζε με χταπόδι.

Η αρχική μελέτη του απολιθώματος είχε δημοσιευτεί το 2000, βασισμένη σε μορφολογικά χαρακτηριστικά όπως τα οκτώ «πλοκάμια» και άλλες δομές που θεωρήθηκαν ενδεικτικές χταποδιού.

Ωστόσο, η νέα έρευνα αξιοποίησε τη μέθοδο της συγχρονικής ακτινοβολίας (synchrotron imaging), η οποία χρησιμοποιεί δέσμες φωτός ισχυρότερες από τον ήλιο για να «διαβάσει» το εσωτερικό των πετρωμάτων.

Η τεχνολογία αυτή αποκάλυψε στοιχεία που δεν ήταν ορατά με παλαιότερες μεθόδους, μεταξύ των οποίων και τα χαρακτηριστικά δόντια που ταυτίζονται με εκείνα ναυτιλοειδών απολιθωμάτων από την ίδια περιοχή, στο Mazon Creek του Ιλινόις στις ΗΠΑ.

Η νέα ταυτοποίηση έχει σημαντικές συνέπειες για την κατανόηση της εξέλιξης των κεφαλόποδων. Σύμφωνα με τα νέα δεδομένα, τα χταπόδια εμφανίστηκαν πολύ αργότερα από ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα, πιθανότατα κατά την Ιουρασική περίοδο.

Παράλληλα, οι επιστήμονες εκτιμούν πλέον ότι ο διαχωρισμός των χταποδιών από τα συγγενικά τους είδη με δέκα πλοκάμια συνέβη στη Μεσοζωική εποχή και όχι εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια νωρίτερα.

Η ανακάλυψη αυτή αναδεικνύει τη σημασία της επανεξέτασης παλαιών ευρημάτων με σύγχρονες τεχνολογίες, καθώς ακόμη και καθιερωμένες επιστημονικές «βεβαιότητες» μπορούν να ανατραπούν από νέα δεδομένα.