Στην έρημο του Ντουμπάι τα φυτά μεγαλώνουν χωρίς χώμα και με έως 95% λιγότερο νερό

Οι κάθετες φάρμες στο Ντουμπάι μπορούν να παράγουν πάνω από ένα εκατομμύριο κιλά λαχανικών τον χρόνο με ελάχιστο νερό και χωρίς φυτοφάρμακα.

Στην καρδιά μιας από τις πιο άνυδρες περιοχές του πλανήτη, εκεί όπου η θερμοκρασία το καλοκαίρι μπορεί να ξεπεράσει τους 50 βαθμούς, το Ντουμπάι επιχειρεί κάτι που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα ακουγόταν ως απότοκο επιστημονικής φαντασίας: Να μετατρέψει την έρημο σε έναν τεράστιο χώρο παραγωγής τροφίμων που λειτουργεί όλο τον χρόνο.

Το μυστικό δεν βρίσκεται στο έδαφος αλλά στην τεχνολογία. Μέσα σε μεγάλες μεταλλικές εγκαταστάσεις γεμάτες LED φώτα, αισθητήρες και ρομποτικά συστήματα, φυτά μεγαλώνουν σε πολλαπλά επίπεδα χωρίς χώμα και με έως και 95% λιγότερο νερό σε σχέση με την παραδοσιακή γεωργία. Το μοντέλο βασίζεται στις λεγόμενες κάθετες φάρμες και ήδη θεωρείται από πολλούς ειδικούς ένα από τα πιο φιλόδοξα πειράματα γεωργίας σε ακραίο περιβάλλον.

Η έρημος ως εργαστήριο γεωργίας του μέλλοντος

Η γεωργία στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ήταν πάντα δύσκολη υπόθεση. Μόλις το 0,5% της συνολικής έκτασης της χώρας θεωρείται πραγματικά γόνιμο, γεγονός που για δεκαετίες έκανε το κράτος να εξαρτάται σχεδόν ολοκληρωτικά από εισαγωγές τροφίμων. Για να μειώσει αυτή την εξάρτηση, η χώρα επένδυσε σε αυτό που οι ειδικοί αποκαλούν «γεωργία ελεγχόμενου περιβάλλοντος», δηλαδή σε εγκαταστάσεις όπου κάθε παράμετρος της καλλιέργειας ελέγχεται ψηφιακά.

Σε αυτές τις φάρμες τα φυτά δεν μεγαλώνουν στο έδαφος. Οι ρίζες τους βρίσκονται μέσα σε θρεπτικά διαλύματα νερού σε υδροπονικά συστήματα ή ψεκάζονται με μικροσκοπικά σταγονίδια σε τεχνολογίες αεροπονίας. Έτσι το νερό ανακυκλώνεται συνεχώς και η κατανάλωσή του μειώνεται δραστικά, ενώ η παραγωγικότητα ανά τετραγωνικό μέτρο μπορεί να είναι έως και τρεις φορές μεγαλύτερη σε σχέση με την παραδοσιακή καλλιέργεια. Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί από τον κλάδο και αναφέρονται από το Interesting Engineering, οι εγκαταστάσεις που αναπτύσσονται στο Ντουμπάι μπορούν να παράγουν εκατομμύρια κιλά τροφίμων κάθε χρόνο.

Ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα είναι η φάρμα Bustanica, που λειτουργεί σε συνεργασία με την Emirates Flight Catering. Η εγκατάσταση παράγει καθημερινά μεγάλες ποσότητες πράσινων λαχανικών όπως μαρούλι, σπανάκι, ρόκα και κόλιανδρο, τα οποία χρησιμοποιούνται σε πτήσεις της Emirates αλλά και σε σούπερ μάρκετ της περιοχής. Η παραγωγή γίνεται σε πλήρως κλειστό περιβάλλον χωρίς φυτοφάρμακα, ενώ το νερό ανακυκλώνεται συνεχώς μέσα στο σύστημα, εξοικονομώντας εκατοντάδες εκατομμύρια λίτρα κάθε χρόνο.

Οι καλλιέργειες αναπτύσσονται σε τεράστιες εγκαταστάσεις πολλών επιπέδων, όπου ρομποτικά συστήματα μετακινούν δίσκους φυτών και η τεχνητή νοημοσύνη ρυθμίζει την ένταση του φωτισμού, τη θερμοκρασία και τα θρεπτικά στοιχεία ανάλογα με το στάδιο ανάπτυξης κάθε φυτού. Σε ορισμένες μονάδες, η ετήσια παραγωγή μπορεί να ξεπεράσει τα τρία εκατομμύρια κιλά φρέσκων προϊόντων, ποσότητα αρκετή για να καλύψει τις ανάγκες δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων.

Τα υπέρ και τα κατά

Τα πλεονεκτήματα αυτού του μοντέλου είναι πολλά. Η παραγωγή γίνεται όλο τον χρόνο χωρίς να επηρεάζεται από τις εποχές, τα προϊόντα φτάνουν στην αγορά μέσα σε λίγες ώρες και η ανάγκη για μεταφορές και εισαγωγές μειώνεται σημαντικά. Παράλληλα, η απουσία παρασίτων σε ελεγχόμενο περιβάλλον σημαίνει ότι δεν χρειάζονται χημικά φυτοφάρμακα.

Ωστόσο, το μοντέλο έχει να αντιμετωπίσει κι αυτό τις προκλήσεις του. Το κόστος κατασκευής τέτοιων εγκαταστάσεων είναι ιδιαίτερα υψηλό, ενώ η ψύξη των χώρων μέσα στην έρημο απαιτεί σημαντική κατανάλωση ενέργειας. Επιπλέον, προς το παρόν οι καλλιέργειες περιορίζονται κυρίως σε φυλλώδη λαχανικά και βότανα, καθώς δημητριακά και μεγαλύτερα φυτά παραμένουν πιο δύσκολο να καλλιεργηθούν σε κάθετα συστήματα.

Παρά τα εμπόδια, πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι οι κάθετες φάρμες θα αποτελέσουν βασικό κομμάτι της επισιτιστικής ασφάλειας των χωρών του Κόλπου τα επόμενα χρόνια. Αν το μοντέλο του Ντουμπάι αποδειχθεί βιώσιμο σε μεγάλη κλίμακα, η ίδια τεχνολογία θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε πολλές ακόμη περιοχές του πλανήτη όπου το νερό είναι περιορισμένο και η καλλιεργήσιμη γη σπάνια.

Η έρημος, που για αιώνες θεωρούνταν το απόλυτο σύμβολο της ακαρπίας, ίσως μετατραπεί τελικά στο πιο σύγχρονο εργαστήριο γεωργίας του μέλλοντος.