Ειδικοί προειδοποιούν: Τα reality μπορούν να καταστρέψουν την ψυχολογία σας

Ειδικοί εξηγούν πώς τα reality επηρεάζουν την ψυχολογία όχι μόνο αυτών που συμμετέχουν, αλλά και όσων τα παρακολουθούν.

Τα reality show έχουν μπει για τα καλά τα τελευταία χρόνια στη ζωή μας και αποτελούν πλέον έναν καθιερωμένο τηλεοπτικό τύπο. Ωστόσο ενδιαφέρον παρουσιάζει τι συνέπειες υφίστανται οι συμμετέχοντες όταν μετατρέπονται σε χαρακτήρες, αλλά και πώς επηρεάζει τους τηλεθεατές η συνεχής έκθεση σε τοξικές σχέσεις.

Στην πραγματικότητα τα reality δεν αφήνουν κανέναν αδιάφορο, είτε λόγω έλξης είτε λόγω αποστροφής. Οι δημιουργοί τους το γνωρίζουν και αξιοποιούν στο έπακρο τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για να καθηλώσουν το κοινό. Επιπλέον, είναι γνωστό ότι αφήνουν ένα ψυχολογικό αποτύπωμα τόσο στους τηλεθεατές όσο και στους ίδιους τους συμμετέχοντες, που μερικές φορές εκδηλώνεται ως διαταραχές ψυχικής υγείας.

Οι ειδικοί του Ανοικτού Πανεπιστημίου Καταλονίας (UOC) αποκαλύπτουν την έκταση αυτού του αντίκτυπου.

Συγκεκριμένες προσωπικότητες με συγκεκριμένη εμφάνιση

Στην θεωρία, οι εμπειρίες των συμμετεχόντων σε τέτοια προγράμματα αντικατοπτρίζουν τις συγκρούσεις της πραγματικής ζωής, οδηγώντας τους τηλεθεατές να αισθανθούν ταύτιση και ενσυναίσθηση με τους πρωταγωνιστές των reality. Όμως, η αλήθεια είναι ότι υπάρχει σκόπιμη επιλογή συγκεκριμένων προσωπικοτήτων με συγκεκριμένη εξωτερική εμφάνιση, ανάμεσα σε πολλά άλλα μεροληπτικά στοιχεία.

Κανονικοποίηση των τοξικών σχέσεων

Η δύναμη αυτών των προγραμμάτων να βάζουν τον τηλεθεατή στη θέση των συμμετεχόντων έχει παρενέργειες. «Υπάρχουν πολυάριθμες ακαδημαϊκές μελέτες που επιβεβαιώνουν ότι τέτοιου τύπου προγράμματα επηρεάζουν την αντίληψη του κοινού για τις προσωπικές και ερωτικές σχέσεις», σημειώνει η Elena Neira, καθηγήτρια των Σπουδών Επιστημών της Πληροφόρησης και Επικοινωνίας του UOC. «Γενικά, προβάλλεται μια κάπως παραποιημένη εκδοχή των σχέσεων και για ορισμένες δημογραφικές ομάδες αυτό μπορεί να γίνει πρότυπο που χρησιμοποιούν στη ζωή τους», προειδοποιεί. Το κύριο κοινό ορισμένων παικτών των reality είναι η ηλικία τους (18-34 ετών). Δηλαδή, απαρτίζονται κυρίως από νεαρούς ενήλικες που μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε θέματα ψυχικής υγείας.

Όπως εξηγεί ο Aleix Comas, καθηγητής των Σπουδών Ψυχολογίας και Επιστημών της Εκπαίδευσης του UOC, «αυτά τα προγράμματα ενισχύουν τα στερεότυπα, καθώς τα προφίλ και οι συμπεριφορές που προκύπτουν από το μοντάζ επιλέγονται όχι βάσει του τι είναι πιο ρεαλιστικό ή πιο υγιές, αλλά βάσει του τι θα προσελκύσει μεγαλύτερο κοινό, που συνήθως είναι εξαιρετικά πολωμένες συμπεριφορές και τοξικές σχέσεις».

Τύποι σχέσεων

«Μπορούμε να θεωρήσουμε δεδομένο ότι οι έντονες συγκρούσεις είναι αναπόφευκτες και αναμενόμενες και ότι οι στρατηγικές που βλέπουμε στην τηλεόραση για να τις αντιμετωπίσουμε είναι οι σωστές. Αυτό εγκρίνει ουσιαστικά τις επιθετικές στρατηγικές, που αποτελούν μεγάλο πρόβλημα για τη διατήρηση υγιών διαπροσωπικών σχέσεων», επισημαίνει ο ψυχολόγος.

Σύμφωνα με τον Comas, μερικά από τα προβλήματα που μπορεί να προκαλέσει η υπερβολική κατανάλωση reality είναι:

• Απώλεια αναφορών και κριτηρίων για την ανάπτυξη υγιών διαπροσωπικών σχέσεων
• Αίσθημα κατωτερότητας λόγω συνεχών συγκρίσεων με τους συμμετέχοντες, με συνέπεια την πτώση της αυτοεκτίμησης
• Δυσκολία αντιμετώπισης και διαχείρισης προσωπικών προβλημάτων, λόγω συνεχούς απόσπασης με αυτά τα τηλεοπτικά προγράμματα
• Υπερβολική ανησυχία για την εικόνα του σώματος, λόγω σύγκρισης με την εξωτερική εμφάνιση των συμμετεχόντων

Συμμετέχοντες με συμπτώματα κατάθλιψης

Όσον αφορά τις συνέπειες για την ψυχική υγεία των συμμετεχόντων, οι ειδικοί του UOC τονίζουν ότι, ζώντας σε μια νέα πραγματικότητα, εκτός του συνηθισμένου τους περιβάλλοντος, δημιουργείται μια νέα ομάδα συμβίωσης με την οποία συναναστρέφονται συνεχώς. Σύμφωνα με τον Comas, τα νέα δεδομένα μπορούν «να ωθήσουν τους συμμετέχοντες να ενεργούν όχι βάσει του ποιοι είναι, αλλά βάσει του περιβάλλοντος που τους περιβάλλει». Έτσι, μετατρέπονται σε χαρακτήρες και αυτό «τους οδηγεί σε αποφάσεις και ενέργειες που πιθανότατα δεν θα έκαναν εκτός».

Μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος, όταν επιστρέφουν στην πραγματική τους ζωή, μπορεί να βιώσουν δυσάρεστες συναισθηματικές αλλαγές. «Πρώτον, τους αποσπούν από αυτή τη παράλληλη» πραγματικότητα, επομένως πρέπει να ''θάψουν'' τη ζωή που είχαν εκεί και να επανενταχθούν στη ρουτίνα που είχαν προηγουμένως, αν μπορούν ακόμα να την ανακτήσουν», αναφέρει ο ψυχολόγος.

Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη ο ψυχολογικός αντίκτυπος που μπορεί να έχει η μετάδοση του reality στην τηλεόραση. Σε αυτή την περίπτωση, σύμφωνα με τους καθηγητές του UOC, ο συμμετέχων αντιμετωπίζει τη δημόσια κρίση που βασίζεται σε έναν χαρακτήρα που κατασκευάστηκε στο μοντάζ (συχνά αρνητικό) και όχι με το ποιος πραγματικά είναι. «Όλα αυτά διευκολύνουν την εμφάνιση συμπτωμάτων άγχους και κατάθλιψης, που μπορεί να οδηγήσουν σε διαταραχή αν δεν αντιμετωπιστούν σωστά», καταλήγει ο Comas.