Γιατί δυσκολευόμαστε να πούμε «όχι»

Γράφει ο Ψυχολόγος-Σύμβουλος Γάμου 

Γιάννης Ξηντάρας

Για πολλούς ανθρώπους, η λέξη «όχι» συνοδεύεται από σφίξιμο στο στομάχι. Δεν είναι απλώς μια άρνηση. Είναι φόβος μήπως πληγώσουμε, μήπως απορριφθούμε, μήπως χαρακτηριστούμε εγωιστές ή αδιάφοροι.

Κι έτσι λέμε «ναι» ενώ μέσα μας θέλουμε «όχι». Και κάθε τέτοιο «ναι» αφήνει ένα μικρό ίχνος δυσαρέσκειας…

Όρια δεν σημαίνει απόρριψη

Πολλοί άνθρωποι έχουν μάθει ότι τα όρια ισοδυναμούν με απόσταση. Ότι αν βάλω όριο, κινδυνεύει η σχέση. Ότι η αγάπη σημαίνει διαθεσιμότητα χωρίς προϋποθέσεις.

Αυτό όμως δεν είναι εγγύτητα. Είναι συγχώνευση.

Τα όρια δεν κόβουν τη σύνδεση, τη διαμορφώνουν δημιουργώντας ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο δύο άνθρωποι μπορούν να υπάρχουν χωρίς να καταπιέζεται κανείς.

Από πού ξεκινά η δυσκολία

Η δυσκολία στο «όχι» συχνά έχει βαθιές ρίζες.

• Παιδιά που επιβραβεύονταν όταν ήταν «καλά» και συνεργάσιμα
• Παιδιά που φοβούνταν τη σύγκρουση
• Παιδιά που έμαθαν ότι η αγάπη κερδίζεται

Όταν η αξία συνδέεται με την αποδοχή, τότε το όριο μοιάζει επικίνδυνο, γιατί κάθε «όχι» μοιάζει με ρίσκο απώλειας!

Η ενοχή ως εσωτερικός μηχανισμός ελέγχου

Ακόμα κι όταν κάποιος καταφέρει να πει «όχι», συχνά ακολουθεί ενοχή. Σαν μια εσωτερική φωνή που λέει: «Ήσουν σκληρός», «Έπρεπε να βοηθήσεις», «Δεν είσαι αρκετά καλός».

Η ενοχή λειτουργεί σαν μηχανισμός επιστροφής στην παλιά ισορροπία. Σαν να μας τραβά πίσω στον ρόλο που έχουμε μάθει να παίζουμε.

Όρια και αυτοεκτίμηση

Τα όρια είναι δείκτης αυτοσεβασμού. Δηλώνουν ότι αναγνωρίζω τις ανάγκες μου και τους δίνω χώρο. Δεν σημαίνει ότι αγνοώ τον άλλον. Σημαίνει ότι δεν αγνοώ τον εαυτό μου.

Όσο πιο σταθερή είναι η εσωτερική αίσθηση αξίας, τόσο λιγότερο απειλητικό γίνεται το «όχι».

Τι αλλάζει όταν αρχίζεις να βάζεις όρια

Στην αρχή, συχνά εμφανίζονται αντιδράσεις. Κάποιοι θα δυσαρεστηθούν. Κάποιοι θα αιφνιδιαστούν. Αυτό δεν σημαίνει ότι το όριο είναι λάθος.

Σημαίνει ότι η ισορροπία αλλάζει.

Και κάθε αλλαγή απαιτεί χρόνο προσαρμογής.

Η ψυχοθεραπεία και η οικοδόμηση ορίων

Στη θεραπευτική διαδικασία, τα όρια δεν μαθαίνονται ως τεχνική. Καλλιεργούνται ως εσωτερική στάση. Μέσα από τη διερεύνηση της ενοχής, του φόβου απόρριψης, της ανάγκης για αποδοχή.

Όταν κάποιος αρχίζει να αναγνωρίζει ότι έχει δικαίωμα στις ανάγκες του, τότε το «όχι» παύει να είναι επίθεση. Γίνεται σαφήνεια.

Τα όρια δεν χτίζονται για να απομακρύνουν τους ανθρώπους. Χτίζονται για να επιτρέψουν σχέσεις που βασίζονται στον σεβασμό και όχι στον φόβο.

Το «όχι» δεν είναι ρήξη.
Είναι το σημείο όπου αρχίζει η αληθινή παρουσία.