Ο θησαυρός της Ισπανίας που έκρυβε ένα κομμάτι από το Διάστημα για περισσότερα από 3.000 χρόνια

Ένα εντυπωσιακό μυστικό έκρυβε για δεκαετίες ένας από τους σημαντικότερους προϊστορικούς θησαυρούς της Ευρώπης. Ο λόγος για τον Θησαυρό της Βιγιένα (Tesoro de Villena), που ανακαλύφθηκε το 1963 στην επαρχία Αλικάντε της Ισπανίας και περιλαμβάνει 59 αντικείμενα, συνολικού βάρους σχεδόν 10 κιλών.

Ανάμεσα στα πολύτιμα ευρήματα, που χρονολογούνται στην Εποχή του Χαλκού, βρίσκονται 27 βραχιόλια, 11 κύπελλα και αντικείμενα από χρυσό, ασήμι και σίδηρο. Ωστόσο, δύο από αυτά ξεχωρίζουν για έναν λόγο που δεν μπορούσαν να γνωρίζουν οι αρχαιολόγοι όταν τα έφεραν στο φως: το μέταλλο από το οποίο κατασκευάστηκαν προέρχεται από μετεωρίτη.

Τα δύο αντικείμενα που έκρυβαν την έκπληξη

Ο θησαυρός ανακαλύφθηκε τον Δεκέμβριο του 1963 από τον αρχαιολόγο Χοσέ Μαρία Σολέρ Γκαρθία, σε μια περιοχή της Βιγιένα, στην επαρχία Αλικάντε. Ανάμεσα στα ευρήματα υπήρχαν δύο αντικείμενα από σκούρο, οξειδωμένο μέταλλο: ένα ανοιχτό βραχιόλι και ένα μικρό κοίλο ημισφαίριο, το οποίο θεωρείται ότι αποτελούσε τμήμα της λαβής ενός ξίφους.

Η παρουσία σιδήρου στον θησαυρό είχε προκαλέσει προβληματισμό σχετικά με τη χρονολόγησή του. Εκείνη την περίοδο, η επεξεργασία σιδήρου από γήινα μεταλλεύματα δεν είχε ακόμη επικρατήσει στην περιοχή της δυτικής Ευρώπης, όπου οι μεταλλουργοί χρησιμοποιούσαν κυρίως χαλκό και μπρούντζο. Η εξήγηση ήρθε μέσα από τις επιστημονικές αναλύσεις των δύο αντικειμένων, τα αποτελέσματα των οποίων δημοσιεύτηκαν στη μελέτη «¿Hierro meteorítico en el Tesoro de Villena?» στο περιοδικό Trabajos de Prehistoria.

Οι ερευνητές Σαλβαδόρ Ροβίρα-Γιορένς, Μαρτίνα Ρένζι και Ιγνάσιο Μοντέρο-Ρουίς εξέτασαν τη χημική σύσταση των δύο αντικειμένων, αναζητώντας στοιχεία που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν την προέλευση του μετάλλου. Το βασικό στοιχείο ήταν η παρουσία νικελίου. Ο σίδηρος που προέρχεται από μετεωρίτες αποτελεί συνήθως κράμα σιδήρου και νικελίου, με το δεύτερο στοιχείο να εμφανίζεται σε σημαντικά υψηλότερες συγκεντρώσεις σε σχέση με τον κοινό γήινο σίδηρο.

Οι αρχικές αναλύσεις έδειξαν αυξημένη παρουσία νικελίου και στα δύο αντικείμενα. Στη συνέχεια, οι επιστήμονες προχώρησαν σε πιο εξειδικευμένες εξετάσεις με φασματομετρία μάζας σε εργαστήριο στη Γερμανία. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το μικρό ημισφαίριο περιείχε περίπου 5,5% νικέλιο, ενώ το βραχιόλι παρουσίαζε χαμηλότερη συγκέντρωση, περίπου 2,8%. Παρά τις διαφορές, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις πως και τα δύο αντικείμενα κατασκευάστηκαν από μετεωριτικό σίδηρο.

Ένα πολύτιμο υλικό πριν από την Εποχή του Σιδήρου

Η ανακάλυψη έχει ιδιαίτερη αρχαιολογική σημασία, καθώς δείχνει ότι οι άνθρωποι της Εποχής του Χαλκού γνώριζαν να αξιοποιούν ένα εξαιρετικά σπάνιο υλικό που έφτανε στη Γη από το Διάστημα. Πριν από την ανάπτυξη της παραγωγής σιδήρου από γήινα μεταλλεύματα, ο μετεωριτικός σίδηρος αποτελούσε μια σπάνια και πολύτιμη πρώτη ύλη. Η προέλευσή του από μετεωρίτες τον καθιστούσε ξεχωριστό υλικό, το οποίο μπορούσε να αποκτήσει ιδιαίτερη αξία στα μάτια των αρχαίων τεχνιτών.

Οι επιστήμονες τοποθετούν τον θησαυρό στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού, περίπου μεταξύ 1400 και 1200 π.Χ. Τα δύο αντικείμενα θεωρούνται, σύμφωνα με τη μελέτη, τα πρώτα ευρήματα στην Ιβηρική Χερσόνησο που αποδίδονται με μεγάλη πιθανότητα σε μετεωριτικό σίδηρο. Παραμένουν, ωστόσο, αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με την προέλευση του υλικού και τον τρόπο με τον οποίο έφτασε στα χέρια των τεχνιτών που κατασκεύασαν τα αντικείμενα. Ο Θησαυρός της Βιγιένα φυλασσόταν στο Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης, αποτελώντας ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά σύνολα της Ισπανίας.