Τι έκρυβε το σπήλαιο για 16.500 χρόνια; Οι 25 πέτρινες χελώνες που μπέρδεψαν τους αρχαιολόγους

Περίπου 25 πέτρινες χελώνες, ηλικίας έως και 16.500 ετών, ήρθαν στο φως σε ένα σπήλαιο στη βορειοδυτική Τουρκία, προκαλώντας το ενδιαφέρον των αρχαιολόγων. Τα μικρά ειδώλια εντοπίστηκαν στο σπήλαιο İn, κάτω από τον λόφο Gedikkaya, στην επαρχία Bilecik, και φαίνεται πως δεν κατασκευάστηκαν απλώς για διακόσμηση.

Τα ευρήματα αποτελούνται κυρίως από ασβεστόλιθο, ενώ σε ορισμένα εντοπίστηκαν ίχνη πηλού. Το μεγαλύτερο από τα ειδώλια έχει μήκος περίπου 30 εκατοστά και πλάτος 20 εκατοστά. Η χρονολόγηση των αρχαιολογικών στρωμάτων τα τοποθετεί μεταξύ 14.500 και 11.200 π.Χ., δηλαδή στην Επιπαλαιολιθική περίοδο.

Οι 25 χελώνες ήταν μέρος μιας τελετουργίας;

Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα που προσπαθούν να απαντήσουν οι αρχαιολόγοι. Οι χελώνες δεν βρέθηκαν τυχαία σκορπισμένες στο εσωτερικό του σπηλαίου. Αρκετές φαίνεται ότι είχαν τοποθετηθεί όρθιες μέσα στο έδαφος, γύρω από μια κυκλική ή καμπύλη διάταξη λίθων.

Το γεγονός ότι πολλές από τις μορφές είναι πρόχειρα κατασκευασμένες θεωρείται επίσης σημαντικό. Δεν μοιάζουν με αντικείμενα που δημιουργήθηκαν με σκοπό να αποτελέσουν καλαίσθητα έργα τέχνης. Αντίθετα, η μορφή και κυρίως η θέση τους φαίνεται να είχαν μεγαλύτερη σημασία από την ποιότητα της κατασκευής τους.

Η αρχαιολόγος Deniz Sarı, που ηγείται των ανασκαφών, θεωρεί ότι τα ευρήματα ενισχύουν την εικόνα του Gedikkaya ως ενός χώρου με τελετουργικό ή συμβολικό χαρακτήρα. Η ίδια έχει συγκρίνει την τοποθέτηση των ειδωλίων με πολύ μεταγενέστερες παραδόσεις της περιοχής, όπως το Hıdırellez, κατά τις οποίες αντικείμενα ή ευχές αφήνονται ή θάβονται σε συμβολικούς χώρους.

Υπάρχει όμως και μια ακόμη πιο ενδιαφέρουσα υπόθεση. Οι ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο οι άνθρωποι που χρησιμοποιούσαν το σπήλαιο να θεωρούσαν ότι ο ίδιος ο λόφος Gedikkaya έμοιαζε με χελώνα. Κάποια από τα ειδώλια φαίνεται να έχουν διαμορφωθεί με τρόπο που θυμίζει το περίγραμμα του λόφου.

Αν η θεωρία επιβεβαιωθεί, τότε οι χελώνες δεν θα αναπαριστούσαν απλώς ένα ζώο. Θα μπορούσαν να αποτελούν μια συμβολική αναπαράσταση του ίδιου του τοπίου και να συνδέονται με κάποια μορφή λατρείας του βουνού. Οι ίδιοι οι αρχαιολόγοι, πάντως, τονίζουν ότι πρόκειται ακόμη για υπόθεση και όχι για αποδεδειγμένο συμπέρασμα.

Το Gedikkaya παρουσιάζει ήδη μια ασυνήθιστη ιστορία. Οι αρχαιολογικές έρευνες έχουν δείξει ανθρώπινη δραστηριότητα στην περιοχή από την Επιπαλαιολιθική περίοδο μέχρι τη Νεολιθική και τη Χαλκολιθική εποχή. Στο σπήλαιο έχουν βρεθεί εργαλεία, οστά ζώων, κελύφη χελώνας και άλλες ενδείξεις που δείχνουν ότι ο χώρος δεν χρησιμοποιήθηκε μόνο ως καταφύγιο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια ακόμη κατασκευή στο εσωτερικό του σπηλαίου, όπου δύο καμπύλες σειρές λίθων περιβάλλουν έναν μεγάλο φυσικό σταλαγμίτη. Η διάταξη έχει ερμηνευτεί ως πιθανός χώρος προσφορών ή τελετουργικών δραστηριοτήτων.

Οι 25 χελώνες έχουν πλέον μεταφερθεί για εξέταση και συντήρηση στο Μουσείο Bilecik και στο Πανεπιστήμιο Bilecik Şeyh Edebali. Το τι ακριβώς συμβόλιζαν και γιατί τοποθετήθηκαν εκεί πριν από χιλιάδες χρόνια παραμένει άγνωστο.