«Λάδι θύελλας»: Το απόκοσμο φαινόμενο που ηρεμεί τα κύματα, αλλά δεν συμβαίνει πια

Το 1757, ο Benjamin Franklin στάλθηκε στην Αγγλία για διαπραγματεύσεις σχετικά με τη φορολογία. Ευτυχώς για την επιστήμη, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του σε ιδιαίτερα ταραγμένη θάλασσα, παρατήρησε ότι τα κύματα πίσω από ορισμένα πλοία φαινόντουσαν εξαιρετικά ήρεμα. Όταν ρώτησε τον καπετάνιο για το φαινόμενο, εκείνος αντιμετώπισε την απορία του ως κάτι εντελώς αυτονόητο.

Ο καπετάνιος θεωρούσε ότι ήταν μια πολύ χαζή ερώτηση, καθώς όλοι γνώριζαν ότι η εξομάλυνση οφειλόταν στο λάδι που χυνόταν στο νερό, στην προκείμενη περίπτωση επειδή οι μάγειροι μόλις είχαν αδειάσει το λιπαρό νερό στον ωκεανό. Ο ναυτικός εξήγησε στον Franklin ότι αυτό ήταν γνωστό ως «λάδι θύελλας» και ήταν διαδεδομένο σε όλο τον κόσμο ως τρόπος ηρεμίας των υδάτων γύρω από ένα πλοίο.

Παρά το γεγονός ότι ο Franklin και άλλοι επιστήμονες της εποχής αγνοούσαν το φαινόμενο, οι ναυτικοί το γνώριζαν τουλάχιστον από την εποχή του Αριστοτέλη.

Τα πειράματα του Franklin και η επιστημονική ερμηνεία του φαινομένου

Ο Franklin άρχισε να ερευνά το φαινόμενο ρίχνοντας λάδι σε αγγλικές λίμνες. Στη μελέτη του σημείωσε: «Το λάδι, αν και όχι περισσότερο από ένα κουταλάκι του γλυκού, προκάλεσε άμεση ηρεμία σε έναν χώρο αρκετών τετραγωνικών μέτρων, ο οποίος εξαπλώθηκε εκπληκτικά και επεκτάθηκε σταδιακά, μέχρι που έφτασε το μισό στρέμμα, τόσο λείο όσο ένας καθρέφτης».

Αρχικά, ο Franklin υπέθεσε ότι το λάδι μειώνει τη τριβή μεταξύ της επιφάνειας του νερού και του ανέμου. Ωστόσο, τη δεκαετία του 1890, η αυτοδίδακτη ερευνήτρια Agnes Pockels έδειξε ότι το φιλμ λαδιού προβάλλει επίσης αντίσταση στην κίνηση της επιφάνειας, δημιουργώντας τις λεγόμενες δυνάμεις Marangoni που διασύρουν την ενέργεια των κυμάτων.

Ο Doug Helton από την Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (NOAA) εξήγησε: «Μία από τις συμπεριφορές που κάνει το λάδι δύσκολο στον καθαρισμό, η ικανότητά του να απλώνεται γρήγορα σε λεπτά στρώματα, έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του ύψους των κυμάτων και του σπασίματός τους. Αυτός είναι επίσης ο λόγος για τον οποίο το χυμένο λάδι γίνεται "κηλίδα". Το λάδι που χύνεται στο νερό απορροφά ενέργεια και καταστέλλει τα επιφανειακά κύματα, κάνοντας το λάδι να φαίνεται πιο λείο από το γύρω νερό».

Η διάσωση του 1883 και η μεταγενέστερη χρήση

Στις 15 Νοεμβρίου 1883, το πλοίο Martha Cobb συνάντησε το βυθιζόμενο Grecian εν μέσω θύελλας. Φοβούμενος ότι η μοναδική σωσίβια λέμβος δεν θα άντεχε τα κύματα, ο καπετάνιος διέταξε το πλήρωμα να ρίξει πετρέλαιο και ψαρέλαιο στο νερό. Μετά από 20 λεπτά, ο καπετάνιος περιέγραψε το αποτέλεσμα ως «μαγικό», καθώς τα κύματα σταμάτησαν να σπάνε στην περιοχή όπου είχε απλωθεί το λάδι: «Η βάρκα ήταν βαριά φορτωμένη και δεν μπήκε καθόλου νερό, παρόλο που η θάλασσα έσπαγε οργισμένα έξω από τον "μαγευτικό" χώρο στον οποίο βρίσκονταν τα πλοία πάνω στη λαδωμένη θάλασσα».

Στις μέρες μας, τα πλοία δεν ρίχνουν σκόπιμα λάδι στη θάλασσα λόγω περιβαλλοντικών ανησυχιών και τεχνολογικής εξέλιξης. Ωστόσο, η πρακτική συνεχίστηκε για αρκετό καιρό.

Για παράδειγμα, ο Τιτανικός μετέφερε «λάδι θύελλας», καθώς αυτό απαιτούνταν από τη βρετανική νομοθεσία περί εμπορικής ναυτιλίας του 1894.