Στα τέλη της δεκαετίας του 1940, μια ομάδα επιστημόνων στο Μέιν των ΗΠΑ δημιούργησε μια τεράστια εγκατάσταση με έναν φιλόδοξο στόχο: να μελετήσει συστηματικά την ανάπτυξη των σκύλων και να διερευνήσει εάν ήταν δυνατό να δημιουργηθεί μέσω επιλεκτικής αναπαραγωγής ένας εξαιρετικά έξυπνος «υπερ-σκύλος».
Το πείραμα πραγματοποιήθηκε σε μια ειδικά διαμορφωμένη εγκατάσταση σε αγρόκτημα στο Μέιν και διήρκεσε 13 χρόνια. Συνολικά μελετήθηκαν περισσότερα από 500 κουτάβια, μεταξύ των οποίων κόκερ σπάνιελ, μπιγκλ, τσοπανόσκυλα Σέτλαντ, μπασέντζι και συρματότριχα φοξ τεριέ. Από τη στιγμή της γέννησής τους, η ανάπτυξη κάθε κουταβιού καταγραφόταν με εξαιρετική λεπτομέρεια, από την πρώτη αντίδραση σε ένα ξαφνικό ερέθισμα και την πρώτη προσπάθεια να φάει στερεά τροφή έως το πρώτο παιχνίδι με αδελφάκι και το πρώτο κούνημα της ουράς.
Σε ηλικία πέντε εβδομάδων, τα κουτάβια υποβάλλονταν σε μια σειρά δοκιμασιών που αξιολογούσαν μεταξύ άλλων την ευφυΐα, την κυριαρχικότητα, τη συναισθηματική αντίδραση και την ικανότητα εκπαίδευσης. «Όταν γεννιόταν μια γέννα κουταβιών, ήξερα ακριβώς πού θα βρισκόμουν κάθε μέρα των επόμενων 12 μηνών», είχε γράψει το 1985 ένας από τους επικεφαλής ερευνητές, ο Τζον Φούλερ.
Το μεγάλο πείραμα με τους σκύλους
Οι επιστήμονες επιδίωκαν να απαντήσουν σε μια σειρά ερωτημάτων: Είναι ορισμένες ράτσες σκύλων εξυπνότερες από άλλες; Έχουν διαφορετικές ράτσες διαφορετικές προσωπικότητες; Πόσο σημαντική είναι η ανατροφή από τους γονείς; Τι συμβαίνει όταν διαταράσσεται η φυσιολογική ανάπτυξη ενός κουταβιού; Και θα μπορούσε άραγε να δημιουργηθεί μέσω αναπαραγωγής ένας υπερ-ευφυής «υπερ-σκύλος»;
Τα αποτελέσματα του τεράστιου πειράματος θα συνέβαλλαν στην κατανόηση της γενετικής των σκύλων και στον τρόπο με τον οποίο κοινωνικοποιούνται τα κουτάβια, ενώ παράλληλα θα έδιναν ένα ισχυρό πλήγμα στις ιδέες της ευγονικής, όπως αναφέρει το BBC.
Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι ΗΠΑ εισέρχονταν σε μια περίοδο μεγάλης επιστημονικής ανάπτυξης, με σημαντικά ποσά να κατευθύνονται στην έρευνα. Η «Σχολή για Σκύλους», όπως έγινε γνωστή, ήταν ένα από τα προγράμματα που επωφελήθηκαν από αυτή τη χρηματοδότηση, λαμβάνοντας 632.000 δολάρια, ποσό που σήμερα αντιστοιχεί περίπου σε 9 εκατομμύρια δολάρια.
Εκείνη την περίοδο η ευγονική, δηλαδή η ιδέα ότι η επιλεκτική αναπαραγωγή θα μπορούσε να οδηγήσει σε γενετική ανωτερότητα του ανθρώπου, είχε ήδη απαξιωθεί και θεωρούνταν ακατάλληλη και ανήθικη για τη βασική επιστημονική έρευνα, εξαιτίας του ρόλου της στις ναζιστικές θηριωδίες κατά το Ολοκαύτωμα και της μεταπολεμικής έμφασης στα ανθρώπινα δικαιώματα. Ωστόσο, ορισμένοι εξέχοντες ακαδημαϊκοί εξακολουθούσαν να επηρεάζονται από τις ευγονικές αντιλήψεις και να θεωρούν ότι η γενετική αποτελούσε τον βασικό παράγοντα που καθόριζε τη συμπεριφορά.
Η ιδέα για έναν «υπερ-σκύλο»
Μεταξύ εκείνων που ενδιαφέρονταν για αυτές τις ιδέες ήταν ο Άλαν Γκρεγκ, τότε διευθυντής του Τμήματος Ιατρικών Επιστημών του Ιδρύματος Ροκφέλερ και υπεύθυνος για τη διάθεση των ιδιωτικών φιλανθρωπικών κονδυλίων του οργανισμού. Ο Γκρεγκ ενδιαφερόταν για τον εκσυγχρονισμό της ψυχιατρικής και για την κατανόηση των αιτιών ανεπιθύμητων συμπεριφορών.
Πίστευε ότι συμπεριφορές και καταστάσεις όπως η παραβατικότητα, η εγκληματική παραφροσύνη, η συναισθηματική αστάθεια και οι ψυχοπαθητικές προσωπικότητες μπορούσαν να εξηγηθούν από «κακά γονίδια». Παράλληλα, τον απασχολούσε ιδιαίτερα αυτό που θεωρούσε σπατάλη χρημάτων στην εκπαίδευση. Σε επιστολή του το 1945 είχε γράψει ότι η καλύτερη κατανόηση της γενετικής θα οδηγούσε στην αναγνώριση πως ο άνθρωπος μπορούσε να έχει «τόσα διανοητικά οφέλη από τις σοφές διασταυρώσεις όσα και από σχολεία των 800.000 δολαρίων».
Εκείνη την εποχή, οι περισσότερες γενετικές μελέτες πραγματοποιούνταν σε μύγες ή αρουραίους. Ο Γκρεγκ όμως είχε μια διαφορετική ιδέα: να επιχειρήσουν οι ερευνητές να δημιουργήσουν έναν εξαιρετικά έξυπνο σκύλο, ένα ζώο που θα μπορούσε να προσελκύσει το ενδιαφέρον του κοινού και παράλληλα να στηρίξει την άποψη ότι η ευφυΐα ήταν σε μεγάλο βαθμό κληρονομική.
Οι σκύλοι θεωρούνταν ενδιαφέρον αντικείμενο για τους γενετιστές λόγω της τεράστιας ποικιλίας τους. Η διαφορά στην εμφάνιση μεταξύ διαφορετικών φυλών δημιουργούσε το ερώτημα αν θα μπορούσαν να παρουσιάζουν αντίστοιχα μεγάλες διαφορές στις γνωστικές ικανότητες και στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους.
Ο φυσιολόγος Τζον Φούλερ και ο Τζον Πολ Σκοτ, γενετιστής της συμπεριφοράς των ζώων και επικεφαλής του προγράμματος, ενδιαφέρθηκαν ιδιαίτερα για το ζήτημα. Ωστόσο, τα ευρήματα της μελέτης άρχισαν σύντομα να αποκλίνουν από τους αρχικούς στόχους του χρηματοδότη.
Καμία ράτσα δεν αποδείχθηκε «εξυπνότερη»
Το Ίδρυμα Ροκφέλερ ανέμενε ότι ορισμένες ράτσες θα παρουσίαζαν μεγαλύτερες γνωστικές ικανότητες. Για τον λόγο αυτό, οι σκύλοι υποβάλλονταν σε διάφορες δοκιμασίες ευφυΐας, όπως δοκιμές σε λαβύρινθους όπου έπρεπε να εντοπίσουν τροφή, αλλά και δοκιμές μάθησης, κατά τις οποίες αντιμετώπιζαν επανειλημμένα το ίδιο πρόβλημα ώστε να διαπιστωθεί αν βελτίωναν την απόδοσή τους.
Τα αποτελέσματα, όμως, δεν έδειξαν ότι κάποια ράτσα υπερείχε συνολικά. Ορισμένες ράτσες τα πήγαιναν καλύτερα σε συγκεκριμένες δοκιμασίες, όμως καμία δεν παρουσίαζε μεγαλύτερη ικανότητα σε όλες. Τελικά, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι καμία ράτσα δεν μπορούσε να χαρακτηριστεί «πιο έξυπνη» από κάποια άλλη.
Διαφορές εντοπίστηκαν, ωστόσο, στην ιδιοσυγκρασία. Τα φοξ τεριέ παρουσίαζαν μεγαλύτερη τάση για βίαιη συμπεριφορά, κάτι που συνδεόταν με το γεγονός ότι είχαν εκτραφεί ως κυνηγόσκυλα. Η συμπεριφορά αυτή, όμως, επηρεαζόταν σημαντικά από το περιβάλλον και τις συνθήκες. «Η ίδια ράτσα μπορεί να είναι φοβισμένη σε μία κατάσταση και να δείχνει αυτοπεποίθηση σε μια άλλη», έγραψαν οι Σκοτ και Φούλερ το 1965. Όπως ανέφεραν, τα μπασέντζι φοβούνταν άγνωστες καταστάσεις, αλλά δεν φοβούνταν καθόλου άλλους σκύλους.
Οι Σκοτ και Φούλερ εκτίμησαν συνολικά ότι τα αποτελέσματά τους αντέκρουαν τις απόψεις των υποστηρικτών της ευγονικής και την ιδέα ότι θα μπορούσαν να δημιουργηθούν «υπερ-σκύλοι» μέσω ανώτερης αναπαραγωγής. Το εύρημα είχε αντίστοιχες προεκτάσεις και για τον άνθρωπο, καθώς διαφορετικά χαρακτηριστικά κατανέμονται στον πληθυσμό με τρόπο που εξυπηρετεί τις ανάγκες μιας κοινωνικής ομάδας.
Ως παράδειγμα χρησιμοποίησαν την τόλμη. Η γενναιότητα μπορεί να βοηθήσει έναν σκύλο ή έναν άνθρωπο να αντιμετωπίσει έναν κίνδυνο, όμως ένα πιο δειλό άτομο μπορεί να συμβάλει στην επιβίωση της ομάδας προειδοποιώντας για την απειλή. Σύμφωνα με τους δύο ερευνητές, μια επιτυχημένη κοινωνική ομάδα χρειάζεται να καλύπτει όλες αυτές τις διαφορετικές ανάγκες.
«Ο υπεράνθρωπος δεν βρίσκεται ως άτομο, αλλά ως μια καλά αναπτυγμένη ανθρώπινη κοινωνία», κατέληξαν οι Σκοτ και Φούλερ.
Τα πειράματα για την προσκόλληση των σκύλων
Στην πορεία, το ενδιαφέρον των Σκοτ και Φούλερ μετατοπίστηκε από την αναζήτηση ενός «υπερ-σκύλου» στον τρόπο με τον οποίο οι πρώιμες εμπειρίες ενός κουταβιού επηρεάζουν τον ενήλικο σκύλο στον οποίο εξελίσσεται.
Εκείνη την εποχή, οι θεωρίες του Σίγκμουντ Φρόιντ για την ανάπτυξη στην παιδική ηλικία ήταν ιδιαίτερα δημοφιλείς, ενώ ο Τζον Μπόουλμπι ανέπτυσσε τις επιδραστικές θεωρίες του για την προσκόλληση, σύμφωνα με τις οποίες η φροντίδα που δέχεται ένα παιδί επηρεάζει τη μελλοντική συναισθηματική του ζωή.
Οι δύο ερευνητές άρχισαν να εξετάζουν αντίστοιχα ζητήματα στους σκύλους. Τι θα συνέβαινε αν τα κουτάβια μεγάλωναν σε απομόνωση; Και πώς θα επηρέαζε αυτό την ανάπτυξή τους;
Για το συγκεκριμένο πείραμα, τα κουτάβια μεγάλωναν μόνα τους σε μεγάλους εξωτερικούς χώρους, περιφραγμένους με φράχτες ύψους οκτώ ποδιών. Η τροφή και το νερό τους παρέχονταν μέσω των περιφράξεων, χωρίς τα κουτάβια να βλέπουν ανθρώπους ή άλλους σκύλους.
Μεταβάλλοντας το χρονικό διάστημα κατά το οποίο τα κουτάβια παρέμεναν μόνα, οι Σκοτ και Φούλερ διαπίστωσαν ότι φαινόταν να υπάρχει μια «κρίσιμη περίοδος» μεταξύ της τέταρτης και της 12ης εβδομάδας ζωής. Εάν ένα κατά τα άλλα απομονωμένο κουτάβι ερχόταν σε επαφή με έναν άνθρωπο ή έναν άλλο σκύλο κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, μπορούσε να κοινωνικοποιηθεί φυσιολογικά.
Αντίθετα, σύμφωνα με τον Σκοτ, εάν δεν του επιτρεπόταν να δημιουργήσει δεσμούς σε αυτή την ηλικία, η κοινωνικοποίησή του δεν μπορούσε να γίνει πλήρως ικανοποιητική. Όπως είχε αναφέρει το 1986, χωρίς επαφή με ανθρώπους τα κουτάβια, μέχρι την ηλικία των 14 ή 15 εβδομάδων, γίνονταν «σαν μικρά άγρια ζώα».
Το τέλος της «Σχολής για Σκύλους»
Γύρω στο 1958, η μελέτη της «Σχολής για Σκύλους» ολοκληρώθηκε. Το Ίδρυμα Ροκφέλερ είχε αρνηθεί να ανανεώσει τη χρηματοδότηση, όταν έγινε σαφές ότι κανένας «υπερ-σκύλος» δεν επρόκειτο να βγει από τις εγκαταστάσεις. Οι σκύλοι διασκορπίστηκαν σε εργαστήρια στις ΗΠΑ και την Ευρώπη.
Μια δεκαετία αργότερα, η περίοδος μεγάλης ανάπτυξης της αμερικανικής επιστήμης είχε επίσης φτάσει στο τέλος της. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και σήμερα ερευνητές εξακολουθούν να εντυπωσιάζονται από την κλίμακα και τη φιλοδοξία του εγχειρήματος των Σκοτ και Φούλερ.
Ο Κλάιβ Γουίν, διευθυντής του Εργαστηρίου Επιστήμης των Σκύλων στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Αριζόνα, χαρακτήρισε το πρόγραμμα μια μορφή «μεγάλης επιστήμης», επισημαίνοντας ότι διήρκεσε χρόνια, περιλάμβανε εκατοντάδες σκύλους, εκτεινόταν σε μεγάλες εγκαταστάσεις και απασχολούσε δεκάδες εργαζομένους.
Η Βανέσα Γουντς, διευθύντρια του Νηπιαγωγείου Κουταβιών του Πανεπιστημίου Ντιουκ στη Βόρεια Καρολίνα, σημείωσε ότι η εργασία των Σκοτ και Φούλερ συνέβαλε σημαντικά στην καθιέρωση των σκύλων ως αντικειμένου της γνωστικής και συμπεριφορικής επιστήμης και βοήθησε να ανοίξει ο δρόμος για τον κλάδο όπως υπάρχει σήμερα.
Τα πειράματα που δεν θα επαναλαμβάνονταν σήμερα
Ορισμένα από τα πειράματα των Σκοτ και Φούλερ δεν θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν με τον ίδιο τρόπο σήμερα. Σύμφωνα με τον Γουίν, η ανατροφή κουταβιών σε πλήρη απομόνωση πιθανότατα θα θεωρούνταν υπερβολικά σκληρή για να επαναληφθεί, ιδιαίτερα επειδή τα «άγρια» και μη εξημερώσιμα κουτάβια που προέκυψαν από το πείραμα τελικά υποβλήθηκαν σε ευθανασία.
Όπως ανέφερε, σήμερα, όταν μελετώνται σκύλοι ανθρώπων, δεν θα πρέπει να γίνεται σε αυτούς κάτι που δεν θα γινόταν στο παιδί του ιδιοκτήτη τους.
Λόγω και μόνο της κλίμακάς της, είναι απίθανο να υπάρξει σύντομα αντίστοιχο πρόγραμμα με εκείνο της «Σχολής για Σκύλους». Η σύγχρονη προσέγγιση, σύμφωνα με τον Γουίν, είναι οι ερευνητές να μην αγοράζουν σκύλους, αλλά να χρησιμοποιούν κατοικίδια που τους παραχωρούν οι ιδιοκτήτες τους.
Υπάρχουν, ωστόσο, και σήμερα μεγαλύτερα ερευνητικά προγράμματα. Το Νηπιαγωγείο Κουταβιών του Πανεπιστημίου Ντιουκ, για παράδειγμα, εξέτασε και εκπαίδευσε 101 κουτάβια, προκειμένου να διαπιστώσει εάν μπορούσε να προβλεφθεί ποια από αυτά θα γίνονταν σκύλοι-οδηγοί.
Η έρευνα της Γουντς έχει μέχρι στιγμής εντοπίσει χαρακτηριστικά που συνδέονται με την επιτυχία, όπως ο αυτοέλεγχος, η μνήμη και η ικανότητα των κουταβιών να αντιλαμβάνονται κοινωνικά σήματα. Η ίδια, πάντως, συμφωνεί με το συμπέρασμα των Σκοτ και Φούλερ ότι δεν υπάρχει ράτσα που να είναι οριστικά «εξυπνότερη» από κάποια άλλη, σημειώνοντας ότι το συγκεκριμένο εύρημα «έχει πραγματικά αντέξει στον χρόνο».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΑΝΑΡΤΩΝΤΑΙ ME ΜΙΚΡΗ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΛΕΓΧΟΥ