Ο κατάσκοπος της KGB που αυτομόλησε από το Ιράν: Η ιστορία του Βλαντιμίρ Κουζίτσκιν και της MI6 – Το τραγικό του τέλος

Για έξι μήνες, ο φάκελος με το κωδικό όνομα «Redwood» γέμιζε ασταμάτητα στα γραφεία της MI6, με τους μεταφραστές και τους αναλυτές του Σοβιετικού Τμήματος της βρετανικής υπηρεσίας να δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν τον ρυθμό των πληροφοριών.

Ο Βλαντιμίρ Κουζίτσκιν, αξιωματικός της KGB, παρείχε υλικό τόσο υψηλής ποιότητας για τα εσωτερικά μυστικά της σοβιετικής υπηρεσίας, ώστε μεγάλο μέρος του δεν μπορούσε καν να αξιοποιηθεί χωρίς να αποκαλυφθεί η ταυτότητά του. Το να έχει μια υπηρεσία πληροφοριών έναν δικό της άνθρωπο στα σπλάχνα του αντιπάλου αποτελεί τον απόλυτο στόχο κάθε μυστικής υπηρεσίας.

Η τοποθέτηση του Κουζίτσκιν στο Ιράν επρόκειτο να λήξει το καλοκαίρι του 1982, οπότε αναμενόταν να επιστρέψει στη Μόσχα για γραφειοκρατική θέση. Η αρχική συμφωνία, όταν είχε προσχωρήσει στη MI6, προέβλεπε την απομάκρυνσή του από το Ιράν προς το Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο η βρετανική υπηρεσία επιχείρησε να τον πείσει να αναβάλει την αυτομόληση και να συνεχίσει να εργάζεται γι’ αυτήν από τη Μόσχα.

Η πρόταση της MI6 και η κατάρρευση των νεύρων του

Ο Ίαν ΜακΚρέντι, ο αξιωματικός της MI6 που χειριζόταν προσωπικά τον Κουζίτσκιν στο Ιράν, ανέλαβε να του θέσει την πρόταση: αν δεχόταν να επιστρέψει στη Μόσχα και να συνεχίσει να δουλεύει για τη Βρετανία, ο μισθός του θα διπλασιαζόταν, θα μπορούσε ο ίδιος να επιλέξει πότε θα αποχωρούσε, θα καταστρωνόταν σχέδιο διαφυγής από τη Μόσχα και οι όροι αποκατάστασής του στο Ηνωμένο Βασίλειο θα ήταν ιδιαίτερα γενναιόδωροι. Ο Κουζίτσκιν, μετά από δισταγμούς, συμφώνησε, όπως αναφέρει η Daily Mail.

Ο ΜακΚρέντι όμως αντιλήφθηκε αμέσως ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Ο Κουζίτσκιν έμοιαζε εξουθενωμένος, με τα μάτια κόκκινα και τα χέρια να τρέμουν. Το άγχος της διπλής ζωής, κατάσκοπος της KGB σε εχθρικό έδαφος και ταυτόχρονα πράκτορας εναντίον της ίδιας του της υπηρεσίας, τον είχε φέρει στα όριά του. Δεν μπορούσε να φάει, μόνο να πίνει, και τον βασάνιζε ένας εφιάλτης με έναν άνδρα ντυμένο στα μαύρα να κρατά πέλεκι πάνω από το κεφάλι του. Όταν ένας υπάλληλος της ρωσικής πρεσβείας ανέφερε πως αναμενόταν ομάδα ελέγχου από τη Μόσχα για την ασφάλεια της πρεσβείας, ο φόβος του εντάθηκε.

Λίγο αργότερα, ο Κουζίτσκιν επικοινώνησε με τον ΜακΚρέντι μέσω προσυμφωνημένου κωδικού που σήμαινε έκτακτη συνάντηση. Σε πανικό, ζήτησε άμεση απομάκρυνση από το Ιράν, πιστεύοντας ότι κινδύνευε η ζωή του. Ο ΜακΚρέντι κατάλαβε ότι τα νεύρα του είχαν καταρρεύσει οριστικά.

Το σχέδιο διαφυγής μέσω των συνόρων Μπαζαργκάν

Ο ΜακΚρέντι είχε ήδη μελετήσει πιθανό σχέδιο εξόδου. Στο μεθοριακό σημείο Μπαζαργκάν, μεταξύ Ιράν και Τουρκίας, οι πεζοί επιβάτες που έφταναν με λεωφορείο περνούσαν από το κτίριο τελωνείου και μετανάστευσης και συνέχιζαν με άλλο λεωφορείο προς την Άγκυρα. Το σχέδιο προέβλεπε ο Κουζίτσκιν να παρουσιαστεί ως Βρετανός διπλωμάτης και να διασχίσει τα σύνορα πεζός.

Ο ΜακΚρέντι εξήγησε στον Κουζίτσκιν ότι δεν ήταν δυνατή η απομάκρυνση της συζύγου του, Γκαλίνα, καθώς εκείνη δεν γνώριζε αγγλικά και δεν θα μπορούσε να υποδυθεί σύζυγο Βρετανού διπλωμάτη. Ο Κουζίτσκιν αντέδρασε με απροσδόκητη σκληρότητα, λέγοντας ότι δεν τον ενδιέφερε η τύχη της. Αυτό οδήγησε τον ΜακΚρέντι στην υποψία ότι η πραγματική αιτία του πανικού του ήταν πως η Γκαλίνα είχε ανακαλύψει τη συνεργασία του με τους Βρετανούς και τον είχε απειλήσει ότι θα τον κατέδιδε.

Ο ΜακΚρέντι είχε στη διάθεσή του μόλις τρεις εβδομάδες για να οργανώσει την επιχείρηση.

Ψεύτικα διαβατήρια και ένα ασυνήθιστο αίτημα

Η MI6 προμήθευσε στον Κουζίτσκιν πλαστά έγγραφα: ένα βρετανικό διαβατήριο με τη φωτογραφία του και άδεια διπλωματικού ταχυδρόμου, στο όνομα «Michael Guy Road», με αριθμό διαβατηρίου 433686, γεννημένος το 1949, με επάγγελμα «διπλωμάτης». Το όνομα επιλέχθηκε τυχαία, αφού πρώτα επιβεβαιώθηκε ότι δεν αντιστοιχούσε σε υπαρκτό πρόσωπο. Ο ΜακΚρέντι έφτιαξε επίσης πλαστό έντυπο ταξιδιού με τα πλήρη στοιχεία του Κουζίτσκιν, το οποίο σφράγισε με πλαστή σφραγίδα.

Παράλληλα, η MI6 αναζητούσε γιατρό για να εκτελέσει περιτομή στον Κουζίτσκιν, ο οποίος πίστευε ότι αυτή η επέμβαση θα θεράπευε τη σεξουαλική του ανικανότητα, αίτημα πρωτόγνωρο για αυτομολούντα κατάσκοπο της Σοβιετικής Ένωσης.

Η απόπειρα διαφυγής

Στην πρώτη απόπειρα, ο Κουζίτσκιν έφτασε στο όχημα του ΜακΚρέντι τρέμοντας τόσο πολύ που δεν μπόρεσε καν να υπογράψει το πλαστό διαβατήριο. Η επιχείρηση αναβλήθηκε. Την επόμενη βραδιά όμως εμφανίστηκε ήρεμος και αποφασισμένος, υπέγραψε το έγγραφο και ξεκίνησε το ταξίδι του με το δικό του BMW προς τα σύνορα, χρησιμοποιώντας τα σοβιετικά διπλωματικά του έγγραφα για τους ελέγχους στο εσωτερικό της χώρας.

Στην πορεία, πιθανότατα τον παρακολουθούσε ιρανικό όχημα για περίπου 200 μίλια, πριν καταφέρει να του ξεφύγει. Στο μεθοριακό φυλάκιο, ένας νυσταγμένος φρουρός τον άφησε να περάσει σχεδόν χωρίς έλεγχο. Ωστόσο, καθώς προχωρούσε πεζός προς το κτίριο των συνόρων, συνάντησε τετραμελή περίπολο Φρουρών της Επανάστασης οπλισμένων με όπλα Heckler & Koch, οι οποίοι τον σταμάτησαν και τον ανέκριναν.

Σε στιγμή πανικού, ο Κουζίτσκιν άρχισε ακούσια να μιλά άπταιστα περσικά, αν και αρχικά είχε ισχυριστεί ότι δεν καταλάβαινε τη γλώσσα, γεγονός που ενέτεινε τις υποψίες των φρουρών. Παρ’ όλα αυτά, όταν οι φρουροί επαλήθευσαν με τον υπάλληλο στην πύλη την ιστορία του (ότι είχε φτάσει με αυτοκίνητο που είχε ήδη αναχωρήσει), τον άφησαν ελεύθερο και μάλιστα τον μετέφεραν οι ίδιοι με το όχημά τους μέχρι το σημείο ελέγχου.

Στο κτίριο τελωνείου, ένας αξιωματικός ασφαλείας εξέτασε το βρετανικό διαβατήριό του και τον ρώτησε για τον σκοπό της παρουσίας του στο Ιράν, ο Κουζίτσκιν απάντησε απλώς «επαγγελματικοί λόγοι» και ο αξιωματικός δεν επέμεινε. Το διαβατήριο σφραγίστηκε με σφραγίδα εξόδου. Στη συνέχεια, στην τελωνειακή αίθουσα, Ιρανός τελωνειακός υπάλληλος εξέτασε επιφανειακά τη βαλίτσα του, η οποία είχε προετοιμαστεί από τον ΜακΚρέντι με βρετανικά προϊόντα για να ενισχύσει την κάλυψή του και τον άφησε να περάσει. Τέλος, Τούρκος αξιωματικός μετανάστευσης εξέτασε προσεκτικά τη φωτογραφία στο διαβατήριο, πριν το σφραγίσει και του το επιστρέψει.

Ο Κουζίτσκιν βγήκε στο τουρκικό έδαφος, όπου τον περίμεναν δύο αξιωματικοί της MI6.

Νέα ζωή στη Βρετανία

Μετά την αποχώρησή του, ο Κουζίτσκιν αποκαταστάθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο με νέα ταυτότητα. Η περιτομή τελικά πραγματοποιήθηκε από στρατιωτικό γιατρό σε στρατιωτικό νοσοκομείο, καθώς πιθανολογείται ότι έπασχε από φίμωση. Παρά τη σχετική ιατρική συμβουλή για αποχή, η θεραπεία της ανικανότητάς του ολοκληρώθηκε αργότερα, κατά τη διάρκεια διακοπών με συνοδό της MI6 στο ξενοδοχείο Gazelle d’Or στο Μαρόκο, όπου γνώρισε τη Γαλλίδα Σαντάλ βαν Σάντεν. Η σχέση τους εξελίχθηκε γρήγορα, εκείνη έμεινε έγκυος και ο Κουζίτσκιν παντρεύτηκε μαζί της τέσσερις μήνες αργότερα στη Δομινικανή Δημοκρατία, όπου δεν αποτέλεσε πρόβλημα ο προηγούμενος γάμος του. Απέκτησαν κόρη, την Έλενα.

Η MI6 του παρείχε σπίτι σε ήσυχο χωριό στο Χάμσαϊρ, όπου λειτούργησε κλινική βελονισμού υπό το νέο του όνομα, Αλεξάντερ Λάρκιν. Μεταξύ των πελατών του βρέθηκε, χωρίς να το γνωρίζει, ο ηθοποιός Σερ Άλεκ Γκίνες, ο ερμηνευτής του πράκτορα «Τζορτζ Σμάιλι», του πιο διάσημου Βρετανού κατασκόπου της οθόνης μετά τον Τζέιμς Μποντ, ο οποίος υποβλήθηκε σε θεραπεία βελονισμού για πρόβλημα στην πλάτη του.

Το τραγικό τέλος

Παρά την επιτυχημένη επανένταξή του, ο Κουζίτσκιν εξακολουθούσε να βασανίζεται από τον εφιάλτη με τον ένοπλο άνδρα και υπέφερε από κρίσεις αίσθησης συνεχούς παρακολούθησης. Ο γάμος του με τη Σαντάλ κατέρρευσε και εκείνη επέστρεψε στη Γαλλία. Ο ίδιος στράφηκε στο αλκοόλ, με επεισόδια όπως η σύλληψή του γυμνού από την αστυνομία σε σταθμό αυτοκινητόδρομου, ενώ μιλούσε παραληρηματικά για δολοφόνους που τον καταδίωκαν.

Το 2009, μετά από μια βραδιά υπερβολικής κατανάλωσης βότκα, ο Βλαντιμίρ Κουζίτσκιν βρέθηκε νεκρός στην πολυθρόνα του από καρδιακή προσβολή, σε ηλικία 62 ετών. Η KGB τον χαρακτήρισε απλώς έναν πικρόχολο, αλκοολικό προδότη, αρνούμενη να παραδεχτεί ότι είχε προκαλέσει σοβαρό πλήγμα σε μία από τις πιο αδίστακτες υπηρεσίες πληροφοριών στην ιστορία.