Τα social media δεν είναι πια τόσο social: Πώς ο αλγόριθμος έμαθε στους περισσότερους να χαζεύουν αγνώστους

Τα social media ξεκίνησαν ως χώρος επικοινωνίας με φίλους, όμως πλέον μοιάζουν όλο και περισσότερο με μια μίνι τηλεόραση ατελείωτων μικρών βίντεο.

Υπήρξε μια εποχή που άνοιγες το Facebook ή το Instagram και έβλεπες ανθρώπους που ήξερες. Έναν φίλο σε ταξίδι, μια ξαδέρφη με το παιδί της, έναν παλιό συμμαθητή που έγραφε κάτι αστείο, κάποιον γνωστό που ανέβαζε μια φωτογραφία από την καθημερινότητά του. Δεν ήταν πάντα συναρπαστικό, αλλά ήταν κοινωνικό. Είχε μια αίσθηση παρέας, έστω και παράξενης, έστω και λίγο ψεύτικης.

Σήμερα, όλο και περισσότεροι χρήστες ανοίγουν τα social media και δεν βλέπουν σχεδόν κανέναν από τους φίλους τους. Βλέπουν βίντεο αγνώστων, influencers, γάτες, συνταγές, σπίτια, διαφημίσεις που μοιάζουν με κανονικές αναρτήσεις και περιεχόμενο που εμφανίζεται όχι επειδή το ζήτησαν, αλλά επειδή ο αλγόριθμος αποφάσισε ότι θα τους κρατήσει λίγο παραπάνω στην οθόνη. Όπως γράφει το BBC, οι πλατφόρμες που κάποτε υπόσχονταν επικοινωνία έχουν μετατραπεί σε μηχανές ψυχαγωγίας.

Από την ψηφιακή παρέα στο ατελείωτο σκρολάρισμα

Η αλλαγή δεν έγινε από τη μια μέρα στην άλλη. Έγινε αργά, σχεδόν ύπουλα. Πρώτα μπήκαν περισσότερες σελίδες, μετά περισσότεροι δημιουργοί, μετά τα σύντομα βίντεο, μετά το περιεχόμενο από λογαριασμούς που δεν ακολουθείς καν. Κάπως έτσι, το feed έπαψε να είναι μια σειρά από ανθρώπους που γνωρίζεις και έγινε ένας καθρέφτης των αδυναμιών σου. Αν σταματήσεις σε βίντεο με ζώα, θα σου δώσει κι άλλα ζώα. Αν κολλήσεις σε ανακαινίσεις σπιτιών, θα γεμίσει σπίτια. Αν δεις μια θεωρία, θα σου φέρει δέκα ακόμη. Όχι γιατί νοιάζεται για σένα. Επειδή μετράει τον χρόνο σου.

Αυτό είναι το πραγματικό προϊόν. Η προσοχή. Όχι η φιλία, όχι η επικοινωνία, όχι η ανάγκη να μοιραστείς κάτι. Η πλατφόρμα θέλει να μείνεις μέσα. Να δεις άλλο ένα βίντεο, άλλη μια διαφήμιση, άλλη μια ανάρτηση που δεν ζήτησες ποτέ αλλά, για κάποιον λόγο, δεν μπορείς να προσπεράσεις.

Οι νεότεροι το ζουν ακόμη πιο έντονα. Πολλοί δεν ποστάρουν σχεδόν καθόλου. Δεν ανεβάζουν τη ζωή τους, δεν ανοίγονται, δεν μπαίνουν στη διαδικασία να εκτεθούν. Παρακολουθούν. Σκρολάρουν. Κρατούν τις αντιδράσεις τους για τον εαυτό τους ή για πιο κλειστούς χώρους, όπως μηνύματα, ομαδικές συνομιλίες, private stories. Εκεί όπου η κουβέντα παραμένει κάπως ανθρώπινη και δεν χρειάζεται να ανταγωνιστεί επαγγελματικά βίντεο, τέλειες εικόνες και ανθρώπους που έχουν μάθει να πουλούν τον εαυτό τους σαν προϊόν.

Τα στοιχεία που παραθέτει το BBC δείχνουν ακριβώς αυτή τη μετατόπιση. Στη Βρετανία, το ποσοστό όσων ποστάρουν ενεργά έπεσε αισθητά μέσα σε έναν χρόνο. Στις ΗΠΑ, αρκετοί χρήστες δηλώνουν ότι ανεβάζουν λιγότερο από πριν, ενώ η Gen Z χρησιμοποιεί τα social πολύ περισσότερο για ψυχαγωγία παρά για προσωπική επικοινωνία. Δεν είναι ότι οι άνθρωποι σταμάτησαν να μιλούν. Είναι ότι μετακίνησαν την πραγματική κουβέντα αλλού.

Για τις πλατφόρμες, βέβαια, αυτό δεν είναι αποτυχία. Είναι επιτυχία. Τα social media βγάζουν χρήματα από τη διαφήμιση και η διαφήμιση χρειάζεται χρόνο παραμονής. Όσο περισσότερο κάθεσαι, τόσο περισσότερα βλέπεις. Όσο περισσότερα βλέπεις, τόσο καλύτερα σε μαθαίνει το σύστημα. Και όσο καλύτερα σε μαθαίνει, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να φύγεις.

Το πιο ειρωνικό είναι ότι όλα αυτά εξακολουθούν να λέγονται social media. Μόνο που το «social» μικραίνει. Οι φίλοι υπάρχουν, αλλά χάνονται κάτω από το βάρος του περιεχομένου. Οι αναρτήσεις τους δεν εξαφανίστηκαν, απλώς δεν συμφέρει πάντα να προηγούνται. Γιατί ένας φίλος μπορεί να σε συγκινήσει, να σε κάνει να γελάσεις, να σου θυμίσει κάτι. Αλλά ένας αλγόριθμος ξέρει πώς να σε κρατήσει.

Κάπως έτσι, από ψηφιακή πλατεία φτάσαμε σε τηλεόραση τσέπης. Μόνο που αυτή η τηλεόραση δεν έχει πρόγραμμα. Έχει εσένα. Σε διαβάζει, σε μετράει, σε ταΐζει και σε κρατάει. Και το πιο περίεργο είναι ότι πολλές φορές δεν μπαίνεις καν για να δεις κάτι συγκεκριμένο. Μπαίνεις για δύο λεπτά και βγαίνεις μετά από μισή ώρα, χωρίς να θυμάσαι τι ακριβώς είδες.

Ίσως αυτό να είναι το τέλος της αθωότητας των social media. Όχι επειδή χάθηκαν οι φίλοι μας. Αλλά επειδή, κάπου στη διαδρομή, οι πλατφόρμες κατάλαβαν ότι η φιλία δεν κρατάει πάντα τον χρήστη μέσα. Η συνήθεια, όμως, τον κρατάει. Και η συνήθεια είναι πολύ πιο κερδοφόρα.