Ψάρια εισβολείς στη Μεσόγειο: Η προειδοποίηση Ιταλών επιστημόνων για είδος που έχει θανατηφόρο δηλητήριο

Το Ιόνιο Πέλαγος και τα νοτιότερα τμήματα της Αδριατικής αποτελούν τις πιο ευάλωτες περιοχές στην εξάπλωση που παρουσιάζουν τα ξενικά ψάρια εισβολείς, επισημαίνουν  Ιταλοί επιστήμονες οι οποίοι εκτιμούν ότι οι συγκεκριμένοι πληθυσμοί ήρθαν για να μείνουν στη Μεσόγειο.

Η διαπίστωση αυτή οδηγεί σε διαρκή επιφυλακή τους ερευνητές, καθώς η κλιματική αλλαγή ευνοεί τη σταθερή μετακίνηση τροπικών ειδών προς τα ευρωπαϊκά ύδατα.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, οι καταγεγραμμένες εμφανίσεις ειδικά για το λεοντόψαρο (Pterois miles) είχαν αγγίξει τις 1.840 στη Μεσόγειο. Ο ερευνητής του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας της Ιταλίας (CNR), Ερνέστο Ατζούρο, εξηγεί ότι η γεωγραφική ζώνη του Ιονίου εμφανίζει αυξημένη ευπάθεια με βάση τα υφιστάμενα κλιματικά μοντέλα. Όπως αναφέρει, η συνεχιζόμενη επέκταση του είδους καθιστά αναγκαία την άμεση εφαρμογή αποτελεσματικών στρατηγικών παρακολούθησης και διαχείρισης.

Η καμπάνια ενημέρωσης και η επιστήμη των πολιτών

Για την αντιμετώπιση του φαινομένου, το Ιταλικό Ινστιτούτο Προστασίας και Έρευνας Περιβάλλοντος (ISPRA) σε συνεργασία με το CNR και την πλατφόρμα AlienFish υλοποιούν την εκστρατεία «Προσοχή στους Τέσσερις». Στόχος είναι η ευαισθητοποίηση του κοινού και η συλλογή δεδομένων μέσω της «επιστήμης των πολιτών» (citizen science), όπου επαγγελματίες, δύτες και ερασιτέχνες ψαράδες καλούνται να στέλνουν φωτογραφίες ή βίντεο μέσω ειδικής ηλεκτρονικής φόρμας και κοινωνικών δικτύων.

Η Μανουέλα Φαλαουτάνο, ερευνήτρια του ISPRA και συντονίστρια της δράσης, αναδεικνύει τη σημασία αυτής της συνεργασίας:

«Η αυξανόμενη συμμετοχή των ανθρώπων της θάλασσας αποδεικνύει τον σημαντικό ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν στην επιστημονική παρακολούθηση, ενώ παράλληλα αναδεικνύει την ανάγκη για σαφή ενημέρωση του κοινού χωρίς υπερβολές και αδικαιολόγητη κινδυνολογία».

Ποια είναι τα 4 επικίνδυνα ξενικά ψάρια εισβολείς

Η συγκεκριμένη λίστα εστιάζει σε τέσσερα τροπικά είδη που πέρασαν στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ:

• Ασημόχρωμος λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus): Αναγνωρίζεται από τις σκούρες κηλίδες στη ράχη του. Περιέχει μια άκρως επικίνδυνη, θανατηφόρα νευροτοξίνη (τετροδοτοξίνη) και διαθέτει πολύ ισχυρά δόντια ικανά να προκαλέσουν σοβαρό τραυματισμό.
• Λεοντόψαρο (Pterois miles): Εντοπίστηκε στην Ιταλία το 2016. Είναι επιθετικό προς την εγχώρια πανίδα και φέρει δηλητηριώδη αγκάθια με τοξικότητα αντίστοιχη της δράκαινας ή της σκορπίνας.
• Σκούρος γερμανός / λαγόψαρος (Siganus luridus): Φυτοφάγο, έντονα επεκτατικό είδος με οδυνηρό τσίμπημα, το οποίο παραμένει ενεργό ακόμα και μετά τη θανάτωση του ψαριού.
• Ριγωτός γερμανός / λαγόψαρος (Siganus rivulatus): Παρουσιάζει παρόμοια επεκτατική συμπεριφορά με τον σκούρο συγγενή του και φέρει εξίσου αιχμηρά, δηλητηριώδη αγκάθια.

Από την κουζίνα μέχρι τις νέες απειλές του βυθού

Παρά τους κινδύνους κατά τον χειρισμό, ορισμένα από αυτά τα ξενικά ψάρια εισβολείς είναι βρώσιμα. Το λεοντόψαρο αποτελεί ένα πανέμορφο ψάρι που τρώγεται, ενώ δεν θεωρείται επικίνδυνο για τους λουόμενους στην ακτή, αφού δεν υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να το πατήσει κάποιος, δεδομένου ότι ζει κάτω και μέσα σε σχισμές βράχων.

Το κρέας του είναι ιδιαίτερα γευστικό, συγκρίνεται με τον κόκκινο σκορπιό και βρίσκεται ήδη σε μενού εστιατορίων σε Ελλάδα, Κύπρο και Τουρκία. Η στοχευμένη αλιεία του προτείνεται ως βασικό μέτρο περιορισμού του πληθυσμού του.

Ωστόσο, η οικολογική ισορροπία παραμένει εύθραυστη. Ο θαλάσσιος βιολόγος και επιστημονικός υπεύθυνος του AlienFish, Φραντσέσκο Τιραλόνγκο, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για το μέλλον:

«Αυτά τα τέσσερα είδη αποτελούν μόνο την αρχή. Υπάρχουν και άλλα ξενικά ψάρια που ενδέχεται να δημιουργήσουν προβλήματα στο άμεσο μέλλον».

Ο ίδιος αναφέρεται συγκεκριμένα στα είδη μπαρμπουνιού Upeneus pori και Parupeneus forsskali, τα οποία, παρά την πιθανή εμπορική τους αξία, συνιστούν νέα απειλή για τα μεσογειακά οικοσυστήματα, επηρεάζοντας άμεσα τόσο τη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων όσο και την ασφάλεια των επαγγελματικών ή ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων.