Τα χαμένα σημειωματάρια ενός παλαιοντολόγου έλυσαν μυστήριο 55 εκατομμυρίων ετών

Ένα ξεχασμένο απολίθωμα ψαριού 55 εκατ. ετών και τα χαμένα σημειωματάρια του παλαιοντολόγου Ρίχαρντ Κέλερ που αποκάλυψαν νέα στοιχεία για τις αρχαίες θάλασσες.

Το 1999, κατά τη διάρκεια έρευνας σε ένα απομονωμένο νησί στα ανοικτά της Νέας Ζηλανδίας, ο παλαιοντολόγος Ρίχαρντ Κέλερ βρέθηκε μπροστά σε ένα εξαιρετικά σπάνιο εύρημα. Στην πλαγιά ενός απόκρημνου βράχου πάνω από τον κόλπο Waihere, στο νησί Pitt, ανακάλυψε ένα σχεδόν ακέραιο μουμιοποιημένο απολίθωμα. ψαριού.

Διατηρημένο μέσα στα ιζήματα για περίπου 55 εκατομμύρια χρόνια, έμοιαζε εντυπωσιακά ζωντανό και δεν θύμιζε κανένα άλλο απολίθωμα που είχε βρεθεί μέχρι τότε στη Νέα Ζηλανδία. Ο Κέλερ κατέγραφε με σχολαστικότητα κάθε λεπτομέρεια της ανακάλυψής του στα σημειωματάρια πεδίου που διατηρούσε. Αν και είχε αφιερώσει μεγάλο μέρος της καριέρας του στη μελέτη απολιθωμένων ψαριών και καρχαριών, το συγκεκριμένο εύρημα ήταν μοναδικό. Επρόκειτο για ένα τρισδιάστατα διατηρημένο απολίθωμα, στο οποίο διακρίνονταν με εντυπωσιακή ακρίβεια τα πτερύγια, οι ακτίνες τους και ακόμη και τα μεμονωμένα λέπια.

Όταν η επιστήμη έχασε τα ίχνη ενός μοναδικού ευρήματος

Αφού απομάκρυνε το απολίθωμα από τον βράχο σε αρκετά μεγάλα κομμάτια, το μετέφερε στο Τμήμα Γεωλογίας του Πανεπιστημίου του Οτάγκο, στο Ντούνεντιν της Νέας Ζηλανδίας. Εκεί, ο αείμνηστος συνάδελφός του Άντριου Γκρέμπναφ ανέλαβε την επίπονη προετοιμασία και συντήρησή του.

Στη συνέχεια, το απολίθωμα αποθηκεύτηκε και με το πέρασμα των χρόνων σχεδόν ξεχάστηκε. Παρ' όλα αυτά, όσοι το είχαν δει από κοντά δεν το λησμόνησαν ποτέ. Η ομότιμη καθηγήτρια Ντάφνι Λι και ο καθηγητής Ίουαν Φόρνταϊς θυμούνταν πόσο εντυπωσιασμένοι είχαν μείνει όταν το πρωτοείδαν. Κανείς τους δεν είχε συναντήσει ξανά ένα τόσο καλά διατηρημένο μουμιοποιημένο απολίθωμα ψαριού.

 

Ένας αρχαίος θηρευτής των ωκεανών

Το ζώο είχε μυώδες σώμα, ισχυρά πτερύγια και χοντρά λέπια που λειτουργούσαν σαν φυσική θωράκιση. Το στόμα του ήταν στραμμένο προς τα πάνω και μπορούσε να ανοίγει διάπλατα για να καταπίνει τη λεία του.

Παρότι το είδος δεν είχε ακόμη ταυτοποιηθεί, τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του θύμιζαν έντονα τους σημερινούς ταρπόνες, μεγάλα αρπακτικά ψάρια των τροπικών και υποτροπικών θαλασσών.

Οι ταρπόνες κυνηγούν κυρίως μικρότερα ψάρια και καρκινοειδή, τα οποία καταπίνουν ολόκληρα. Μπορούν να ξεπεράσουν τα 2,5 μέτρα σε μήκος και τα 130 κιλά σε βάρος. Σήμερα απαντώνται στον Ατλαντικό και τον Ινδο-Ειρηνικό Ωκεανό, όμως έχουν εκλείψει εδώ και εκατομμύρια χρόνια από τις θάλασσες της Νέας Ζηλανδίας.

Η τυχαία ανακάλυψη του γιου του παλαιοντολόγου

Το 2023 η Ντάφνι Λι και οι συνεργάτες της ξεκίνησαν τη συγγραφή μιας επιστημονικής μελέτης για το απολίθωμα. Ωστόσο, έλειπαν κρίσιμες πληροφορίες σχετικά με τις συνθήκες της ανακάλυψής του και τη γεωλογία της περιοχής. Ο Ρίχαρντ Κέλερ είχε στο μεταξύ φύγει από τη ζωή και τα πολύτιμα σημειωματάριά του θεωρούνταν χαμένα.

Η λύση στο πρόβλημα ήρθε από εκεί που κανείς δεν το περίμενε. Ο γιος του Κέλερ γράφτηκε ως φοιτητής στο Πανεπιστήμιο του Οτάγκο και, καθώς τακτοποιούσε τα προσωπικά αντικείμενα του πατέρα του, εντόπισε τα χαμένα σημειωματάρια. Όταν έμαθε για την έρευνα της ομάδας της Λι, αποφάσισε να τα δωρίσει στο πανεπιστήμιο, προσφέροντας στους επιστήμονες όλες τις πληροφορίες που έλειπαν για να ολοκληρώσουν τη μελέτη τους.

Το νέο είδος που άλλαξε τα δεδομένα

Η σημασία του απολιθώματος αποδείχθηκε τεράστια. Δεν ήταν μόνο ένα εξαιρετικά σπάνιο δείγμα από την Παλαιογενή περίοδο, αλλά και το πρώτο γνωστό αρπακτικό οστεϊχθύ,κατηγορία ψαριών που διαθέτουν οστέινο σκελετό, που έχει βρεθεί στη Νέα Ζηλανδία σε πετρώματα αυτής της ηλικίας.

Το νέο είδος ονομάστηκε Ikawaihere koehleri, προς τιμήν του Ρίχαρντ Κέλερ, ο οποίος ρίσκαρε να σκαρφαλώσει στον επικίνδυνο βράχο για να το συλλέξει.Σύμφωνα με τους ερευνητές, το νέο είδος αποτελεί το πληρέστερο και σημαντικότερο απολίθωμα που έχει βρεθεί μέχρι σήμερα στο Νότιο Ημισφαίριο.

Τι αποκαλύπτει για την εξέλιξη των ψαριών

Η ανακάλυψη δείχνει ότι μεγάλα ψάρια παρόμοια με τους σημερινούς ταρπόνες είχαν ήδη φτάσει στο ανατολικό άκρο της αρχαίας υπερηπείρου Γκοντβάνα σχετικά νωρίς στην Καινοζωική εποχή. Οι ταρπόνες ανήκουν στα ελοπόμορφα, μια αρχαία ομάδα ψαριών που περιλαμβάνει επίσης διάφορα είδη χελιών και άλλων ακτινοπτερυγίων ψαριών. Η ομάδα αυτή εμφανίστηκε κατά την Ύστερη Ιουρασική περίοδο, όταν οι χερσαίες μάζες της Γης ήταν ενωμένες στις υπερηπείρους Γκοντβάνα και Λαυρασία.

Η σπανιότητα των απολιθωμάτων αυτών στις περιοχές που ανήκαν κάποτε στη Γκοντβάνα υποδηλώνει ότι τα ελοπόμορφα πιθανότατα εξελίχθηκαν αρχικά στα βόρεια τμήματα του πλανήτη, κοντά στη Λαυρασία.

Το μυστήριο της διατήρησής του

Παραμένει άγνωστο σε ποιο περιβάλλον ζούσε το Ikawaihere koehleri. Όπως και οι σύγχρονοι ταρπόνες, πιθανότατα μπορούσε να αντέχει σε νερά με χαμηλή περιεκτικότητα οξυγόνου χάρη σε ειδικές προσαρμογές της νηκτικής κύστης του.

Εξίσου αινιγματικός παραμένει και ο τρόπος με τον οποίο διατηρήθηκε το σώμα του σε τόσο καλή κατάσταση. Δεν βρέθηκαν ίχνη από πτωματοφάγα ζώα, ενώ τα σημάδια βακτηριακής αποσύνθεσης είναι περιορισμένα.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το ψάρι παρέμεινε για σύντομο χρονικό διάστημα εκτεθειμένο και στη συνέχεια θάφτηκε γρήγορα ή παρασύρθηκε σε ψυχρότερα νερά, όπου επιβραδύνθηκε η αποσύνθεσή του. Όπως δήλωσε η Ντάφνι Λι, το νέο είδος αποτελεί μία από τις πιο εντυπωσιακές προσθήκες στο θαλάσσιο απολιθωμένο αρχείο της Ζηλανδίας και προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την εξάπλωση και την εξέλιξη των ελοπόμορφων ψαριών στους νότιους ωκεανούς κατά την Καινοζωική εποχή.