Ο θάνατος του Μεγάλου Αλεξάνδρου – Το τέλος της αυτοκρατορίας και το αίνιγμα 2.300 ετών

Σαν σήμερα, στις 10 Ιουνίου του 323 π.Χ., ο Μέγας Αλέξανδρος άφησε την τελευταία του πνοή στη Βαβυλώνα, σε ηλικία μόλις 32 ετών. Μέσα σε λίγο περισσότερο από μία δεκαετία, ο Μακεδόνας στρατηλάτης είχε αλλάξει ριζικά τον χάρτη του αρχαίου κόσμου, δημιουργώντας μια αυτοκρατορία που εκτεινόταν από την Ελλάδα και την Αίγυπτο μέχρι την Περσία και τις παρυφές της Ινδίας.

Ο θάνατός του κορυφαίου στρατιωτικού ηγέτη άνοιξε ένα τεράστιο κεφάλαιο γεωπολιτικών ανακατατάξεων. Παράλληλα, ο τρόπος με τον οποίο έφυγε από τη ζωή γέννησε ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της παγκόσμιας ιστορίας.

Οι τελευταίες ημέρες στη Βαβυλώνα

Το καλοκαίρι του 323 π.Χ., ο Αλέξανδρος βρισκόταν στα ανάκτορα του Ναβουχοδονόσορα Β΄ στη Βαβυλώνα, σχεδιάζοντας τις επόμενες εκστρατείες του προς την Αραβία. Ωστόσο, η μοίρα είχε άλλα σχέδια.

Οι αρχαίες πηγές (όπως ο Αρριανός και ο Πλούταρχος) συμφωνούν ότι ο θάνατός του δεν ήταν ακαριαίος, αλλά εξελίχθηκε σε διάστημα περίπου 10-12 ημερών.

• Η αρχή των συμπτωμάτων τοποθετείται μετά από ένα μεγάλο συμπόσιο (προς τιμήν του Νεάρχου) και έντονη κατανάλωση κρασιού.
• Ακολούθησε υψηλός και επίμονος πυρετός, έντονοι πόνοι στην κοιλιακή χώρα και σταδιακή εξάντληση.
• Τις τελευταίες ημέρες, ο βασιλιάς έχασε τη δυνατότητα να μιλήσει και να κινηθεί, διατηρώντας όμως τη διαύγειά του. Σύμφωνα με τον μύθο, αποχαιρέτησε τους βουρκωμένους στρατιώτες του σιωπηλά, μόνο με μια κίνηση των ματιών.

Πώς πέθανε ο Μέγας Αλέξανδρος; Οι επικρατέστερες θεωρίες

Η ακριβής αιτία θανάτου του Μεγάλου Αλεξάνδρου παραμένει άγνωστη, καθώς η απουσία της σορού καθιστά αδύνατη την ιατροδικαστική εξέταση. Εδώ και αιώνες, ιστορικοί και επιστήμονες εστιάζουν σε τέσσερις βασικές θεωρίες:

1. Παθολογικά αίτια και λοιμώξεις

Η Βαβυλώνα της εποχής, με τα στάσιμα νερά της, ήταν εστία μολύνσεων. Πολλοί σύγχρονοι επιστήμονες συγκλίνουν στο ότι ο Αλέξανδρος προσβλήθηκε από ελονοσία ή τυφοειδή πυρετό. Άλλες ιατρικές υποθέσεις κάνουν λόγο για οξεία παγκρεατίτιδα (λόγω της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ) ή για τον ιό του Δυτικού Νείλου.

2. Η θεωρία της δηλητηρίασης

Από την αρχαιότητα κιόλας, κυκλοφορούσαν έντονες φήμες ότι ο Αλέξανδρος δολοφονήθηκε. Ως πιθανοί ηθικοί αυτουργοί είχαν υποδειχθεί ο Αντίπατρος (ο έξαρχος της Μακεδονίας) και ο γιος του, Κάσσανδρος. Ωστόσο, οι περισσότεροι σύγχρονοι ιστορικοί αντιμετωπίζουν τη δηλητηρίαση με επιφύλαξη, καθώς η αργή, δωδεκαήμερη εξέλιξη της νόσου δεν ταιριάζει με τα γνωστά δηλητήρια της αρχαιότητας.

3. Σωματική καταπόνηση

Ο Αλέξανδρος δεν διοικούσε από τα μετόπισθεν· πολεμούσε στην πρώτη γραμμή. Το σώμα του είχε υποστεί σοβαρούς τραυματισμούς (συμπεριλαμβανομένου ενός βαριού τραύματος στον πνεύμονα στην Ινδία). Η χρόνια εξάντληση, το στρες και το αλκοόλ είναι βέβαιο ότι είχαν εξασθενήσει το ανοσοποιητικό του σύστημα.

4. Σύνδρομο Guillain-Barré: Θάφτηκε ζωντανός;

Μια από τις πιο καθηλωτικές νεότερες ιατρικές θεωρίες ανήκει στην ερευνήτρια Katherine Hall από τη Νέα Ζηλανδία. Η Hall υποστήριξε ότι ο Αλέξανδρος έπασχε από το σύνδρομο Guillain-Barré, μια σπάνια νευρολογική διαταραχή που προκαλεί προοδευτική παράλυση. Αυτό θα εξηγούσε γιατί το σώμα του δεν παρουσίασε σημάδια αποσύνθεσης για μέρες μετά τον επίσημο «θάνατό» του: η αναπνοή του ήταν τόσο αμυδρή που οι αρχαίοι γιατροί τον θεώρησαν νεκρό ενώ ήταν ακόμη ζωντανός.

Η αυτοκρατορία χωρίς διάδοχο: «Τῷ κρατίστῳ»

Όταν ο Αλέξανδρος ρωτήθηκε στο νεκρικό του κρεβάτι σε ποιον αφήνει την εξουσία, εκείνος φέρεται να απάντησε: «Τῷ κρατίστῳ» (στον ισχυρότερο).

Η φράση αυτή, αληθινή ή μεταγενέστερος θρύλος, σφράγισε τη μοίρα του αρχαίου κόσμου. Ο γιος του από τη Ρωξάνη, ο Αλέξανδρος Δ΄, δεν είχε καν γεννηθεί.

Η απουσία σαθρού διαδόχου οδήγησε στους αιματηρούς Πολέμους των Διαδόχων. Οι στρατηγοί του (Πτολεμαίος, Σέλευκος, Αντίγονος, Λυσίμαχος) κομμάτιασαν την ενιαία αυτοκρατορία. Μέσα όμως από αυτή τη διάσπαση γεννήθηκε ο Ελληνιστικός Κόσμος, επιτρέποντας στην ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό να κυριαρχήσουν στην Ανατολή για τους επόμενους αιώνες.

Ο μύθος της Γοργόνας και το «Αθάνατο Νερό»

Αν η Ιστορία κατέγραψε τον θάνατό του, η λαϊκή παράδοση επέλεξε να τον κρατήσει ζωντανό. Ο πιο ζωντανός ελληνικός θρύλος είναι αυτός της αδελφής του, που μεταμορφώθηκε σε Γοργόνα.

Σύμφωνα με το παραμύθι, ο Αλέξανδρος είχε βρει το «αθάνατο νερό», αλλά η αδελφή του το έχυσε κατά λάθος. Από τις τύψεις της, έπεσε στη θάλασσα και έγινε μισή γυναίκα, μισή ψάρι. Από τότε, κυνηγά τα καράβια και ρωτά τους ναυτικούς: «Ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος;»

Η μοναδική απάντηση που μπορεί να την ημερέψει είναι: «Ζει και βασιλεύει και τον κόσμο κυριεύει».

Ένα τέλος που έγινε αθάνατο αίνιγμα

Περισσότερα από 2.300 χρόνια μετά, ο Μέγας Αλέξανδρος συνεχίζει να απασχολεί την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα. Ίσως η γοητεία του να κρύβεται ακριβώς εκεί: ότι ο άνθρωπος που κατέκτησε τον γνωστό κόσμο, νικήθηκε τελικά από το άγνωστο, αφήνοντας πίσω του μια κληρονομιά που δεν θα πεθάνει ποτέ.