Πιο κοντά από ποτέ τo καθολικό εμβόλιο: «Ασπίδα» απέναντι σε γρίπη, κορωνοϊό και πνευμονία

Πειραματική ρινική δόση προστάτευσε ποντίκια για μήνες από κορωνοϊό, γρίπη και πνευμονία, ανοίγοντας δρόμο για μία ενιαία ασπίδα προστασίας.

Η ιδέα μιας «καθολικής» εμβολιαστικής ασπίδας απέναντι στις αναπνευστικές λοιμώξεις μοιάζει για πρώτη φορά λιγότερο με επιστημονική φαντασία και περισσότερο με ρεαλιστικό σενάριο. Ερευνητές του Πανεπιστημίου Στάνφορντ ανακοίνωσαν αποτελέσματα που δείχνουν ότι μια ρινική πειραματική δόση μπορεί να ενεργοποιήσει μηχανισμούς άμυνας του οργανισμού σε τέτοιο βαθμό, ώστε να προστατεύει από διαφορετικούς ιούς και βακτήρια ταυτόχρονα.

Στο επίκεντρο δεν βρίσκεται ένα «κλασικό» εμβόλιο που στοχεύει έναν συγκεκριμένο παθογόνο παράγοντα, αλλά μια προσέγγιση που ενισχύει το έμφυτο ανοσοποιητικό σύστημα. Πρόκειται για την πρώτη γραμμή άμυνας του οργανισμού, η οποία αντιδρά άμεσα σε εισβολείς, χωρίς να χρειάζεται προηγούμενη «γνωριμία» με τον ιό ή το βακτήριο.

Πώς λειτούργησε η ρινική δόση στα ποντίκια

Στα πειράματα, η χορήγηση μέσω ρινικού σπρέι παρείχε στα ποντίκια ευρεία προστασία για περίπου τρεις μήνες απέναντι σε διαφορετικούς παθογόνους παράγοντες, από κορωνοϊούς και ιούς γρίπης μέχρι βακτήρια που προκαλούν πνευμονία. Η ίδια προσέγγιση φάνηκε να ενισχύει και την αντίδραση απέναντι στο χρυσίζοντα σταφυλόκοκκο, έναν μικροοργανισμό που συνδέεται με πλήθος λοιμώξεων.

Οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι οι πνεύμονες των εμβολιασμένων ζώων ανταποκρίνονταν πιο «σθεναρά» σε εξωτερικούς παθογόνους παράγοντες. Μετά τη μόλυνση, ο οργανισμός ενεργοποιούσε γρήγορα Τ κύτταρα και ειδικά αντισώματα, ενώ δημιουργούνταν και δομές ανοσολογικής άμυνας στους πνεύμονες που λειτουργούσαν σαν τοπικά «οχυρά».

Διπλή άμυνα

Η καινοτομία της προσέγγισης βρίσκεται στη διπλή γραμμή προστασίας. Από τη μία πλευρά, ενεργοποιείται ένας βλεννογόνος φραγμός που λειτουργεί ως πρώτο φίλτρο έναντι των ιών. Από την άλλη, το ανοσοποιητικό σύστημα των πνευμόνων τίθεται σε εγρήγορση, αντιδρώντας ταχύτατα στους παθογόνους παράγοντες που ενδεχομένως καταφέρουν να διαπεράσουν την αρχική άμυνα.

Αυτή η ταχύτητα αντίδρασης θεωρείται κρίσιμη, καθώς πολλές αναπνευστικές λοιμώξεις εξελίσσονται ραγδαία τις πρώτες ημέρες μετά την έκθεση στον ιό. Η ενεργοποίηση του έμφυτου ανοσοποιητικού συστήματος μπορεί να προσφέρει ένα άμεσο «μπλοκάρισμα» πριν καν χρειαστεί να ενεργοποιηθεί η πιο εξειδικευμένη ανοσιακή μνήμη.

Τι θα άλλαζε αν αποδειχθεί αποτελεσματική στους ανθρώπους

Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν σε κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους, το τοπίο των εμβολιασμών θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά. Μια καθολική ρινική δόση θα μπορούσε θεωρητικά να μειώσει την ανάγκη για πολλαπλά εμβόλια που επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο, όπως αυτά για τη γρίπη ή τις μεταλλάξεις κορωνοϊών.

Ωστόσο, οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η προστασία του έμφυτου ανοσοποιητικού έχει συνήθως περιορισμένη διάρκεια και γι’ αυτό χρειάζεται προσεκτική μελέτη για το πόσο συχνά θα απαιτείται επαναχορήγηση. Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι οι δοκιμές σε ανθρώπους, οι οποίες θα δείξουν αν η εντυπωσιακή προστασία που καταγράφηκε στα ζώα μπορεί να μεταφραστεί σε πραγματική ασπίδα για τον ανθρώπινο πληθυσμό.