Σημαίες, προξενεία και παγκόσμια συμφέροντα: Γιατί η Γροιλανδία γίνεται το νέο γεωπολιτικό μέτωπο

Στην κορυφή ενός ψηλού λευκού ιστού, που δεσπόζει πάνω από ένα μικρό κόκκινο ξύλινο σπίτι στην άκρη της χιονισμένης δυτικής ακτογραμμής της Γροιλανδίας, μια ολοκαίνουρια σημαία κυματίζει στον αρκτικό αέρα.

Την Παρασκευή, ο Καναδάς εγκαινίασε επίσημα το νέο του προξενείο στο λιτό αυτό κτίριο, δημιουργώντας μια μόνιμη διπλωματική παρουσία που συστεγάζεται με την Ισλανδία, η οποία μέχρι πρότινος συγκαταλεγόταν στις ελάχιστες χώρες με επίσημη παρουσία στην περιοχή.

Το άνοιγμα καναδικού προξενείου στο Νουούκ, την πρωτεύουσα της αυτόνομης επικράτειας της Γροιλανδίας στο Βασίλειο της Δανίας, προετοιμαζόταν για περισσότερο από έναν χρόνο. Ωστόσο, ο χρονισμός του, που συμπίπτει τόσο με νέα περίοδο επιθετικής ρητορικής από τον πρόεδρο των Ηνωμένες Πολιτείες, Ντόναλντ Τραμπ, όσο και με τις έντονες δηλώσεις του Καναδού πρωθυπουργού, Μαρκ Κάρνεϊ, στο Νταβός για την ανάγκη σύναψης νέων διεθνών συμμαχιών, δεν περνά απαρατήρητος από κανέναν στο Νουούκ.

Ο Πέτερ Μόρτενσεν, οικογενειακός θεραπευτής και ψυχολόγος από τη Δανία, που βρισκόταν στην πόλη για επαγγελματικό ταξίδι, περπατούσε κατά μήκος της παραλίας αναζητώντας πορτρέτα μέσα από τον φακό της φωτογραφικής του μηχανής, όταν στάθηκε να σχολιάσει τη σημασία της ενισχυμένης διπλωματικής παρουσίας του Καναδά, αλλά και της Γαλλίας, η οποία άνοιξε επίσης προξενείο την ίδια ημέρα στο Νουούκ. Όπως δήλωσε στο Politico, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι στην περιοχή θεωρούν ότι η παλαιά πεποίθηση πως μπορούν να εμπιστεύονται τις Ηνωμένες Πολιτείες ως μια σταθερή παγκόσμια δύναμη έχει «σοβαρά διαλυθεί».

Σε αυτό το κενό, όπως σημειώνει, εισέρχεται πλέον ο Καναδάς. Η νέα στρατηγική της χώρας, που στοχεύει σε πιο ενεργό ρόλο στη διεθνή σκηνή, στην οικοδόμηση συμμαχιών και στην παροχή εγγυήσεων ασφάλειας που στο παρελθόν άφηνε στις Ηνωμένες Πολιτείες, αρχίζει να διαμορφώνεται έμπρακτα στο Νουούκ. Η προσέγγιση προς τον αρκτικό γείτονα ενδέχεται να σηματοδοτεί την απαρχή μιας προσπάθειας του Καναδά να αποκτήσει δική του διεθνή βαρύτητα και να απομακρυνθεί από τη σκιά του Ντόναλντ Τραμπ.

Ο ίδιος ο Μόρτενσεν εκφράζει επιφυλάξεις για το πώς μπορεί να αντιδράσει ο Αμερικανός πρόεδρος στο άνοιγμα του προξενείου, παρά το γεγονός ότι η ρητορική του για τη Γροιλανδία έχει πρόσφατα αμβλυνθεί. Όπως λέει, η απρόβλεπτη φύση του Τραμπ σημαίνει ότι οτιδήποτε εκληφθεί ως προσωπική προσβολή μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε γεωπολιτική κρίση.

Παρότι υπάρχουν χιλιάδες πόλεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά με πληθυσμό μεγαλύτερο από τους περίπου 20.000 κατοίκους του Νουούκ, η μικρή αυτή πόλη με τα πολύχρωμα σπίτια απλωμένα σε βραχώδεις εξάρσεις έχει μετατραπεί στο επίκεντρο του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων του 21ου αιώνα. Πρόκειται για έναν τόπο όπου δόγματα εξωτερικής πολιτικής που διαμορφώνονται σε μακρινές πρωτεύουσες αποκτούν υλική υπόσταση, προαναγγέλλοντας τις εξελίξεις ενός νέου, αναδυόμενου Ψυχρού Πολέμου.

Λιγότερο από τρεις εβδομάδες νωρίτερα, ο Μαρκ Κάρνεϊ είχε παρουσιάσει με τον πιο σαφή τρόπο το παγκόσμιο όραμά του, μιλώντας σε άλλο χιονισμένο σκηνικό για «ρήξη στην παγκόσμια τάξη», για το τέλος μιας «ευχάριστης φαντασίωσης» και την αρχή μιας σκληρής πραγματικότητας. Σε μια ομιλία διάρκειας λιγότερων από 20 λεπτών, περιέγραψε πώς αντιλαμβάνεται τη θέση του Καναδά και της Ευρώπης σε έναν κόσμο όπου η διεθνής τάξη που βασιζόταν σε κανόνες και στην προστασία των Ηνωμένων Πολιτειών δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη.

Όπως τόνισε, ο Καναδάς δεν βασίζεται πλέον μόνο στη δύναμη των αξιών του, αλλά και στην αξία της ίδιας του της ισχύος, δηλώνοντας ξεκάθαρα ότι στηρίζει πλήρως τη Γροιλανδία και τη Δανία σε ζητήματα αρκτικής κυριαρχίας και το δικαίωμά τους να καθορίσουν το μέλλον της περιοχής. Η ομιλία αυτή αποτέλεσε την απαρχή αυτού που ήδη αποκαλείται «Δόγμα Κάρνεϊ», μιας στρατηγικής δημιουργικής και πολυμερούς ισχύος που φιλοδοξεί να εξασφαλίσει στον Καναδά θέση στο ίδιο τραπέζι με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και την Κίνα.

Στη Γροιλανδία, την Παρασκευή, ο Καναδάς φύτεψε κυριολεκτικά τη σημαία του, εντασσόμενος ενεργά στη γεωπολιτική αντιπαράθεση στην Αρκτική. Το επόμενο βήμα αναμένεται το Σαββατοκύριακο, όταν ο Κάρνεϊ θα υπογράψει συμφωνία αμυντικής συνεργασίας με τη Δανία στο πλαίσιο της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου. Η συμφωνία αυτή θα περιλαμβάνει συνεργασία στη Γροιλανδία, την Αρκτική και την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με ανώτερο κυβερνητικό αξιωματούχο του Καναδά.

Η Αρκτική αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα για τον Κάρνεϊ από την αρχή της θητείας του, τον Μάρτιο του 2025, όταν διαδέχτηκε τον Τζάστιν Τριντό στην ηγεσία των Φιλελευθέρων και στην πρωθυπουργία. Στο ίδιο ταξίδι, είχε επισκεφθεί το Ικαλούιτ στο καναδικό έδαφος του Νούναβουτ, τον δυτικό γείτονα της Γροιλανδίας, υπογραμμίζοντας ότι ο Καναδάς είναι ισχυρός όταν αναγνωρίζει τους αυτόχθονες λαούς ως αρχικούς θεματοφύλακες της γης.

Τέσσερις μήνες νωρίτερα, η καναδική κυβέρνηση είχε ανακοινώσει το σχέδιο για το άνοιγμα προξενείου στη Γροιλανδία, καθώς και ενός ακόμη στο Άνκορατζ της Αλάσκας, στο πλαίσιο μιας νέας αρκτικής εξωτερικής πολιτικής. Η υπουργός Εξωτερικών του Καναδά, Ανίτα Άναντ, τόνισε στο Νουούκ ότι η κίνηση αυτή αποτελούσε διαχρονική πρόθεση της χώρας, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι στη συγκεκριμένη συγκυρία λειτουργεί και ως ένδειξη στήριξης προς τους Γροιλανδούς, οι οποίοι βιώνουν έντονη ανησυχία και αβεβαιότητα.

Το Νουούκ διαθέτει πληθυσμό που σε μεγάλο βαθμό αποτελείται από Δανούς ή άτομα μικτής δανικής και αυτόχθονης καταγωγής, ενώ η ίδια η Δανία έχει μια περίπλοκη σχέση με το νησί. Το φθινόπωρο του 2025, η Κοπεγχάγη ζήτησε επίσημα συγγνώμη για τις αναγκαστικές στειρώσεις ιθαγενών Γροιλανδών στα μέσα του 20ού αιώνα, γεγονός που εντάσσεται σε μια μακρά ιστορία διακρίσεων.

Μέσα σε αυτό το φορτισμένο πλαίσιο και υπό τη συνεχή απειλητική ρητορική των Ηνωμένων Πολιτειών κατά τη δεύτερη θητεία του Τραμπ, ο Καναδάς επιχειρεί να αξιοποιήσει τη συγκυρία για να χαράξει τη δική του πορεία στη διεθνή σκηνή, οικοδομώντας διαηπειρωτικές συμμαχίες με βάση την κοινή ιστορία των αυτόχθονων λαών και τις κοινές ανησυχίες με τη Δανία για την αμερικανική υπερβολή στην Αρκτική.

Η Ρεμπέκα Πίνκους, ανώτερη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Έρευνας Εξωτερικής Πολιτικής και ειδική σε θέματα Αρκτικής, εκτιμά ότι στο παρελθόν ο Καναδάς έδειχνε να αφήνει τις Ηνωμένες Πολιτείες να ηγούνται στα ζητήματα της Γροιλανδίας, ενώ το άνοιγμα του προξενείου αποτελεί σαφή ένδειξη μιας πιο ανεξάρτητης προσέγγισης.

Στο Νουούκ, οι αρχές της Γροιλανδίας υποδέχτηκαν το καναδικό προξενείο ως ένδειξη φιλίας που μπορεί να ενισχύσει την ικανότητα της περιοχής να αντιμετωπίζει εξωτερικές πιέσεις. Η υπουργός Εξωτερικών της Γροιλανδίας, Βίβιαν Μότσφελντ, μίλησε για έναν «αναπτυσσόμενο δεσμό» μεταξύ Γροιλανδίας και Καναδά, σε δεξίωση όπου παρευρέθηκαν, μεταξύ άλλων, η Άναντ, η πρώτη αυτόχθονη γενική κυβερνήτης του Καναδά Μέρι Σάιμον, περισσότεροι από 100 Ινουίτ από τον Καναδά και διπλωμάτες από τη Δανία και τη Γαλλία.

Ο σύμβουλος με έδρα την Κοπεγχάγη, Γιάκομπ Φερχ, που εργάζεται στο Νουούκ, σημείωσε ότι το άνοιγμα του προξενείου και η παρουσία της Σάιμον ενισχύουν τη δυναμική που είχε δημιουργηθεί από την επίσκεψη του Γάλλου προέδρου, Εμανουέλ Μακρόν, τον Δεκέμβριο.

Την ίδια ώρα, το διεθνές ενδιαφέρον για την Αρκτική αυξάνεται κατακόρυφα. Ο έλεγχος της Γροιλανδίας θα παρείχε στις Ηνωμένες Πολιτείες μεγαλύτερη επιρροή στο Βορειοδυτικό Πέρασμα, τη δυνατότητα ανάπτυξης περισσότερων στρατιωτικών βάσεων και τον έλεγχο δυνητικών σπάνιων γαιών. Η κλιματική θέρμανση έχει ήδη ανοίξει νέες θαλάσσιες διαδρομές, την ώρα που Ρωσία και Κίνα εντείνουν επίσης την παρουσία τους. Ο πρώην σύμβουλος του Τραμπ, Στιβ Μπάνον, έχει χαρακτηρίσει την Αρκτική ως το «νέο μεγάλο παιχνίδι του 21ου αιώνα».

Στο επίκεντρο αυτών των εξελίξεων βρίσκεται και ο Νικ Σόλχαϊμ, συνιδρυτής της συντηρητικής δεξαμενής σκέψης American Moment, ο οποίος υποστηρίζει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έπρεπε να διαχειρίζονται τη Γροιλανδία μέσω μιας Συμφωνίας Ελεύθερης Σύνδεσης για την αντιμετώπιση της Κίνας. Παρότι θα μπορούσε να δει την καναδική παρουσία ως πρόβλημα, δηλώνει ότι την υποδέχεται θετικά, εφόσον δεν υπονομεύει τη σχέση ΗΠΑ-Γροιλανδίας.

Παράλληλα, οι αυτόχθονες Ινουίτ βιώνουν έντονα τις γεωπολιτικές εξελίξεις. Ο Νέιταν Όμπεντ, πρόεδρος του Inuit Tapiriit Kanatami, δήλωσε σε ομιλία του στο Νουούκ ότι ενδέχεται να έρθει μια εποχή όπου δεν θα μπορούν να βασίζονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, το ΝΑΤΟ ή άλλους μηχανισμούς, υπογραμμίζοντας όμως ότι υπάρχουν δεκάδες χώρες παγκοσμίως που θα σταθούν αλληλέγγυες.

Στην καθημερινότητα της πόλης, η ένταση είναι εμφανής. Στα εμπορικά κέντρα και τα καφέ του Νουούκ, οι κάτοικοι συχνά αντιδρούν με εμφανή κόπωση όταν καλούνται να σχολιάσουν τη ρητορική του Τραμπ. Η αυξημένη διεθνής προσοχή έχει επιφέρει αλλαγές στο αστικό τοπίο, νέες σημαίες, νέους επισκέπτες, ακόμα και νέους τρόπους οικονομικού οφέλους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ρία Χόρνουμ, συνιδρύτρια του καταστήματος Matas Nuuk, η οποία έχει πουλήσει εκατοντάδες καπέλα με αντι-MAGA μηνύματα. Αν και δηλώνει ότι η αυξημένη κίνηση ωφελεί την επιχείρησή της, παραδέχεται ότι η ψυχολογική πίεση για την κοινότητα είναι αισθητή. Όπως τονίζει, οι κάτοικοι θέλουν να παραμείνουν ενωμένοι, να διατηρήσουν την καθημερινότητά τους και να συνεχίσουν να ζουν ειρηνικά σε έναν τόπο που, όπως λέει, είναι «τόσο όμορφος».