Η «Μπαταρία της Βαγδάτης»: Κατείχαν οι αρχαίοι λαοί γνώση του ηλεκτρισμού;

Νέα πειράματα δείχνουν ότι η περίφημη «Μπαταρία της Βαγδάτης» μπορούσε πράγματι να παράγει ηλεκτρικό ρεύμα, χωρίς όμως να αποδεικνύεται πως οι αρχαίοι γνώριζαν την ηλεκτροχημεία.

Το 1938, ο Γερμανός αρχαιολόγος Βίλχελμ Κένιχ ανακάλυψε ένα πήλινο αγγείο στο Khujut Rabu, κοντά στη Βαγδάτη. Το αγγείο, ηλικίας περίπου 2.000 ετών, ήταν σφραγισμένο με άσφαλτο και περιείχε μία σιδερένια ράβδο μέσα σε έναν χάλκινο κύλινδρο.

Ο ασυνήθιστος συνδυασμός υλικών οδήγησε ορισμένους επιστήμονες να αναρωτηθούν μήπως επρόκειτο για μια πρωτόγονη μπαταρία, αιώνες πριν από την εφεύρεση της σύγχρονης ηλεκτρικής ενέργειας.

Τα πειράματα που παρήγαγαν ρεύμα

Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ο μηχανικός Willard Gray κατασκεύασε αντίγραφο του αγγείου και το γέμισε με χυμό σταφυλιού. Το αποτέλεσμα ήταν τάση 1,5 έως 2 volt, αρκετά μικρή, αλλά υπαρκτή.

Αργότερα πειράματα επιβεβαίωσαν ότι, με κατάλληλο ηλεκτρολύτη, το αγγείο μπορούσε όντως να παράγει ηλεκτρικό φορτίο. Ακόμη και οι Mythbusters δοκίμασαν τη θεωρία, χρησιμοποιώντας λεμόνια, καταφέρνοντας να φτάσουν τα 4,5 volt συνδέοντας πολλά αγγεία μαζί.

Η νέα μελέτη και το «διπλό κύκλωμα»

Σε πρόσφατη μελέτη, ο ανεξάρτητος ερευνητής Alexander Bazes υποστήριξε ότι προηγούμενες αναπαραστάσεις είχαν παραβλέψει κρίσιμα στοιχεία του σχεδιασμού. Σύμφωνα με τον ίδιο, η συσκευή λειτουργούσε στην πραγματικότητα ως δύο μπαταρίες σε σειρά.

Όπως αναφέρει, ο συνδυασμός συγκόλλησης και του ίδιου του κεραμικού αγγείου δημιουργεί ένα δεύτερο ηλεκτροχημικό κύκλωμα τύπου κασσιτέρου-αέρα, ανεβάζοντας τη συνολική τάση πάνω από 1,4 volt. Η αναπαράσταση, σύμφωνα με τον Bazes, παρήγαγε ορατές ηλεκτροχημικές αντιδράσεις, όπως ηλεκτρόλυση νερού και επιμετάλλωση.

Κατείχαν τη γνώση του ηλεκτρισμού οι αρχαίοι;

Ο ερευνητής υποστηρίζει ότι τα αποτελέσματα αποτελούν την ισχυρότερη μέχρι σήμερα ένδειξη υπέρ της θεωρίας του Κένιχ, ότι δηλαδή οι λαοί της Εγγύς Ανατολής διέθεταν λειτουργικές γνώσεις ηλεκτροχημείας σχεδόν δύο χιλιετίες πριν τον Αλεσάντρο Βόλτα. Ωστόσο, ακόμη και οι υποστηρικτές της θεωρίας παραδέχονται ότι η απόδειξη δυνατότητας δεν ισοδυναμεί με απόδειξη χρήσης.

Κατά καιρούς έχει προταθεί ότι το αγγείο χρησιμοποιούνταν για ηλεκτροεπιχρύσωση ή ως θεραπευτικό εργαλείο. Ο μεταλλουργός του Βρετανικού Μουσείου, Dr Paul Craddock, είχε προτείνει μια πιο θεατρική εκδοχή: χρήση σε ναούς για να προκαλείται ήπιο ηλεκτρικό σοκ σε πιστούς, ενισχύοντας το δέος προς τα αγάλματα των θεών.

Γιατί οι αρχαιολόγοι παραμένουν επιφυλακτικοί και η πιο πιθανή εξήγηση

Παρά τα εντυπωσιακά πειράματα, δεν υπάρχουν αρχαιολογικά στοιχεία που να δείχνουν ότι οι αρχαίοι γνώριζαν την ηλεκτροθεραπεία ή την ηλεκτροεπιχρύσωση. Δεν έχουν βρεθεί παρόμοια αντικείμενα στην περιοχή, ούτε ίχνη ηλεκτρολυτικής επιχρύσωσης σε αρχαία ευρήματα. Όπως επισημαίνει ο χημικός Gerhard Eggert, τα επιτυχημένα πειράματα αποδεικνύουν μόνο ότι κάτι είναι δυνατό, όχι ότι χρησιμοποιήθηκε ιστορικά.

Η επικρατέστερη άποψη σήμερα είναι ότι το αγγείο χρησιμοποιούνταν ως δοχείο για παπύρους ή γραπτές ευχές, παρόμοιο με αγγεία αποθήκευσης που έχουν βρεθεί στη γειτονική Σελεύκεια. Η ίδια η «Μπαταρία της Βαγδάτης» λεηλατήθηκε κατά την εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ το 2003, καθιστώντας αδύνατη κάθε περαιτέρω εξέταση.