Οι διαγνώσεις αλλιώς: Η μεγάλη αλλαγή στο «ευαγγέλιο» της ψυχιατρικής που αλλάζει τα πάντα

Το DSM, η «Βίβλος» της ψυχικής υγείας, αναθεωρείται με νέες οδηγίες, επιστημονικούς βιοδείκτες και πιο ευέλικτο σύστημα διαγνώσεων.

Η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία (APA) ανακοίνωσε σχέδια για μια ριζική αναθεώρηση του DSM, του γνωστού «ευαγγελίου» της ψυχιατρικής, που καθορίζει πώς οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας διαγιγνώσκουν και αντιμετωπίζουν τις ψυχικές διαταραχές.

Η τρέχουσα, πέμπτη έκδοση του DSM περιλαμβάνει σχεδόν 300 διαταραχές, αλλά έχει δεχθεί έντονη κριτική για τον τρόπο που κατηγοριοποιεί τις ψυχικές ασθένειες, με πολλούς ειδικούς να θεωρούν ότι οι οδηγίες του δεν βασίζονται πάντα σε επιστημονικά έγκυρα δεδομένα.

Τώρα, η Στρατηγική Επιτροπή του Μέλλοντος του DSM προτείνει αλλαγές που μπορούν να αλλάξουν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη «διαταραχή». Αντί για καθαρά στατιστικά κριτήρια, οι νέες οδηγίες θα ενσωματώνουν βιοδείκτες και πιο αντικειμενικές μετρήσεις που μπορεί να υποδηλώνουν ψυχική ασθένεια. Η επιτροπή μάλιστα σκέφτεται να αλλάξει το ίδιο το όνομα του DSM, ώστε το «S» να σημαίνει «επιστημονικό» αντί για «στατιστικό».

«Θέλουμε να το κάνουμε σωστά. Αυτό μπορεί να πάρει λίγο χρόνο, αλλά το πεδίο είναι έτοιμο για αλλαγή», δήλωσε ο ψυχίατρος Νίτιν Γκόγκταϊ σε πρόσφατη συνέντευξη Τύπου.

Πιο ευέλικτες και εξατομικευμένες διαγνώσεις

Σήμερα, οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας πρέπει να διαλέγουν συγκεκριμένες διαγνώσεις - όπως μείζων καταθλιπτική διαταραχή ή διπολική διαταραχή τύπου Ι - ακόμα κι αν οι πληροφορίες που έχουν είναι περιορισμένες. Όπως εξηγεί η ψυχίατρος Μαρία Οκέντο, «συχνά οι γιατροί αναγκάζονται να δώσουν μια διάγνωση με πολύ μικρή βεβαιότητα, και αυτό τελικά δεν ωφελεί τους ασθενείς».

Το νέο μοντέλο του DSM θα επιτρέπει πιο ευέλικτες διαγνώσεις, λαμβάνοντας υπόψη κοινωνικούς, βιολογικούς και προσωπικούς παράγοντες - από την οικονομική κατάσταση και τη γενετική έως τα επιπλέον συμπτώματα άγχους ή έλλειψης ευχαρίστησης.

Οι βιοδείκτες στο επίκεντρο

Η ένταξη των βιοδεικτών είναι η πιο αμφιλεγόμενη αλλαγή. Μέχρι στιγμής, η επιστήμη δεν έχει βρει αξιόπιστους δείκτες για τις περισσότερες ψυχικές παθήσεις – το πιο κοντινό παράδειγμα είναι η νόσος Αλτσχάιμερ, όπου οι εξετάσεις αίματος μπορούν να εντοπίσουν τον κίνδυνο.

«Το ερώτημα δεν είναι αν θα μπουν οι βιοδείκτες στο DSM, αλλά πώς να το κάνουμε με αυστηρό, διαφανή και ηθικό τρόπο», λέει ο ψυχίατρος Τζόναθαν Άλπερτ. Ωστόσο, ειδικοί όπως η ψυχολόγος Ashley Watts και ο Steve Hyman εκφράζουν σκεπτικισμό. Υποστηρίζουν ότι η αναζήτηση βιοδεικτών μπορεί να είναι δαπανηρή, επεμβατική και τελικά να μην προσφέρει περισσότερα από την τρέχουσα κλινική διάγνωση βάσει συμπεριφοράς.

Το μέλλον της ψυχιατρικής: από κατηγορίες σε φάσματα

Οι επικριτές του DSM τονίζουν ότι οι αυστηρές κατηγορίες του εγχειριδίου μπορεί να εμποδίζουν την επιστημονική πρόοδο. Πολλοί προτείνουν μοντέλα που βασίζονται σε φάσματα χαρακτηριστικών αντί σε ονομαστικές διαταραχές, αν και αυτά είναι πιο δύσκολο να εφαρμοστούν στην καθημερινή κλινική πρακτική.

Όπως λέει ο Hyman, η επιστημονική έρευνα ήδη ξεφεύγει από τα όρια του DSM. «Με τον καιρό, όταν θα κατανοήσουμε καλύτερα τη βιολογία των ψυχικών ασθενειών, μπορεί να τα επαναφέρουμε σε σειρά. Αλλά θα πάρει χρόνο - πολύ χρόνο».

Η αναθεώρηση του DSM αναμένεται να μεταμορφώσει τη διάγνωση ψυχικών ασθενειών, φέρνοντας την ψυχιατρική πιο κοντά σε μια επιστημονικά τεκμηριωμένη και εξατομικευμένη προσέγγιση - αλλά οι προκλήσεις και οι αμφιβολίες παραμένουν.