Στόβοι: η αρχαία πόλη της Παιονίας

Γράφει ο Γιώργος Εχέδωρος
Στόβος ή στόμφος είναι λέξεις ελληνικές και χρησιμοποιούνταν και στην μακεδονική, ελληνική φυσικά, διάλεκτο. Στη νότια Ελλάδα ήταν σε χρήση η λέξη στόμφος, είχε το νόημα της λοιδορίας, της βρισιάς, των παραφουσκωμένων λόγων και προέρχεται από το ρήμα στοβέω-ώ.

Στη Μακεδονία χρησιμοποιούνταν στην κυριολεκτική της έννοια, του γεμάτου στόματος, του φουσκωμένου. Έτσι, τουλάχιστον, μας τη δίνει ο Μακεδών Λυκόφρων που ήταν ιαμβολόγος (έγραφε ιάμβους) στην αυλή του Πτολεμαίου Β΄του Φιλάδελφου στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, περί το 290 π.Χ.- ο Πτολεμαίος ο Β΄ ήταν γιος του Σωτήρα, στρατηγού του Αλεξάνδρου, ιδρυτού του ελληνο-αιγυπτιακού βασιλείου).
Αν αναλογιστούμε, λοιπόν, ότι η αρχαία πόλη που βρίσκονταν, βήματα σχεδόν, από το σημείο όπου ο Εριγώνας ποταμός έπεφτε με ορμή μέσα στον Αξιό ποταμό, καθώς ήταν φουσκωμένος και ο ένας ποταμός και ο άλλος, τότε θα εννοήσουμε γιατί ο οικισμός που κτίστηκε δίπλα σε αυτό το σημείο πήρε το όνομα ‘Στόβοι’.Η ύπαρξη του οικισμού επιβεβαιώνεται αρχαιολογικά, τουλάχιστον από τον 6ο αιώνα π.Χ. Ως μεγάλη πόλη υπάρχει από τον 3ο αιώνα π.Χ. Αναφέρεται από τον Λίβιο (Titus Livius ) το 197 π.Χ. στην εξόρμηση του Φίλιππου του Ε΄ κατά των Δαρδάνων.

Ο οικισμός αυτός των ελληνιστικών χρόνων αναπτύχθηκε στο έπακρο, ενάμισι με δύο αιώνες μετά, επί ρωμαϊκής κυριαρχίας. Πήρε τη μορφή της μεγάλης πόλης. Ειδικά για αυτήν υπήρχε παράδρομος της Εγνατίας Οδού, όπου από τη Θεσσαλονίκη έφτανε μέχρι τους Στόβους. Στα ρωμαϊκά χρόνια ο πληθυσμός αυξήθηκε, αφού εγκαταστάθηκαν σε αυτήν Ρωμαίοι έμποροι καθώς και Ιουδαίοι, όπως και στο Άστραιον (σημερινή Στρώμνιτσα).
Οι Στόβοι, που βρίσκονταν στη πάλαι ποτε Παιονία, είχαν τα χαρακτηριστικά μιας αναπτυγμένης ελληνικής πόλης της μακεδονικής γης, όπως ακριβώς και η Ηράκλεια (Μοναστήρι).
Ο πολιτισμός της διαφαίνεται, εκτός των άλλων, και από τα ερείπια που ανακαλύφθηκαν τα οποία της προσδίδουν το μεγαλείο μιας χαμένης αρχαίας εποχής. Ναοί, λουτρά, μαρμάρινο θέατρο, κοιμητήριο, μαρμαρόστρωτοι οδοί κλπ.Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της πόλης αυτής ήταν και είναι, αυτό που ξαφνιάζει τους ‘ειδικούς’: η κυριαρχία της ελληνικής γλώσσας ή καλύτερα η μοναδικότητά της.
Ακόμη και τα λατινικά ονόματα των ρωμαίων κατοίκων αναγράφονται με ελληνικά γράμματα. Ελληνικά στο αρχαίο νεκροταφείο, ελληνικά στους ναούς, ελληνικά στο μαρμάρινο θέατρο. Ακόμη και στην ιουδαϊκή συναγωγή του 3ου αιώνα μ.Χ, η επιγραφή του «Κλαύδιου Τιβέριου Πολύχαρμου, που ήταν γνωστός και ως Αχύριος, πατέρας της Συναγωγής των Στοβίων» μας ενημερώνει για την ανέγερσή της και είναι 32 γραμμών είναι και αυτή στα ελληνικά των ελληνιστικών χρόνων.

Κοινοποίηση Φραγκούλη Φράγκου