Πώς λειτουργεί ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ», ποια είναι η σημασία του για την Ελλάδα και ποιοι μπορούν να τον χρησιμοποιούν - 14 ερωτήσεις και απαντήσεις για τον υπερυπολογιστή

Τις πρακτικές δυνατότητες του Εθνικού Υπερυπολογιστή «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» και τον τρόπο με τον οποίο θα μπορεί να αξιοποιηθεί από ερευνητές, επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς παρουσιάζει το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, μέσα από ενημερωτικό σημείωμα με 14 ερωτήσεις και απαντήσεις.

Μεταξύ των εφαρμογών που περιγράφονται είναι η εκπαίδευση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης για την έγκαιρη ανίχνευση ασθενειών, η ανάπτυξη μοντέλων για την πρόβλεψη κινδύνων πυρκαγιάς και η πραγματοποίηση σύνθετων προσομοιώσεων για τη βιομηχανία.

Στον τομέα της Υγείας, ερευνητικές ομάδες θα μπορούν να αξιοποιούν κατάλληλα ανωνυμοποιημένα δεδομένα για την εκπαίδευση μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης, με στόχο την ανάπτυξη εργαλείων εξατομικευμένης ιατρικής.

Στην πολιτική προστασία, η μεγάλη υπολογιστική ισχύς του «ΔΑΙΔΑΛΟΥ» θα μπορεί να υποστηρίζει σύνθετα κλιματικά μοντέλα για την καλύτερη κατανόηση ακραίων καιρικών φαινομένων.

Αντίστοιχα, ελληνικές επιχειρήσεις θα έχουν τη δυνατότητα να πραγματοποιούν προσομοιώσεις νέων προϊόντων και παραγωγικών διαδικασιών, περιορίζοντας τον χρόνο που απαιτείται για τις δοκιμές πριν από την παραγωγή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η δυνατότητα ανάπτυξης Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων και εφαρμογών παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης, με αξιοποίηση στην ελληνική γλώσσα, την εκπαίδευση και τον πολιτισμό. Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» αποτελεί τον υπολογιστικό πυρήνα του ελληνικού Εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης «PHAROS», το οποίο συνδυάζει την υπολογιστική ισχύ με δεδομένα, τεχνογνωσία, εργαλεία και εξειδικευμένη υποστήριξη. Παράλληλα, όπως διευκρινίζει το υπουργείο, ο υπερυπολογιστής δεν περιορίζεται στην Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στην υπολογιστική φυσική, τη χημεία, τη βιολογία, τη μετεωρολογία, την ενέργεια και την κυβερνοασφάλεια.

Σύμφωνα με το ενημερωτικό σημείωμα, οι πρώτοι χρήστες θα αποκτήσουν σταδιακά πρόσβαση μέσα στον Δεκέμβριο, μετά την πλήρη παραμετροποίηση του συστήματος.

Η υπολογιστική ισχύς θα είναι διαθέσιμη σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, τη βιομηχανία και τον δημόσιο τομέα.

Οι ενδιαφερόμενοι θα υποβάλλουν προτάσεις, οι οποίες θα αξιολογούνται με βάση την επιστημονική ή τεχνολογική τους αξία, τις υπολογιστικές απαιτήσεις και τη διαθεσιμότητα των πόρων. Οι ακριβείς όροι και οι προθεσμίες πρόσβασης θα ανακοινωθούν από την ΕΔΥΤΕ με την έναρξη της παραγωγικής λειτουργίας.

Οι ερωτήσεις και απαντήσεις για τον «ΔΑΙΔΑΛΟ»

1. Τι είναι ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» και ποια είναι η σημασία του για την Ελλάδα;

Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» είναι ο νέος Εθνικός Υπερυπολογιστής και το ισχυρότερο υπολογιστικό σύστημα που έχει αποκτήσει ποτέ η Ελλάδα. Πρόκειται για μια σύγχρονη υποδομή Υπολογιστικής Υψηλών Επιδόσεων (HPC), η οποία μπορεί να επεξεργάζεται τεράστιους όγκους δεδομένων και να πραγματοποιεί ιδιαίτερα σύνθετους υπολογισμούς με πολύ μεγάλη ταχύτητα.

Με τον «ΔΑΙΔΑΛΟ», η χώρα αποκτά νέες δυνατότητες στην επιστημονική έρευνα, στην Τεχνητή Νοημοσύνη και στην ανάπτυξη προηγμένων τεχνολογικών εφαρμογών, ενισχύοντας την παρουσία της στο ευρωπαϊκό και διεθνές οικοσύστημα υπερυπολογιστικής.

2. Πόσο ισχυρός είναι και ποια είναι η θέση του στη διεθνή κατάταξη;

Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» διαθέτει μετρημένη υπολογιστική επίδοση 85,69 PetaFlops, δηλαδή μπορεί να εκτελεί περίπου 85,69 τετράκις εκατομμύρια υπολογιστικές πράξεις ανά δευτερόλεπτο.

Καταλαμβάνει την 31η θέση στην παγκόσμια κατάταξη TOP500 των ισχυρότερων υπερυπολογιστών και την 23η θέση στην Green500, που αξιολογεί την ενεργειακή τους αποδοτικότητα.

Με τον «ΔΑΙΔΑΛΟ», η Ελλάδα συγκαταλέγεται πλέον στις 14 χώρες παγκοσμίως με τόσο ισχυρή παρουσία στην κατάταξη υπερυπολογιστών.

3. Πότε θα μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι πρώτοι χρήστες τον «ΔΑΙΔΑΛΟ»;

Η πρόσβαση των χρηστών στον «ΔΑΙΔΑΛΟ» θα ξεκινήσει σταδιακά μέσα στον Δεκέμβριο, μετά την πλήρη παραμετροποίηση του μηχανήματος. Οι σχετικές προσκλήσεις, οι όροι και οι οδηγίες πρόσβασης θα ανακοινώνονται από την ΕΔΥΤΕ.

Στόχος είναι η αξιοποίηση της υποδομής να ξεκινήσει με οργανωμένο και τεχνικά ασφαλή τρόπο.

4. Ποιοι θα μπορούν να αξιοποιούν τις δυνατότητές του και με ποια διαδικασία;

Η υπολογιστική ισχύς του «ΔΑΙΔΑΛΟΥ» θα είναι διαθέσιμη στην ελληνική και ευρωπαϊκή επιστημονική και ακαδημαϊκή κοινότητα, σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, σε νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, στη βιομηχανία και στον δημόσιο τομέα.

Η πρόσβαση θα γίνεται μέσω συγκεκριμένων διαδικασιών και προσκλήσεων της ΕΔΥΤΕ και της Κοινής Επιχείρησης EuroHPC και, όπου προβλέπεται, μέσω του PHAROS AI Factory.

Οι ενδιαφερόμενοι θα υποβάλλουν προτάσεις έργων, οι οποίες θα αξιολογούνται με βάση την επιστημονική ή τεχνολογική τους αξία, τις υπολογιστικές απαιτήσεις και τη διαθεσιμότητα των πόρων.

Οι ακριβείς προϋποθέσεις και οι προθεσμίες θα ανακοινωθούν με την έναρξη της παραγωγικής λειτουργίας.

5. Τι μπορεί να κάνει στην πράξη ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ»; Υπάρχουν συγκεκριμένα παραδείγματα;

Οι εφαρμογές του καλύπτουν ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα, από την Υγεία και τη βιοϊατρική έρευνα μέχρι την κλιματική αλλαγή, την ενέργεια, τις μεταφορές, τη βιομηχανία και την κυβερνοασφάλεια.

Ενδεικτικά:

• Στην Υγεία: Μια ερευνητική ομάδα μπορεί να εκπαιδεύσει μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης με κατάλληλα ανωνυμοποιημένα δεδομένα, με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση ασθενειών ή την ανάπτυξη εργαλείων εξατομικευμένης ιατρικής.

• Στην πολιτική προστασία: Μπορεί να υποστηρίξει σύνθετα κλιματικά μοντέλα για την καλύτερη κατανόηση ακραίων καιρικών φαινομένων και την πρόβλεψη κινδύνων πυρκαγιάς.

• Στην επιχειρηματικότητα: Μια ελληνική επιχείρηση μπορεί να πραγματοποιεί προσομοιώσεις νέων προϊόντων ή παραγωγικών διαδικασιών, περιορίζοντας τον χρόνο δοκιμών και βελτιώνοντας τον σχεδιασμό πριν από την παραγωγή.

Παράλληλα, ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» θα υποστηρίζει την ανάπτυξη εφαρμογών παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης και Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων, με δυνατότητες αξιοποίησης στην ελληνική γλώσσα, την εκπαίδευση και τον πολιτισμό.

6. Θα χρησιμοποιείται μόνο για εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης;

Όχι. Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» είναι υπερυπολογιστής γενικού σκοπού, σχεδιασμένος για επιστημονικές και τεχνολογικές εργασίες που απαιτούν εξαιρετικά μεγάλη υπολογιστική ισχύ.

Πώς λειτουργεί ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ», ποια είναι η σημασία του για την Ελλάδα και ποιοι μπορούν να τον χρησιμοποιούν - 14 ερωτήσεις και απαντήσεις για τον υπερυπολογιστή

Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ένα από τα βασικά πεδία αξιοποίησής του, αλλά οι δυνατότητές του εκτείνονται στην υπολογιστική φυσική και χημεία, τη βιολογία, τη μετεωρολογία, την κλιματική έρευνα, την ενέργεια, τη βιομηχανία και πολλούς ακόμη τομείς.

7. Τι τον διαφοροποιεί από έναν συμβατικό υπολογιστή ή μια υπηρεσία cloud;

Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» έχει σχεδιαστεί για προβλήματα εξαιρετικά μεγάλης υπολογιστικής κλίμακας, που απαιτούν την ταυτόχρονη αξιοποίηση μεγάλου αριθμού επεξεργαστικών πόρων.

Με απλά λόγια, μπορεί να πραγματοποιεί σε πρακτικό χρόνο ιδιαίτερα απαιτητικές εργασίες, οι οποίες σε συμβατικά υπολογιστικά συστήματα θα χρειάζονταν πολύ περισσότερο χρόνο ή δεν θα μπορούσαν να εκτελεστούν αποτελεσματικά.

8. Ποια είναι η σχέση του «ΔΑΙΔΑΛΟΥ» με το PHAROS AI Factory;

Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» αποτελεί τον υπολογιστικό πυρήνα του ελληνικού Εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης «PHAROS», ενός από τα πρώτα AI Factories του ευρωπαϊκού δικτύου.

Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» παρέχει την υπολογιστική ισχύ, ενώ το «PHAROS» τη συνδυάζει με δεδομένα, τεχνογνωσία, εργαλεία, εκπαίδευση και εξειδικευμένη υποστήριξη, ώστε ερευνητές, πανεπιστήμια, επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς να αναπτύσσουν εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.

Οι βασικοί τομείς προτεραιότητας είναι η Υγεία, η Γλώσσα και ο Πολιτισμός, και η Βιωσιμότητα.

Το εγχείρημα ενισχύει την τεχνολογική αυτονομία της Ελλάδας, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για ανάπτυξη εγχώριων μοντέλων και εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης.

9. Ποια τεχνολογία χρησιμοποιεί ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ»;

Το σύστημα βασίζεται στην προηγμένη αρχιτεκτονική της Hewlett Packard Enterprise (HPE) και διαθέτει επιταχυντές NVIDIA GH200, σχεδιασμένους για ιδιαίτερα απαιτητικές υπολογιστικές εργασίες και εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.

Χρησιμοποιεί επίσης τεχνολογία άμεσης υγρής ψύξης (Direct Liquid Cooling), η οποία επιτρέπει αποτελεσματικότερη απομάκρυνση της θερμότητας από τα υπολογιστικά κυκλώματα, περιορίζοντας την ενέργεια που απαιτείται για την ψύξη τους.

10. Πού έχει εγκατασταθεί ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» και ποιες είναι οι υποδομές του Κέντρου Δεδομένων;

Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» έχει εγκατασταθεί στο νέο Κέντρο Δεδομένων της ΕΔΥΤΕ, στο ιστορικό κτίριο του πρώην Ηλεκτρικού Σταθμού, στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου. Πρόκειται για αναγνωρισμένο μνημείο βιομηχανικής κληρονομιάς, έκτασης περίπου 1.500 τ.μ., που μετατράπηκε σε σύγχρονη υποδομή υψηλής τεχνολογίας.

Το Κέντρο Δεδομένων διαθέτει εγκατεστημένη ισχύ 6,3 MVA, καλύπτει τις απαιτήσεις διαθεσιμότητας και αξιοπιστίας του διεθνούς οργανισμού Uptime Institute και λειτουργεί σύμφωνα με τις πολιτικές ασφάλειας της ΕΔΥΤΕ.

11. Πώς διασφαλίζεται η ενεργειακή αποδοτικότητα του «ΔΑΙΔΑΛΟΥ»;

Η ενεργειακή αποδοτικότητα αποτέλεσε βασική προτεραιότητα στον σχεδιασμό του «ΔΑΙΔΑΛΟΥ», ο οποίος καταλαμβάνει την 23η θέση στην παγκόσμια κατάταξη Green500.

Το σύστημα αξιοποιεί προηγμένη τεχνολογία άμεσης υγρής ψύξης (Direct Liquid Cooling), σε συνδυασμό με τις τοπικές κλιματικές συνθήκες και τη δυνατότητα ελεύθερης ψύξης για το μεγαλύτερο μέρος του έτους, περιορίζοντας την ενέργεια που απαιτείται για την ψύξη του.

Παράλληλα, στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου λειτουργεί φωτοβολταϊκό πάρκο ισχύος 2 MWp για ιδιοκατανάλωση, συμβάλλοντας στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της εγκατάστασης.

12. Θα μπορεί το κοινό να επισκεφθεί τον «ΔΑΙΔΑΛΟ»;

Ο χώρος έχει σχεδιαστεί ώστε να μπορεί να δέχεται επισκέψεις, με την τήρηση των απαραίτητων προϋποθέσεων ασφάλειας.

Καθώς πρόκειται για υπολογιστική υποδομή υψηλών τεχνικών απαιτήσεων, η πρόσβαση στον εξοπλισμό είναι ελεγχόμενη.

Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών στον περιβάλλοντα χώρο θα υπάρξει σχετική ενημέρωση για τη δυνατότητα οργανωμένων επισκέψεων.

13. Ποιος διαχειρίζεται τον «ΔΑΙΔΑΛΟ»;

Τη λειτουργία και τη διαχείριση του «ΔΑΙΔΑΛΟΥ» έχει το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (ΕΔΥΤΕ Α.Ε. – GRNET), φορέας του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος EuroHPC.

Η λειτουργία του υποστηρίζεται από εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, με συνεχή τεχνική παρακολούθηση για τη διασφάλιση της ασφάλειας, της διαθεσιμότητας και της αποδοτικής αξιοποίησης της υποδομής.

14. Πόσο κόστισε το έργο και πώς χρηματοδοτήθηκε;

Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 58,9 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ, και η υλοποίησή του πραγματοποιήθηκε από την ΕΔΥΤΕ Α.Ε. – GRNET σε δύο στάδια.

Η Hewlett Packard Enterprise ανέλαβε την προμήθεια και εγκατάσταση του υπολογιστικού εξοπλισμού, των συστημάτων αποθήκευσης και του λογισμικού, καθώς και την παροχή εκπαιδευτικών υπηρεσιών, με προϋπολογισμό 41 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ.

Η MainSys Α.Ε. ανέλαβε τη διαμόρφωση των ηλεκτρομηχανολογικών υποδομών και του Κέντρου Δεδομένων στο Λαύριο, με προϋπολογισμό 17,9 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ.

Το έργο χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», με πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU, και της Κοινής Επιχείρησης EuroHPC.