Η παράξενη δυσκολία να χαρούμε κάτι καλό

Γράφει ο Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπευτής 

Γιάννης Ξηντάρας

Πήρε επιτέλους εκείνη την προαγωγή που περίμενε τόσο καιρό. Οι συνάδελφοί του τον συγχαίρουν, οι δικοί του άνθρωποι χαίρονται και ο ίδιος αισθάνεται, για λίγες στιγμές, μια βαθιά ικανοποίηση. Μέχρι που μια σκέψη περνάει από το μυαλό του: «Και τώρα; Θα μπορέσω να ανταποκριθώ; Κι αν τελικά αποδειχθεί ότι δεν είμαι τόσο καλός όσο πιστεύουν;»

Μέσα σε λίγα λεπτά, η χαρά έχει αρχίσει να μοιράζεται τον χώρο με την ανησυχία.

Κάτι παρόμοιο μπορεί να συμβεί όταν ξεκινάμε μια όμορφη σχέση, όταν μια δυσκολία επιτέλους ξεπερνιέται ή όταν βλέπουμε τα πράγματα να πηγαίνουν καλά και, αντί να απολαύσουμε αυτή την περίοδο, αρχίζουμε να αναρωτιόμαστε πόσο θα κρατήσει.

«Μακάρι να μη συμβεί τίποτα και χαλάσει όλο αυτό.»

Η σκέψη είναι ανθρώπινη. Γνωρίζουμε άλλωστε ότι τίποτα στη ζωή δεν είναι απολύτως εξασφαλισμένο. Οι συνθήκες αλλάζουν, οι άνθρωποι αλλάζουν και ακόμη και οι πιο όμορφες περίοδοι κάποτε ολοκληρώνονται. Το ενδιαφέρον αρχίζει όταν αυτή η γνώση γίνεται τόσο έντονη, ώστε να δυσκολευόμαστε να χαρούμε όσα έχουμε μπροστά μας.

Σαν να υπάρχει μέσα μας ένας μικρός μηχανισμός που, κάθε φορά που κάτι πηγαίνει καλά, σπεύδει να μας υπενθυμίσει όλα όσα θα μπορούσαν να πάνε στραβά.

Για ορισμένους ανθρώπους αυτή η στάση έχει διαμορφωθεί μέσα από τις εμπειρίες τους. Αν έχουμε ζήσει περιόδους όπου μια ευχάριστη εξέλιξη ακολουθήθηκε από μια μεγάλη απογοήτευση, είναι πιθανό να έχουμε συνδέσει τη χαρά με την ανάγκη να παραμένουμε προσεκτικοί.

Μπορεί ακόμη να έχουμε μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον όπου η αισιοδοξία αντιμετωπιζόταν με επιφύλαξη. Όπου το «μη χαίρεσαι από τώρα» ή το «κράτα μικρό καλάθι» ήταν συνηθισμένες φράσεις, που οι μεγάλοι χρησιμοποιούσαν προσπαθώντας να μας προστατεύσουν από μια ενδεχόμενη απογοήτευση.

Υπάρχει μια λογική σε αυτή την προτροπή. Κανείς δεν θέλει να πληγωθεί και όλοι προσπαθούμε να προετοιμαστούμε για όσα μπορεί να συμβούν. Μόνο που η ανησυχία για μια πιθανή δυσκολία δεν μας προστατεύει πάντοτε από τον πόνο της. Μερικές φορές απλώς μας στερεί ένα μέρος από τη χαρά που θα μπορούσαμε να αισθανθούμε σήμερα.

Ας σκεφτούμε έναν άνθρωπο που βρίσκεται σε μια όμορφη συντροφική σχέση. Υπάρχει τρυφερότητα, επικοινωνία και αμοιβαίο ενδιαφέρον. Αντί όμως να αφεθεί σε αυτή την εμπειρία, μπορεί να αρχίσει να αναζητά σημάδια ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά. Μια καθυστερημένη απάντηση σε ένα μήνυμα ή μια μέρα που ο σύντροφός του είναι περισσότερο αφηρημένος αποκτά δυσανάλογη σημασία.

Πίσω από αυτή την εγρήγορση μπορεί να βρίσκεται ο φόβος ότι, αν επιτρέψει στον εαυτό του να δεθεί πολύ και να χαρεί, θα πληγωθεί περισσότερο αν κάποτε η σχέση τελειώσει.

Έτσι προσπαθεί να διατηρεί μια μικρή συναισθηματική απόσταση, σαν να μπορεί με αυτόν τον τρόπο να ελέγξει το μέγεθος μιας πιθανής απώλειας. Το παράδοξο είναι ότι αυτή η προστασία περιορίζει την επαφή του με κάτι όμορφο που ήδη υπάρχει στη ζωή του.

Υπάρχει και μια άλλη δυσκολία απέναντι στη χαρά, που συνδέεται με την αίσθηση ότι δεν τη δικαιούμαστε. Κάποιος μπορεί να αισθάνεται ενοχές όταν περνά καλά, ιδιαίτερα αν γύρω του υπάρχουν άνθρωποι που δυσκολεύονται ή αν θεωρεί ότι έχει ακόμη πολλές εκκρεμότητες να αντιμετωπίσει.

Άλλες φορές η χαρά συνδέεται τόσο στενά με την επίτευξη στόχων, ώστε μόλις κατακτήσουμε κάτι που επιθυμούσαμε, το μυαλό μας μετακινείται αμέσως στον επόμενο. Πήραμε την προαγωγή, αλλά τώρα πρέπει να αποδείξουμε ότι την αξίζουμε. Ολοκληρώσαμε μια δύσκολη προσπάθεια, αλλά ήδη σχεδιάζουμε την επόμενη.

Με αυτόν τον τρόπο η ικανοποίηση γίνεται μια σύντομη στάση ανάμεσα σε δύο απαιτήσεις.

Φυσικά, δεν είναι ρεαλιστικό να περιμένουμε από τον εαυτό μας να αισθάνεται αδιάκοπη χαρά κάθε φορά που συμβαίνει κάτι καλό. Μπορούμε να είμαστε χαρούμενοι και αγχωμένοι ταυτόχρονα, να αισθανόμαστε ευγνωμοσύνη και αβεβαιότητα, να απολαμβάνουμε κάτι και παράλληλα να γνωρίζουμε ότι δεν θα κρατήσει για πάντα.

Εκείνο που αξίζει να παρατηρήσουμε είναι τι συμβαίνει όταν η ανησυχία καταλαμβάνει τόσο μεγάλο χώρο, ώστε η ευχάριστη εμπειρία περνά σχεδόν απαρατήρητη.

Ποια σκέψη εμφανίζεται μόλις αισθανθούμε καλά; Τι φοβόμαστε ότι θα ακολουθήσει; Έχουμε μάθει να αντιμετωπίζουμε τη χαρά σαν κάτι που χρειάζεται διαρκώς να προστατεύουμε;

Μπορούμε να αναγνωρίζουμε αυτές τις σκέψεις και συγχρόνως να επιτρέπουμε στον εαυτό μας να μένει λίγο περισσότερο σε μια όμορφη στιγμή, να αισθάνεται την ικανοποίηση μιας προσπάθειας που ολοκληρώθηκε ή να απολαμβάνει την παρουσία ενός αγαπημένου ανθρώπου.

Η χαρά, άλλωστε, δεν απαιτεί κάποια εγγύηση ότι τα πράγματα θα παραμείνουν όπως είναι σήμερα.

Και αν παρατηρήσουμε ότι, ακόμη και μέσα σε μια όμορφη περίοδο, ένα μέρος του μυαλού μας βρίσκεται συνεχώς στο αύριο, αξίζει να αναρωτηθούμε πόσο από το σήμερα χάνουμε προσπαθώντας να προετοιμαστούμε για κάτι που δεν έχει ακόμη συμβεί.