Έως και 4.000 παράτυπους μετανάστες σχεδιάζει να στείλει η ελληνική κυβέρνηση σε δομή που θα στηθεί στη Ρουάντα ή την Ουγκάντα

Το δεύτερο εξάμηνο του 2027 θέτει η ελληνική κυβέρνηση ως χρονικό στόχο για τη λειτουργία του πρώτου κέντρου επιστροφών μεταναστών σε αφρικανική χώρα. Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, η Ρουάντα φαίνεται να συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για μια τέτοια κίνηση, ενώ στις συζητήσεις βρίσκεται και η Ουγκάντα.

Στο υπό επεξεργασία σχέδιο περιλαμβάνεται η μεταφορά 3.500 έως 4.000 μεταναστών που θα μεταφερθούν από την Ελλάδα στη δομή που θα δημιουργηθεί. Προσώρας, πάντως, δεν έχει υπογραφεί κάποια σχετική συμφωνία με αφρικανική χώρα που να καθορίζει τους όρους λειτουργίας του κέντρου, αλλά επιδίωξη είναι οι σχετικές διαπραγματεύσεις να έχουν καταλήξει σε θετικό αποτέλεσμα έως το τέλος του 2026, ώστε να ακολουθήσουν οι πρακτικές προετοιμασίες μέσα στην επόμενη χρονιά.

Τα κέντρα επιστροφών, γνωστά ως return hubs, αφορούν ανθρώπους που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ και για τους οποίους έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής. Στην περίπτωση που προχωρήσουν οι συμφωνίες με τρίτες χώρες, οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να μεταφέρονται σε δομή εκτός ευρωπαϊκού εδάφους. Εκεί θα παραμένουν έως ότου ολοκληρωθεί η διαδικασία επιστροφής τους στη χώρα καταγωγής τους ή διευθετηθεί άλλος επιτρεπόμενος προορισμός. Να σημειωθεί ότι οι διαπραγματεύσεις για τα συγκεκριμένα κέντρα δεν αφορούν, πάντως, τη μεταφορά ανθρώπων των οποίων η αίτηση ασύλου εξακολουθεί να εξετάζεται.

Η κυβέρνηση αποδίδει στο εν λόγω σχέδιο που είναι έτοιμη να εφαρμόσει και μια αποτρεπτική πτυχή. Ειδικότερα, στην Αθήνα εκτιμούν ότι, αν ένας άνθρωπος γνωρίζει πως μετά την απόρριψη της αίτησής του ενδέχεται να μεταφερθεί σε κέντρο εκτός Ευρώπης, και δη σε μια αφρικανική χώρα, μπορεί να προτιμήσει την απευθείας επιστροφή στη χώρα του. Το αν αυτή η εκτίμηση θα επιβεβαιωθεί ή όχι εξαρτάται, πάντως, από τον τρόπο εφαρμογής του μέτρου, τους όρους παραμονής στις δομές και τη συνεργασία των χωρών καταγωγής στην έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων και την υποδοχή των πολιτών τους.

Μετά την πρώτη δομή στην Αφρική, πάντως, ο σχεδιασμός του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου προβλέπει τη διερεύνηση και μιας αντίστοιχης λύσης στην Ασία. Πρόκριμα στη συγκεκριμένη ήπειρο έχει το Ουζμπεκιστάν, χωρίς, όμως, και εκεί να υπάρχει ακόμη κάποια οριστική συμφωνία που θα αφορά τη φιλοξενία κέντρου επιστροφών. Πέρα, πάντως, από τη Ρουάντα και την Ουγκάντα, στις συζητήσεις για την επιστροφή μεταναστών από την Ευρώπη έχουν τεθεί και τα ονόματα χωρών όπως η Γκάνα, η Τυνησία και η Αίγυπτος. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι εξετάζεται η δημιουργία κέντρου επιστροφών σε καθεμία από αυτές. Με την Τυνησία και την Αίγυπτο, οι συζητήσεις αφορούν κυρίως τη φύλαξη των συνόρων, τον περιορισμό των αναχωρήσεων προς την Ευρώπη και την επιστροφή μεταναστών που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Ελλάδα, μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία, συμμετέχει στην ομάδα των πέντε χωρών που προωθούν το σχέδιο. Οι υπουργοί τους συζητούν από κοινού τις επαφές με πιθανούς εταίρους και τα βήματα που απαιτούνται για να λειτουργήσει η πρώτη δομή. Μάλιστα, ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, έθεσε εκ νέου το ζήτημα στην πρόσφατη συνάντηση της ομάδας στο Μόναχο το περασμένο Σάββατο, παρουσιάζοντας τα κέντρα επιστροφών ως μέρος της προσπάθειας για ταχύτερη εφαρμογή των αποφάσεων απομάκρυνσης από την ΕΕ.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει ότι μια συμφωνία για κέντρο επιστροφών μπορεί να συναφθεί μόνο με χώρα που σέβεται τα διεθνή πρότυπα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Απαιτεί επίσης να τηρείται η αρχή της μη επαναπροώθησης, δηλαδή η απαγόρευση αποστολής ανθρώπων σε τόπο όπου κινδυνεύουν. Τα ασυνόδευτα ανήλικα εξαιρούνται από τέτοιες συμφωνίες. Οι εγγυήσεις αυτές, όπως και η ευθύνη για τη λειτουργία και την εποπτεία κάθε δομής, θα αποτελέσουν κρίσιμα σημεία των διαπραγματεύσεων. Τέλος, η Αθήνα προωθεί ξεχωριστή πρόταση για έναν έκτακτο ευρωπαϊκό μηχανισμό αντιμετώπισης μεταναστευτικών κρίσεων. Ο κ. Πλεύρης παρουσίασε το περίγραμμα της ελληνικής πρότασης στους Ευρωπαίους ομολόγους του στο Μόναχο και αναμένεται να την αναπτύξει αύριο, Πέμπτη 1η Οκτωβρίου, στο Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ στο Λουξεμβούργο. Η πρόταση αφορά τις περιπτώσεις κατά τις οποίες ένα κράτος δέχεται αιφνίδια μεγάλη πίεση στα εξωτερικά σύνορά του ή οι μεταναστευτικές ροές χρησιμοποιούνται ως μέσο πίεσης εναντίον του. Η Αθήνα ζητά να υπάρχει ευρωπαϊκός μηχανισμός που θα αναγνωρίζει έγκαιρα μια τέτοια κρίση και θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη να αντιδρούν συντονισμένα, με μέτρα προσαρμοσμένα στις έκτακτες συνθήκες.