Έριξαν 900 δέντρα σε ποτάμι για να σώσουν τους σολομούς: Η εντυπωσιακή επιχείρηση με ελικόπτερα

Μια εντυπωσιακή επιχείρηση πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο του 2016 στον ποταμό Warm Springs, στην πολιτεία του Όρεγκον των ΗΠΑ, όπου ελικόπτερα μετέφεραν και τοποθέτησαν περισσότερα από 900 ολόκληρα δέντρα κατά μήκος περίπου 5,6 χιλιομέτρων του ποταμού.

Η επιχείρηση διήρκεσε πέντε ημέρες, από τις 25 έως τις 29 Ιουλίου, μέσα στην περιοχή της Ινδιάνικης Κοινότητας Warm Springs. Υλοποιήθηκε από το Πρόγραμμα Αποκατάστασης Ιχθυοτόπων του Τμήματος Αλιείας των Συνομοσπονδιακών Φυλών Warm Springs. Από τα δέντρα δημιουργήθηκαν συνολικά 90 ξύλινες κατασκευές (log jams), σχεδιασμένες να μιμούνται τις φυσικές συσσωρεύσεις κορμών που συναντώνται στα δασικά ποτάμια.

Γιατί έβαλαν δέντρα μέσα στο ποτάμι

Σε αντίθεση με τις συνηθισμένες παρεμβάσεις, όπου απομακρύνονται κορμοί για να «καθαρίσει» η κοίτη, οι επιστήμονες επέλεξαν να επιστρέψουν στο ποτάμι ένα φυσικό στοιχείο που είχε μειωθεί σημαντικά. Οι κορμοί άλλαξαν τη ροή του νερού, δημιούργησαν περιοχές με χαμηλότερη ταχύτητα, βαθύτερες λεκάνες, μικρότερους πλευρικούς διαδρόμους και ασφαλή σημεία όπου μπορούν να ξεκουράζονται ή να προστατεύονται τα ψάρια. Στόχος ήταν να αποκατασταθούν οι βιότοποι του σολομού Chinook, της πέστροφας bull trout και άλλων ειδών της οικογένειας των σολομοειδών, τα οποία είχαν χάσει σημαντικό μέρος του φυσικού τους περιβάλλοντος.

Η απόφαση για την παρέμβαση βασίστηκε σε έρευνες που πραγματοποιήθηκαν το 2013. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το συγκεκριμένο τμήμα του ποταμού είχε ελάχιστους μεγάλους κορμούς και πολύ λίγες βαθιές φυσικές λεκάνες, απαραίτητες για τα ενήλικα ψάρια. Οι λεκάνες αυτές αποτελούν βαθύτερα σημεία της κοίτης όπου η ροή επιβραδύνεται, προσφέροντας δροσερό νερό, προστασία και χώρο για εξοικονόμηση ενέργειας πριν από την αναπαραγωγή. Παράλληλα, στοιχεία από το Εθνικό Εκκολαπτήριο Ψαριών Warm Springs και καταγραφές των φυλών έδειξαν μείωση στους πληθυσμούς του σολομού Chinook και της πέστροφας bull trout.

Πώς τα πεσμένα δέντρα «ξαναχτίζουν» ένα ποτάμι

Σε ένα φυσικό ποτάμι, οι κορμοί, οι ρίζες, οι πέτρες και τα ιζήματα διαμορφώνουν συνεχώς τη ροή του νερού. Όταν ένα δέντρο πέσει στην κοίτη, αυξάνει την αντίσταση του νερού, ανακατευθύνει μέρος της ροής και δημιουργεί βαθύτερα σημεία, ενώ ακριβώς πίσω του σχηματίζονται πιο ήρεμες περιοχές. Έτσι δημιουργούνται διαφορετικοί μικροβιότοποι, όπου τα νεαρά ψάρια βρίσκουν καταφύγιο στα ήρεμα νερά, ενώ τα μεγαλύτερα χρησιμοποιούν τις βαθιές λεκάνες για να ξεκουράζονται και να προστατεύονται.

Παράλληλα, τα κλαδιά και οι ρίζες λειτουργούν ως φυσικά καταφύγια, ενώ τα φύλλα και η οργανική ύλη που συσσωρεύονται γύρω τους ενισχύουν την τροφική αλυσίδα του ποταμού. Οι κορμοί συμβάλλουν επίσης στη συγκράτηση χαλικιών και στην ανακατανομή των ιζημάτων, στοιχείο ιδιαίτερα σημαντικό για τα είδη που γεννούν τα αυγά τους στην κοίτη. Πριν ξεκινήσει η επιχείρηση, οι ειδικοί μελέτησαν φυσικές συσσωρεύσεις κορμών που υπήρχαν ήδη στον ποταμό. Σε συνεργασία με υδραυλικό μηχανικό και χρησιμοποιώντας μοντέλα που προσομοίωναν τη συμπεριφορά του ποταμού κατά τις πλημμύρες, σχεδίασαν τέσσερις διαφορετικούς τύπους ξύλινων κατασκευών. Οι 73 τοποθετήθηκαν στις όχθες, δημιουργώντας περιοχές χαμηλής ταχύτητας για τα νεαρά ψάρια, ενώ οι μεγαλύτερες κατασκευές κάλυπταν μεγάλο μέρος ή ακόμη και ολόκληρο το πλάτος της κοίτης, προκαλώντας σημαντικές αλλαγές στη ροή του νερού.

Γιατί χρησιμοποιήθηκαν ελικόπτερα

Η επιλογή της εναέριας μεταφοράς είχε στόχο να περιοριστεί η ανθρώπινη παρέμβαση στο περιβάλλον, καθώς η μεταφορά περισσότερων από 900 δέντρων με φορτηγά και βαριά μηχανήματα θα απαιτούσε τη διάνοιξη δρόμων και εκτεταμένες εργασίες στις όχθες. Με τα ελικόπτερα κάθε κορμός μεταφερόταν με συρματόσχοινα και τοποθετούνταν με ακρίβεια στο προκαθορισμένο σημείο από τις ομάδες που βρίσκονταν στο έδαφος. Η διαδικασία ήταν πλήρως ελεγχόμενη και δεν περιλάμβανε απλή ρίψη των δέντρων από μεγάλο ύψος.

Η εγκατάσταση των κορμών ολοκληρώθηκε μέσα σε πέντε ημέρες, όμως οι αλλαγές στο οικοσύστημα εξαρτώνται από τη φυσική εξέλιξη του ποταμού. Οι πλημμύρες, τα ιζήματα και νέοι κορμοί που μεταφέρονται από τα ανάντη μπορούν να αλλάζουν σταδιακά το μέγεθος και τη μορφή των ξύλινων κατασκευών. Ο τελικός στόχος του έργου ήταν να αυξηθεί η επιβίωση και η αναπαραγωγή των αυτόχθονων σολομοειδών στον αποκατεστημένο ποταμό, αποδεικνύοντας ότι μερικές φορές η καλύτερη λύση είναι να επιστρέψει η φύση στα φυσικά της πρότυπα.