Το μυστήριο της Βακτριανής: Ο θησαυρός των 22.000 χρυσών ευρημάτων που εξαφανίστηκε ξανά

Ο θρυλικός Χρυσός της Βακτριανής, με 22.000 ανεκτίμητα αντικείμενα από το Αφγανιστάν, κρύβεται ξανά για να σωθεί από τον πόλεμο και τις λεηλασίες.

Ο χρυσός της Βακτριανής, της σημαντικής αρχαίας περιοχής που κατέκτησε ο Μέγας Αλέξανδρος το 329 π.Χ., αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς θησαυρούς που έχουν βρεθεί ποτέ.

Για σχεδόν μισό αιώνα, η συλλογή των 22.000 χρυσών αντικειμένων εξαφανίζεται και επανεμφανίζεται, ακολουθώντας τη θυελλώδη ιστορία του Αφγανιστάν. Σήμερα βρίσκεται και πάλι κρυμμένη σε άγνωστη τοποθεσία, μέχρι να θεωρηθεί ασφαλής η επιστροφή της στο κοινό.

Η ανακάλυψη στον «Λόφο του Χρυσού»

Το 1978, σοβιετοαφγανική αρχαιολογική αποστολή με επικεφαλής τον Βίκτορ Σαριανίδη πραγματοποίησε ανασκαφές στο Τίλια Τεπέ («Λόφος του Χρυσού») στο βόρειο Αφγανιστάν. Αρχικά αποκαλύφθηκαν τα ερείπια ενός ναού της Εποχής του Σιδήρου, όμως ένα μικρό χρυσό δισκίο οδήγησε τους αρχαιολόγους σε μια πολύ μεγαλύτερη ανακάλυψη. Σύντομα ήρθαν στο φως βασιλικοί τάφοι γεμάτοι χρυσά κοσμήματα, όπλα και πολύτιμα αντικείμενα. Ανάμεσά τους υπήρχαν παραστάσεις του Διονύσου, του Βούδα και διακοσμητικά στοιχεία που συνδύαζαν επιρροές από την Ελλάδα, τη Ρώμη, την Ινδία και την Κίνα, αποτυπώνοντας τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα του Δρόμου του Μεταξιού.

Λίγο μετά την ανακάλυψη, η επιδείνωση της κατάστασης στο Αφγανιστάν ανάγκασε τους αρχαιολόγους να διακόψουν τις εργασίες. Τα ευρήματα μεταφέρθηκαν στο Εθνικό Μουσείο της Καμπούλ, ενώ ένας τάφος που δεν είχε ακόμη ερευνηθεί λεηλατήθηκε από τυμβωρύχους. Το 1988, λίγο πριν από την αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων, ο πρόεδρος Μοχάμαντ Νατζιμπουλάχ διέταξε να μεταφερθεί ο θησαυρός στα θησαυροφυλάκια της Κεντρικής Τράπεζας. Η ακριβής τοποθεσία του κρατήθηκε μυστική, καθώς η χώρα βυθιζόταν στον εμφύλιο πόλεμο.

Η εντυπωσιακή επανεμφάνιση και η εκ νέου εξαφάνιση

Για περισσότερα από δέκα χρόνια επικρατούσε η φήμη ότι ο θησαυρός είχε κλαπεί ή λιώσει. Ωστόσο, το 2004, μετά την πτώση του πρώτου καθεστώτος των Ταλιμπάν, οι πέντε θεματοφύλακες των κλειδιών άνοιξαν το θησαυροφυλάκιο παρουσία αρχαιολόγων και ειδικών, αποκαλύπτοντας ότι και τα 22.000 αντικείμενα είχαν διασωθεί. Στη συνέχεια, η συλλογή παρουσιάστηκε σε μεγάλα μουσεία του εξωτερικού, πριν επιστρέψει στο Εθνικό Μουσείο της Καμπούλ.

Η τελευταία δημόσια εμφάνιση του Χρυσού της Βακτριανής έγινε στα τέλη του 2020, λίγο πριν οι Ταλιμπάν ανακτήσουν την εξουσία. Έκτοτε, τα αντικείμενα φυλάσσονται ξανά σε άγνωστη τοποθεσία για λόγους ασφαλείας και προστασίας, καθώς πολλά από αυτά είναι ιδιαίτερα εύθραυστα. Σύμφωνα με τον τότε διευθυντή του Εθνικού Μουσείου του Αφγανιστάν, Μοχάμαντ Φαχίμ Ραχίμι, ο ίδιος επιθεώρησε τη συλλογή μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν και διαπίστωσε ότι παρέμενε ακέραιη.

Ένας θησαυρός που συμβολίζει την ιστορία

Η ανησυχία για την τύχη του θησαυρού δεν είναι αβάσιμη. Το 2001, κατά την πρώτη διακυβέρνηση των Ταλιμπάν, περίπου 2.500 αρχαία γλυπτά καταστράφηκαν ως «ειδωλολατρικά», ενώ ανατινάχθηκαν και οι περίφημοι Βούδες του Μπαμιγιάν.

Παρότι σήμερα ο Χρυσός της Βακτριανής θεωρείται ασφαλής, η ακριβής τοποθεσία του παραμένει μυστική. Μέχρι να κριθεί ότι οι συνθήκες το επιτρέπουν, ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς θησαυρούς του κόσμου θα συνεχίσει να παραμένει κρυμμένος, προστατευμένος από τις συγκρούσεις που σημάδεψαν την ιστορία του Αφγανιστάν.