Για δεκαετίες, όταν μιλούσαμε για παρακολούθηση από κρατικές υπηρεσίες πληροφοριών, το μυαλό πήγαινε σε κοριούς, τηλεφωνικές υποκλοπές, καλώδια τηλεπικοινωνιών και κέντρα μαζικής συλλογής δεδομένων. Σήμερα, όμως, οι μυστικές υπηρεσίες φαίνεται πως έχουν βρει έναν πολύ πιο εύκολο, λιγότερο ορατό και συχνά λιγότερο ρυθμισμένο δρόμο: αγοράζουν πληροφορίες που έχουν ήδη συλλεχθεί από την εμπορική αγορά.
Στο επίκεντρο αυτής της νέας πραγματικότητας βρίσκεται το λεγόμενο Adint, δηλαδή η «διαφημιστική νοημοσύνη» που βασίζεται σε δεδομένα από εφαρμογές, διαφημιστικά δίκτυα, data brokers και εμπορικές πλατφόρμες παρακολούθησης χρηστών. Πρόκειται για πληροφορίες που αρχικά συγκεντρώνονται για σκοπούς διαφήμισης και ανάλυσης καταναλωτικής συμπεριφοράς, αλλά μπορούν να μετατραπούν σε πανίσχυρο εργαλείο κρατικής επιτήρησης.
Σύμφωνα με έρευνα Γερμανών ακαδημαϊκών στον τομέα της ασφάλειας, η οποία βασίστηκε σε στοιχεία από 11 ευρωπαϊκές ρυθμιστικές και εποπτικές αρχές, η εμπορικά αποκτημένη μαζική πληροφορία αποτελεί πλέον μία από τις σημαντικές πηγές παρακολούθησης για κρατικές υπηρεσίες πληροφοριών.
Τι είναι το Adint και γιατί ανησυχεί τους ειδικούς
Το Adint δεν αφορά απλώς γενικά στατιστικά δεδομένα. Οι εμπορικοί πάροχοι μπορούν να διαθέτουν σε πραγματικό χρόνο τεράστιες βάσεις δεδομένων που περιλαμβάνουν μοναδικά αναγνωριστικά κινητών συσκευών, ακριβή γεωγραφική τοποθεσία σε βάθος χρόνου, πληροφορίες χρήσης εφαρμογών και λεπτομερή προφίλ χρηστών.
Με απλά λόγια, δεν μιλάμε μόνο για το πού βρίσκεται κάποιος. Μιλάμε για το πού πηγαίνει, πόσο συχνά, ποιες εφαρμογές χρησιμοποιεί, ποια ενδιαφέροντα έχει και ποιες ευαίσθητες πληροφορίες μπορεί να συναχθούν για την προσωπική του ζωή.
Ο Thorsten Wetzling, ένας από τους συντάκτες της μελέτης, εξηγεί ότι μέσω εμπορικών προμηθευτών οι υπηρεσίες εθνικής ασφάλειας μπορούν να αγοράζουν πρόσβαση σε συνεχώς ανανεούμενες ροές δεδομένων. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν από βασικά στοιχεία, όπως ηλικία, φύλο και τοποθεσία, μέχρι εξαιρετικά ευαίσθητες εκτιμήσεις για πολιτικές προτιμήσεις, σεξουαλικό προσανατολισμό και θρησκευτικές πεποιθήσεις.
Η ουσία είναι απλή αλλά ανησυχητική: δεδομένα που οι πολίτες δίνουν άθελά τους σε εφαρμογές και ψηφιακές υπηρεσίες μπορεί, μέσω ενδιάμεσων εταιρειών, να καταλήγουν σε κρατικούς μηχανισμούς επιτήρησης.
Το μεγάλο νομικό κενό
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι μόνο η ύπαρξη αυτών των δεδομένων, αλλά το πώς χρησιμοποιούνται. Οι περισσότερες ευρωπαϊκές δημοκρατίες έχουν αυστηρούς κανόνες για τις τηλεφωνικές υποκλοπές, τη μαζική παρακολούθηση και την κρατική πρόσβαση σε ιδιωτικές επικοινωνίες. Όμως, όταν οι ίδιες ή παρόμοιες πληροφορίες αγοράζονται από εμπορικούς παρόχους, το νομικό πλαίσιο είναι συχνά ασαφές ή ανεπαρκές.
Μετά τις αποκαλύψεις του Edward Snowden το 2013, πολλές χώρες αναθεώρησαν τους νόμους τους για την επιτήρηση. Ωστόσο, η αγορά των εμπορικών δεδομένων εξελίχθηκε τόσο γρήγορα, ώστε αρκετές από αυτές τις νομοθεσίες θεωρούνται πλέον ξεπερασμένες.
Οι υπηρεσίες πληροφοριών δεν χρειάζεται πάντα να αναπτύξουν πολύπλοκα συστήματα παρακολούθησης όταν η αγορά προσφέρει έτοιμα δεδομένα. Αυτό ακριβώς δημιουργεί ένα νέο πεδίο γκρίζας ζώνης: εάν μια κυβέρνηση δεν υποκλέπτει απευθείας δεδομένα, αλλά τα αγοράζει από ιδιωτικές εταιρείες, υπόκειται στους ίδιους αυστηρούς ελέγχους;
Πώς οι πολίτες «υπογράφουν» την παρακολούθησή τους
Ένα μεγάλο μέρος του προβλήματος ξεκινά από την καθημερινή ψηφιακή συμπεριφορά των πολιτών. Όταν οι χρήστες αποδέχονται όρους χρήσης σε εφαρμογές, κοινωνικά δίκτυα, ηλεκτρονικές υπηρεσίες ή έξυπνες συσκευές, συχνά παραχωρούν περισσότερα δικαιώματα απ’ όσα πραγματικά αντιλαμβάνονται.
Οι περισσότεροι δεν διαβάζουν τους όρους και τις πολιτικές απορρήτου. Πατούν απλώς «αποδοχή» για να συνεχίσουν. Αυτό επιτρέπει σε εταιρείες να συλλέγουν, να επεξεργάζονται, να συνδυάζουν και να μεταπωλούν δεδομένα που αποκαλύπτουν πολύ περισσότερα από μια απλή καταναλωτική προτίμηση.
Η εμπορική αγορά δεδομένων έχει πλέον αποκτήσει τέτοια έκταση, ώστε η ανάλυσή της μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να προσφέρει πιο λεπτομερές προφίλ ενός ατόμου από τις παραδοσιακές μεθόδους κρατικής παρακολούθησης.
Αγορά δεδομένων ακόμη και μέσω «βιτρίνας»
Η μελέτη αναφέρει ότι μικρότερες κυβερνήσεις μπορεί να χρησιμοποιούν έτοιμα εργαλεία ανάλυσης πληροφοριών που κυκλοφορούν στην αγορά, ενώ μεγαλύτερες υπηρεσίες πληροφοριών αγοράζουν απευθείας μαζικά εμπορικά σύνολα δεδομένων.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, σύμφωνα με τα ευρήματα, η αγορά μπορεί να γίνεται και μέσω εταιρειών-βιτρίνα, ώστε να αποκρύπτεται η πραγματική ταυτότητα ή το ενδιαφέρον της υπηρεσίας που βρίσκεται πίσω από τη συναλλαγή.
Η πρακτική αυτή δεν περιορίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου το ζήτημα έχει απασχολήσει περισσότερο τη δημόσια συζήτηση. Σύμφωνα με τον Wetzling, παρόμοιες πρακτικές κερδίζουν έδαφος και στην Ευρώπη, κυρίως λόγω του τεράστιου όγκου δεδομένων που είναι πλέον εμπορικά διαθέσιμα.
Οι ευρωπαϊκές αρχές ζητούν ρύθμιση
Οι εποπτικές αρχές σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες ζητούν πλέον πιο σαφείς κανόνες για τη χρήση τέτοιων δεδομένων από υπηρεσίες πληροφοριών. Το ερώτημα δεν είναι αν η τεχνολογία υπάρχει. Υπάρχει ήδη. Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος τη χρησιμοποιεί, με ποια άδεια, υπό ποιον έλεγχο και με ποιες εγγυήσεις για τα δικαιώματα των πολιτών.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της γαλλικής DGSE, η οποία φέρεται να ζήτησε από τους νομοθέτες ήδη από το 2021 να δημιουργηθεί ειδικό νομικό πλαίσιο για τις αγορές εμπορικών δεδομένων. Μέχρι σήμερα, όμως, δεν έχει υπάρξει συμφωνία.
Η παρακολούθηση έγινε προϊόν
Το μεγαλύτερο συμπέρασμα είναι ίσως και το πιο άβολο: η παρακολούθηση δεν χρειάζεται πλέον να είναι αποκλειστικά κρατική επιχείρηση. Μπορεί να είναι εμπορικό προϊόν.
Η ίδια οικονομία δεδομένων που τροφοδοτεί στοχευμένες διαφημίσεις, προσωποποιημένες προτάσεις και ψηφιακά προφίλ καταναλωτών μπορεί να αξιοποιηθεί για σκοπούς εθνικής ασφάλειας. Και όσο το νομικό πλαίσιο παραμένει θολό, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος να δημιουργηθεί ένα παράλληλο σύστημα επιτήρησης, εκτός των παραδοσιακών μηχανισμών ελέγχου.
Σε μια εποχή όπου κάθε εφαρμογή ζητά πρόσβαση στην τοποθεσία, κάθε πλατφόρμα καταγράφει συμπεριφορές και κάθε κλικ αφήνει ίχνος, το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος μας παρακολουθεί.
Το ερώτημα είναι ποιος μπορεί να αγοράσει την παρακολούθησή μας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΑΝΑΡΤΩΝΤΑΙ ME ΜΙΚΡΗ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΛΕΓΧΟΥ