Συνέδριο του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού - ΓΓΕΕ

Θέμα: «Γραμματισμός στις ειδήσεις για τους νέους: πλοήγηση στον κόσμο της πληροφορίας και των ψηφιακών μέσων», για το πρόγραμμα «Καλλιεργώντας Κριτικούς Αναγνώστες»

Από τη σχολική τάξη μέχρι τον ψηφιακό κόσμο της ενημέρωσης, εκατοντάδες μαθητές και μαθήτριες ανέπτυξαν τη δική τους «πυξίδα» αξιολόγησης της πληροφορίας μέσα από το πρόγραμμα «Καλλιεργώντας Κριτικούς Αναγνώστες – Γραμματισμός στις Ειδήσεις για Νέους», η πιλοτική εφαρμογή του οποίου κορυφώθηκε την Παρασκευή 8 Μαΐου, στη Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, στην Αθήνα, με ένα μεγάλο συνέδριο, όπου παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματά του.

Το πρόγραμμα, που υλοποιείται σε συνεργασία του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, της Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης και του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ανέδειξε καλές πρακτικές και κατέδειξε τις προοπτικές για την περαιτέρω ανάπτυξη του Γραμματισμού στα Μέσα Ενημέρωσης στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Η υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού κ. Σοφία Ζαχαράκη δήλωσε: «Η σημερινή παρουσίαση των εργασιών μαθητών και μαθητριών από κάθε γωνιά της Ελλάδας, στο πλαίσιο του προγράμματος «Γραμματισμός στις Ειδήσεις για Νέους – Καλλιεργώντας Κριτικούς Αναγνώστες», απέδειξε περίτρανα ότι το σύγχρονο σχολείο δεν μπορεί και δεν περιορίζεται στη στείρα μετάδοση γνώσεων, αλλά καλλιεργεί την κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα και την ενεργό συμμετοχή των νέων σε ό,τι καθορίζει τη ζωή τους όπως είναι ακόμη και η πολιτική. Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη και ο ψηφιακός όγκος πληροφορίας μεταβάλλουν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ενημερωνόμαστε και επικοινωνούμε, η ικανότητα των νέων να αξιολογούν, να διασταυρώνουν και να επεξεργάζονται υπεύθυνα την πληροφορία αποτελεί θεμελιώδη δημοκρατική και παιδαγωγική ανάγκη.

Το πρόγραμμα «Κριτικοί Αναγνώστες», που υλοποιήθηκε σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, έδωσε στους μαθητές και στις μαθήτριες τη δυνατότητα να μετατραπούν από παθητικοί δέκτες πληροφορίας σε ενεργούς δημιουργούς περιεχομένου και γνώσης, μέσα από podcasts, σχολικές εφημερίδες, έρευνες και δράσεις ενημέρωσης. Η ενίσχυση της φιλαναγνωσίας, η αξιοποίηση νέων ψηφιακών εργαλείων μάθησης και η σύνδεση της εκπαιδευτικής διαδικασίας με δεξιότητες όπως η επιχειρηματολογία, η συνεργασία και η κριτική επεξεργασία των πληροφοριών αποτελούν βασικές προτεραιότητες της εκπαιδευτικής πολιτικής. Το σχολείο της νέας εποχής οφείλει να προετοιμάζει πολίτες που δεν αναπαράγουν άκριτα τον ψηφιακό θόρυβο, αλλά μπορούν να σκέφτονται καθαρά, να συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο με υπευθυνότητα και να διαμορφώνουν τεκμηριωμένη άποψη. Θερμές ευχαριστίες στους εκπαιδευτικούς, στους συνεργαζόμενους φορείς, στην επιστημονική ομάδα του ΑΠΘ και κυρίως στους μαθητές και στις μαθήτριες που απέδειξαν στην πράξη ότι η παιδεία παραμένει η ισχυρότερη άμυνα της δημοκρατίας απέναντι στην παραπληροφόρηση και την επιφανειακή γνώση.»



Από το βήμα του συνεδρίου, ο Υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ και Κυβερνητικός Εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, συνεχάρη τον Καθηγητή Νίκο Παναγιώτου για την ιδέα και τον σχεδιασμό του προγράμματος, καθώς και όλους τους μαθητές και εκπαιδευτικούς που συμμετείχαν.

Όπως τόνισε χαρακτηριστικά: «Το πρόγραμμα “Καλλιεργώντας κριτικούς αναγνώστες” είναι μία από τις προσπάθειες που έχουν γίνει για να αντιμετωπίσουμε μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις της εποχής μας, την κρίση της παραπληροφόρησης. Η παραπληροφόρηση πρέπει να χτυπηθεί αποφασιστικά, με αισιόδοξη προσέγγιση και αυτοπεποίθηση και με πρωτεργάτες τους ανθρώπους της κοινωνίας των πολιτών, τους ανθρώπους που είναι στα σχολεία, κάθε καθηγήτρια και καθηγητή, τις μαθήτριες, τους μαθητές, τις φοιτήτριες, τους φοιτητές, τους γονείς, τους παππούδες και τις γιαγιάδες. Δεν είναι ζήτημα μόνο ενός κόμματος ή μιας κυβέρνησης. Βασικές προτεραιότητες είναι όλες αυτές οι πρωτοβουλίες για μια διαφορετική προσέγγιση στο διαδίκτυο, χωρίς ποτέ να αμφισβητούμε την ελεύθερη έκφραση και την ελεύθερη γνώμη, αλλά σίγουρα με κανόνες. Μεταξύ αυτών και η συζήτηση που εξελίσσεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την άρση της ανωνυμίας στο διαδίκτυο, όχι της ψευδωνυμίας, ώστε κάθε λογαριασμός να αντιστοιχεί σε υπαρκτά στοιχεία.Όμως με καθαρά κατασταλτικά ή ρυθμιστικά μέτρα δεν έχει λυθεί ποτέ κανένα πρόβλημα. Αυτό που έχει σημασία είναι πριν από κάθε αξιολόγηση και πριν από κάθε συμπέρασμα, να προηγείται ένας γρήγορος έλεγχος, ένα fact checking».

Ο Γενικός Γραμματέας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, Δημήτρης Κιρμικίρογλου, δήλωσε επίσης από την πλευρά του: «Σε έναν κόσμο γεμάτο οθόνες, τεχνητή νοημοσύνη, fake news και ρητορική μίσους, μαθητές γυμνασίων και λυκείων συμμετείχαν στο καινοτόμο και πρωτοποριακό για τα ευρωπαϊκά δεδομένα πρόγραμμα κριτικής σκέψης “Καλλιεργώντας Κριτικούς Αναγνώστες”. Προχωράμε στην υλοποίηση Εθνικής Στρατηγικής για την Παιδεία στα Μέσα, η οποία θέτει στο επίκεντρο τη γνώση, τον διάλογο και την ενίσχυση της κριτικής σκέψης των νέων».

Απηύθυνε, δε, θερμές ευχαριστίες στους συντελεστές του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ιδίως στον επιστημονικά υπεύθυνο, Καθηγητή Νίκο Παναγιώτου, στο Υπουργείο Παιδείας, καθώς και στα στελέχη της Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης που συνέβαλαν στην υλοποίηση του προγράμματος.

Ο Ειδικός Γραμματέας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης, Δημήτρης Μαστρογεωργίου, δήλωσε: «Η συζήτηση για το μέλλον της δημοκρατίας, της εκπαίδευσης και της κοινωνικής συνοχής περνά πλέον μέσα από την έννοια του γραμματισμού για το μέλλον — της ικανότητας δηλαδή των πολιτών να κατανοούν, να ερμηνεύουν και να προετοιμάζονται για τις μεγάλες αλλαγές που φέρνουν η τεχνητή νοημοσύνη, οι ψηφιακές τεχνολογίες και ο μετασχηματισμός της πληροφορίας. Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η κριτική σκέψη, ο γραμματισμός στα μέσα ενημέρωσης και η υπεύθυνη χρήση της πληροφορίας δεν αποτελούν απλώς εκπαιδευτικές δεξιότητες, αλλά βασικές προϋποθέσεις δημοκρατικής ανθεκτικότητας και ενεργού πολιτειότητας. Το πρόγραμμα “Καλλιεργώντας Κριτικούς Αναγνώστες” αποτελεί ένα εξαιρετικά σημαντικό παράδειγμα του πώς η Ελλάδα μπορεί να τοποθετηθεί στην πρωτοπορία ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών που συνδέουν την εκπαίδευση με τις δεξιότητες του μέλλοντος. Μέσα από τη συνεργασία της Πολιτείας, της ακαδημαϊκής κοινότητας και των σχολείων, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις ώστε οι νέοι άνθρωποι να μην είναι παθητικοί καταναλωτές ψηφιακού περιεχομένου, αλλά ενεργοί, ενημερωμένοι και συνειδητοποιημένοι πολίτες του αύριο».

Από την πλευρά του, ο Καθηγητής κ. Παναγιώτου, υπογράμμισε ότι η υλοποίηση του «Καλλιεργώντας Κριτικούς Αναγνώστες» ανέδειξε με σαφήνεια τη σημασία της συστηματικής καλλιέργειας του Γραμματισμού στα Μέσα Ενημέρωσης στο σχολικό περιβάλλον, τονίζοντας πως οι μαθητές και οι μαθήτριες μπορούν να λειτουργήσουν ως κριτικοί αναγνώστες της πληροφορίας, όταν τους δοθούν τα κατάλληλα εργαλεία και η απαραίτητη καθοδήγηση. Η υλοποίηση του προγράμματος που ήταν αποτέλεσμα συστηματικής ακαδημαϊκής εργασίας καθώς διδάσκω το αντικείμενο από το 2009, ανέδειξε με τον πιο σαφή τρόπο ότι ο Γραμματισμός στα Μέσα δεν αποτελεί πλέον μια συμπληρωματική δεξιότητα, αλλά θεμελιώδη προϋπόθεση δημοκρατικής παιδείας. Οι μαθήτριες και οι μαθητές δεν λειτούργησαν ως παθητικοί δέκτες πληροφοριών, αλλά ως ενεργοί αναγνώστες, ικανοί να αναλύουν, να αμφισβητούν και να αξιολογούν το περιεχόμενο που καταναλώνουν καθημερινά», σημείωσε. Υπογράμμισε, δε, πως «η εμπειρία του προγράμματος επιβεβαιώνει ότι η εκπαίδευση μπορεί και πρέπει να εξοπλίσει τη νέα γενιά με εργαλεία κριτικής σκέψης απέναντι στην παραπληροφόρηση και τον καταιγισμό ψηφιακού περιεχομένου. Η συνεργασία εκπαιδευτικών, μαθητών και πανεπιστημιακής κοινότητας δείχνει τον δρόμο για τη συστηματική ένταξη του γραμματισμού στα μέσα στη σχολική πράξη, με τρόπο βιωματικό και ουσιαστικό».

Στο πλαίσιο του συνεδρίου, σχολικές μονάδες από όλη την Ελλάδα παρουσίασαν έργα που υλοποίησαν κατά τη διάρκεια του προγράμματος, τόσο με φυσική παρουσία όσο και διαδικτυακά, αναδεικνύοντας τη δημιουργικότητα, τη συνεργασία και την ενεργή συμμετοχή της μαθητικής κοινότητας. Το πρόγραμμα πλαισιώθηκε επίσης από θεματικά πάνελ με τη συμμετοχή ακαδημαϊκών, εκπαιδευτικών και δημοσιογράφων, οι οποίοι ανέλυσαν τις προκλήσεις της σύγχρονης ενημέρωσης και τον ρόλο της εκπαίδευσης στην καλλιέργεια κριτικά σκεπτόμενων και ενεργών πολιτών.

Η ολοκλήρωση του προγράμματος επιβεβαιώνει τη σημασία της συστηματικής εκπαίδευσης των νέων στον γραμματισμό των ειδήσεων, σε μια εποχή όπου η πληροφορία διακινείται ταχύτατα και συχνά χωρίς επαρκή έλεγχο, αναδεικνύοντας παράλληλα την ανάγκη συνέχισης και ενίσχυσης αντίστοιχων δράσεων.