Ανακουφίζεσαι όταν σου ακυρώνουν έξοδο τελευταία στιγμή; Υπάρχει επιστημονική τεκμηρίωση

Αυτό το απρόβλεπτο χαμόγελο που σχηματίζεται στα χείλη, βλέποντας στην οθόνη του κινητού το μήνυμα “άκυρο τελικά γι’ απόψε”, το ξέρουμε όλοι.

Χαλαρώνεις στον καναπέ σου, έχοντας, όμως, στο μυαλό τη σκέψη ότι «πρέπει να μπω για μπάνιο», ώστε να ετοιμαστείς για την προγραμματισμένη βραδινή έξοδο - που, πλέον, καμία διάθεση δεν έχεις να πραγματοποιήσεις. Ξαφνικά, «σκάει» μήνυμα στο κινητό σου, ότι τα σχέδια ακυρώνονται. Και εσύ, αντί να δυσανασχετήσεις που δεν θα δεις την παρέα σου, ενθουσιάζεσαι και νιώθεις πως έχεις απρόσμενα πολύ χρόνο μπροστά σου να κάνεις - επιτέλους - όλα όσα έχεις στριμώξει εδώ και καιρό στο προσωπικό «συρτάρι».

Πολλοί, μπορεί να θεωρούν πως είναι παράλογο να χαρείς, όταν οι φίλοι σου σε «αδειάζουν» τελευταία στιγμή - ζώντας, ειδικά, μια τόσο πολυάσχολη καθημερινότητα, με ελάχιστες στιγμές ανεμελιάς. Ωστόσο, δεν υπάρχει λόγος να νιώθεις ενοχές ή τύψεις, καθώς σύμφωνα με την επιστήμη, υπάρχει επίσημη τεκμηρίωση. Την εποχή όπου ζούμε, κάθε λεπτό του χρόνου είναι πολύτιμο. Περνώντας πολύ χρόνο στον δρόμο, στη δουλειά, στις εξωτερικές υποχρεώσεις, η ημέρα κυλάει σαν νερό και εμείς εξαντλούμαστε, προσπαθώντας να βρούμε ισορροπία ανάμεσα σε όλα αυτά τα πρέπει που χτυπούν την πόρτα μας.

Η επιστήμη απεφάνθη: Γιατί χαίρεσαι όταν σου ακυρώνουν τα σχέδια last minute

Η επιστήμη δίνει, πράγματι, μια πολύ ενδιαφέρουσα εξήγηση σε αυτό το φαινόμενο που όλοι λίγο-πολύ έχουμε βιώσει. Ο όρος που χρησιμοποιούν οι ερευνητές είναι «κερδισμένος χρόνος» (gained time), δηλαδή ο ελεύθερος χρόνος που προκύπτει απρόσμενα. Σύμφωνα με την ανάλυση του StudyFinds, αυτός ο χρόνος δεν βιώνεται απλώς ως επιπλέον, αλλά ως πιο «μεγάλος» και πιο ουσιαστικός σε σχέση με τον προγραμματισμένο ελεύθερο χρόνο. Με άλλα λόγια, η ώρα που δεν περίμενες να έχεις, μπορεί να σου φανεί πιο σημαντική από την ώρα που γνώριζες ήδη ότι σου ανήκει.

Για να το αποδείξουν αυτό, οι ερευνητές πραγματοποίησαν πειράματα με φοιτητές. Σε μία περίπτωση, μια ομάδα ενημερώθηκε ότι μια διάλεξη θα τελείωνε νωρίτερα, ενώ μια άλλη ομάδα πίστευε ότι θα διαρκούσε περισσότερο, αλλά τελικά αποχώρησε στον ίδιο ακριβώς χρόνο με την πρώτη. Παρότι και οι δύο ομάδες είχαν τον ίδιο ελεύθερο χρόνο, εκείνοι που δεν τον περίμεναν ένιωθαν ότι είχαν περισσότερο χρόνο στη διάθεσή τους και κινούνταν πιο χαλαρά. Η διαφορά δεν ήταν αντικειμενική, αλλά καθαρά ψυχολογική – και αυτό είναι το σημείο-κλειδί.

Το φαινόμενο αυτό εξηγείται μέσα από την έννοια του «contrast effect», όπως ορίζεται από την American Psychological Association. Πρόκειται για την τάση του εγκεφάλου να αξιολογεί μια εμπειρία συγκριτικά με αυτό που προηγήθηκε ή με αυτό που περίμενε. Στην περίπτωση της ακύρωσης σχεδίων, συγκρίνεις ασυνείδητα τον «καθόλου ελεύθερο χρόνο» που περίμενες, με τον ξαφνικό χρόνο που προέκυψε. Έτσι, ο χρόνος αυτός μοιάζει πιο πολύτιμος, πιο μεγάλος και πιο ευχάριστος, ακόμη κι αν στην πραγματικότητα είναι ο ίδιος.

Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι αυτή η αντίδραση δεν εξαρτάται απαραίτητα από το αν ήθελες όντως να ακυρωθεί το σχέδιο. Η αντίληψη του χρόνου παραμένει ίδια, είτε πρόκειται για κάτι που δεν ήθελες να κάνεις (όπως ένα ραντεβού), είτε για κάτι ευχάριστο. Όπως εξηγεί ο πρώην καθηγητής κλινικής ψυχολογίας Michael Wiederman, η αίσθηση ότι «κερδίζεις χρόνο» έχει να κάνει περισσότερο με την προσδοκία και λιγότερο με την ίδια τη δραστηριότητα. Ο εγκέφαλος εστιάζει στο ότι απέφυγες μια δέσμευση, όχι στο τι ακριβώς ήταν αυτή.

Το πιο ενδιαφέρον, όμως, είναι ότι αυτή η ψευδαίσθηση δεν μένει μόνο στο πώς νιώθουμε, αλλά επηρεάζει και το πώς κινούμαστε. Οι άνθρωποι που αποκτούν «κερδισμένο χρόνο» τείνουν να επιβραδύνουν, να χαλαρώνουν και να λειτουργούν όντες λιγότερο αγχωμένοι. Σε μια καθημερινότητα που συχνά χαρακτηρίζεται από ένταση και πίεση, μια ακύρωση της τελευταίας στιγμής μπορεί να λειτουργήσει σχεδόν σαν ένα μικρό «reset». Όχι γιατί άλλαξε ο χρόνος που έχουμε, αλλά γιατί άλλαξε ο τρόπος που τον αντιλαμβανόμαστε – και τελικά, αυτό κάνει όλη τη διαφορά.