Παγκόσμια Ημέρα Καταναλωτή: Πώς αλλάζουν οι συνήθειες των καταναλωτών – Τα στοιχεία για την Ελλάδα

Η Παγκόσμια Ημέρα Καταναλωτή βρίσκει το παγκόσμιο εμπόριο σε μια περίοδο μετάβασης. Οι αγορές μεταφέρονται όλο και περισσότερο στο διαδίκτυο, οι καταναλωτές συγκρίνουν προϊόντα από το κινητό τους τηλέφωνο μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα και οι επιχειρήσεις προσαρμόζονται σε μια οικονομία που γίνεται ολοένα πιο ψηφιακή.

Το ηλεκτρονικό εμπόριο εξελίσσεται σε έναν από τους δυναμικότερους τομείς της παγκόσμιας οικονομίας, καθώς νέες τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα μεγάλα δεδομένα και οι ψηφιακές πλατφόρμες, αλλάζουν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αναζητούν, συγκρίνουν και αγοράζουν προϊόντα.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι πωλήσεις μέσω ηλεκτρονικού εμπορίου αυξάνονται σταθερά. Σύμφωνα με στοιχεία της UNCTAD και του Statista Digital Market Outlook, οι παγκόσμιες online λιανικές πωλήσεις ξεπέρασαν το 2023 τα 5,8 τρισ. δολάρια, ενώ οι προβλέψεις δείχνουν ότι μέχρι το 2027 θα φθάσουν περίπου τα 8 τρισ. δολάρια. Το ηλεκτρονικό εμπόριο αντιπροσωπεύει ήδη περίπου το 19% έως 21% του παγκόσμιου λιανεμπορίου, ποσοστό που συνεχίζει να αυξάνεται καθώς επεκτείνεται η χρήση του διαδικτύου και των ψηφιακών πληρωμών.

Οι μεγαλύτερες αγορές ηλεκτρονικού εμπορίου στον κόσμο παραμένουν η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Στην Κίνα, οι online πωλήσεις ξεπερνούν τα 2,2 τρισ. δολάρια ετησίως, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες υπερβαίνουν το 1,1 τρισ. δολάρια. Η Ευρώπη ακολουθεί ως τρίτη μεγαλύτερη αγορά, με ταχείς ρυθμούς ανάπτυξης.

Στην ευρωπαϊκή ήπειρο, το ηλεκτρονικό εμπόριο αποτελεί βασικό στοιχείο της ψηφιακής οικονομίας. Σύμφωνα με την Ecommerce Europe, η αξία της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρονικού εμπορίου έφτασε το 2023 τα 887 δισ. ευρώ, ενώ αναμένεται να ξεπεράσει το ένα τρισ. ευρώ μέσα στα επόμενα χρόνια. Παράλληλα, στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι περίπου το 75% των Ευρωπαίων χρηστών του διαδικτύου πραγματοποιούν online αγορές, με υψηλότερα ποσοστά στις χώρες της Βόρειας Ευρώπης. Οι πιο ώριμες αγορές είναι το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία, η Γαλλία και η Ολλανδία, όπου το ποσοστό των καταναλωτών που αγοράζουν online ξεπερνά το 85% του πληθυσμού που χρησιμοποιεί το διαδίκτυο. Το ηλεκτρονικό εμπόριο ενισχύεται ιδιαίτερα από τις διασυνοριακές αγορές μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τρίτο των online αγορών των Ευρωπαίων καταναλωτών.

Η εικόνα στην Ελλάδα – Πωλήσεις μέσω ηλεκτρονικών καναλιών στα 36,1 δισ. ευρώ

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ για τη χρήση τεχνολογιών πληροφόρησης, επικοινωνίας και ηλεκτρονικού εμπορίου στις επιχειρήσεις για το 2025, η εικόνα της ψηφιακής οικονομίας δείχνει μια αγορά που ωριμάζει, αλλά εξακολουθεί να έχει σημαντικά περιθώρια ανάπτυξης. Ειδικότερα, το 2025 λειτουργούν 47.849 επιχειρήσεις με απασχόληση άνω των δέκα εργαζομένων, από τις οποίες οι 47.246 διαθέτουν πρόσβαση στο διαδίκτυο για επαγγελματικούς σκοπούς.

Παρά την εκτεταμένη αυτή ψηφιακή πρόσβαση, μόλις 12.347 επιχειρήσεις λαμβάνουν παραγγελίες μέσω ιστοσελίδων ή ειδικών εφαρμογών, γεγονός που δείχνει ότι το ηλεκτρονικό εμπόριο δεν έχει ακόμη αξιοποιηθεί πλήρως από το σύνολο της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Η αξία του ηλεκτρονικού εμπορίου παραμένει σημαντική αλλά σχετικά περιορισμένη σε σχέση με το συνολικό μέγεθος της οικονομίας. Ο συνολικός κύκλος εργασιών των επιχειρήσεων φτάνει τα 380,8 δισ. ευρώ, ενώ οι πωλήσεις που πραγματοποιούνται μέσω ηλεκτρονικών καναλιών διαμορφώνονται στα 36,1 δισ. ευρώ, ποσοστό περίπου 9,5% του συνολικού τζίρου.

Ταυτόχρονα, η πλειονότητα των επιχειρήσεων διαθέτει ταχύτητες σύνδεσης άνω των 100 Mbit/s, στοιχείο που αποτυπώνει τη σταδιακή βελτίωση των ψηφιακών υποδομών και δημιουργεί καλύτερες προϋποθέσεις για την περαιτέρω ανάπτυξη του ψηφιακού εμπορίου. Την ίδια στιγμή, η χρήση προηγμένων ψηφιακών εργαλείων βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Μόλις 3.868 επιχειρήσεις, δηλαδή το 8,2% όσων έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο, χρησιμοποιούν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης σε κάποια λειτουργία τους. Οι εφαρμογές αυτές αφορούν κυρίως την ασφάλεια πληροφοριακών συστημάτων, το μάρκετινγκ, τη διοίκηση επιχειρησιακών διαδικασιών και την έρευνα και ανάπτυξη.

Τα δεδομένα αυτά δείχνουν ότι, παρά τα βήματα προόδου, η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης και των ψηφιακών τεχνολογιών από τις ελληνικές επιχειρήσεις βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο, αφήνοντας σημαντικό περιθώριο για περαιτέρω επενδύσεις και ψηφιακό μετασχηματισμό τα επόμενα χρόνια.

Τεχνολογία και εμπόριο

Η τεχνολογία παίζει καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση. Η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται πλέον ευρέως από τις μεγάλες πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου για την ανάλυση της συμπεριφοράς των χρηστών και την εξατομίκευση των προτάσεων προϊόντων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της McKinsey, η χρήση τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να αυξήσει τις πωλήσεις ενός ηλεκτρονικού καταστήματος έως και 15% μέσω προσωποποιημένων προτάσεων. Παράλληλα, τα big data επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να αναλύουν τεράστιους όγκους πληροφοριών για τις αγοραστικές συνήθειες των καταναλωτών. Με αυτό τον τρόπο μπορούν να προβλέπουν τη ζήτηση, να διαχειρίζονται καλύτερα τα αποθέματα και να σχεδιάζουν πιο αποτελεσματικές διαφημιστικές καμπάνιες. Μια ακόμη σημαντική τάση είναι το λεγόμενο omnichannel εμπόριο, δηλαδή ο συνδυασμός φυσικών καταστημάτων και ψηφιακών καναλιών πώλησης. Οι καταναλωτές σήμερα συχνά ενημερώνονται για ένα προϊόν στο διαδίκτυο, το βλέπουν σε ένα φυσικό κατάστημα και ολοκληρώνουν την αγορά από το κινητό τους τηλέφωνο.

Σημαντικό ρόλο αρχίζει να παίζει και το social commerce, δηλαδή οι πωλήσεις προϊόντων μέσα από πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Σύμφωνα με διεθνείς εκτιμήσεις της αγοράς, οι πωλήσεις μέσω social media αναμένεται να ξεπεράσουν παγκοσμίως τα 1,2 τρισ. δολάρια έως το 2025.

Την ίδια στιγμή, η ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου συνοδεύεται από νέες ρυθμίσεις για την προστασία των καταναλωτών. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν θεσπιστεί σημαντικοί κανονισμοί, όπως ο Digital Services Act, ο Digital Markets Act και ο GDPR, οι οποίοι θέτουν κανόνες για τη λειτουργία των ψηφιακών πλατφορμών, τη διαφάνεια των συναλλαγών και την προστασία των προσωπικών δεδομένων.

Ηλεκτρονικό εμπόριο και ψηφιακός μετασχηματισμός

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός που συνδέεται άμεσα με το ηλεκτρονικό εμπόριο στις επιχειρήσεις δεν είναι πλέον μια μεμονωμένη ενέργεια ούτε ένα απλό τεχνολογικό έργο. Πρόκειται για μια συνολική αλλαγή φιλοσοφίας, λειτουργίας και στρατηγικής που επηρεάζει όλα τα επίπεδα μιας επιχείρησης. Όπως έχει επισημάνει η Εύη Μπουκώρου-Γεωργούδα, διευθύνουσα σύμβουλος της ελληνικής πολυεθνικής εταιρείας Generation Y, ο ψηφιακός μετασχηματισμός είναι μια σύνθετη διαδικασία που περιλαμβάνει στρατηγική, επιλογή στόχων, αξιοποίηση δεδομένων και αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας μιας επιχείρησης. Χωρίς σαφή κατεύθυνση και χωρίς ενσωμάτωση της τεχνολογίας στις διαδικασίες και στην κουλτούρα, καμία τεχνολογική λύση δεν μπορεί να αποδώσει ουσιαστικά. Η τεχνολογία από μόνη της δεν αλλάζει τις επιχειρήσεις. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός απαιτεί τη συμμετοχή ολόκληρου του οργανισμού και την αποδοχή νέων τρόπων εργασίας, αναφέρει η κ. Μπουκώρου-Γεωργούδα.

Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο στην ελληνική αγορά, όπου πολλές επιχειρήσεις είναι οικογενειακές και βρίσκονται σε φάση διαδοχής. Εκεί το digital λειτουργεί ως γέφυρα για τη μετάβαση στην επόμενη ημέρα και όχι απλώς ως εργαλείο βελτίωσης της εικόνας μιας εταιρείας. Σήμερα ο ψηφιακός μετασχηματισμός αποτελεί βασικό παράγοντα επιβίωσης. Παράλληλα, πάνω σε αυτόν χτίζεται και το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα μιας επιχείρησης. Τα δεδομένα το αποδεικνύουν: το 2025 σχεδόν μία στις δέκα παραγγελίες στην ελληνική λιανική πραγματοποιήθηκε online, ενώ τα δύο τρίτα των καταναλωτών χρησιμοποιούν το διαδίκτυο για τις αγορές τους. Οι συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί καθιστούν το digital αναπόσπαστο κομμάτι της στρατηγικής και των εσόδων μιας επιχείρησης.