Όταν δεν ακούμε πια: η σιωπηλή ρωγμή στις σχέσεις

Γράφει ο Ψυχολόγος-Σύμβουλος Γάμου 

Γιάννης Ξηντάρας

Οι περισσότερες σχέσεις δεν διαλύονται από ένα μεγάλο γεγονός. Διαλύονται σιγά-σιγά, μέσα από μικρές καθημερινές συγκρούσεις που δεν βρίσκουν ποτέ χώρο να ακουστούν πραγματικά. Το πιο συνηθισμένο πρόβλημα ανάμεσα σε δύο συντρόφους δεν είναι η διαφωνία· είναι η αδυναμία αποδοχής μιας διαφορετικής οπτικής από τη δική μας.

Κάθε πλευρά υπερασπίζεται με πάθος τη σκέψη της, το συναίσθημά της, τη δική της εκδοχή της αλήθειας. Όχι απαραίτητα γιατί έχει δίκιο, αλλά γιατί φοβάται ότι αν υποχωρήσει, θα χαθεί. Κι έτσι, ο διάλογος μετατρέπεται σε μάχη. Και η σχέση, από χώρος συνάντησης, γίνεται πεδίο αντιπαράθεσης.

---

Η διαφωνία δεν είναι το πρόβλημα

Από ψυχολογική σκοπιά, η διαφωνία είναι αναπόφευκτη και υγιής. Δύο διαφορετικοί άνθρωποι δεν μπορούν να σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η διαφωνία βιώνεται ως απειλή και όχι ως ευκαιρία κατανόησης.

Όταν το νευρικό μας σύστημα μπαίνει σε κατάσταση άμυνας, σταματάμε να ακούμε. Δεν ενδιαφερόμαστε πια για το τι λέει ο άλλος, αλλά για το πώς θα υπερασπιστούμε τη θέση μας. Σε εκείνη τη στιγμή, δεν συνομιλούν δύο άνθρωποι· συγκρούονται δύο φόβοι.

---

Γιατί δυσκολευόμαστε να δεχτούμε μια άλλη άποψη

Η αδυναμία αποδοχής της διαφορετικότητας του άλλου δεν είναι θέμα εγωισμού μόνο. Συχνά συνδέεται με βαθύτερα ψυχολογικά μοτίβα:
την ανάγκη για έλεγχο,
τον φόβο απόρριψης,
την εμπειρία ότι «αν δεν έχω δίκιο, δεν αξίζω».

Πολλοί άνθρωποι μεγάλωσαν σε περιβάλλοντα όπου η διαφωνία σήμαινε σύγκρουση, τιμωρία ή συναισθηματική απόσταση. Έτσι, στην ενήλικη ζωή, κάθε διαφορετική άποψη βιώνεται ασυνείδητα ως απειλή για τη σχέση.

---

Η έλλειψη αληθινής επικοινωνίας

Η κύρια αιτία που οι διαφωνίες δεν σταματούν ποτέ σε ένα ζευγάρι δεν είναι ότι «δεν ταιριάζει». Είναι ότι δεν υπάρχει ουσιαστική επικοινωνία. Επικοινωνία που να βασίζεται στον διάλογο, στην ακρόαση και στον σεβασμό.

Συχνά, τα ζευγάρια μιλούν πολύ, αλλά δεν συζητούν. Ανταλλάσσουν λέξεις, όχι νοήματα. Εκφράζουν απόψεις, όχι συναισθήματα. Περιμένουν τη σειρά τους να μιλήσουν, όχι να καταλάβουν.

Η αληθινή επικοινωνία απαιτεί κάτι δύσκολο: να αντέξω να ακούσω τον άλλον χωρίς να τον διακόψω, χωρίς να τον διορθώσω, χωρίς να ετοιμάζω την απάντησή μου όσο μιλά.

---

Η ακρόαση ως πράξη αγάπης

Στην ψυχοθεραπεία ζεύγους, η ακρόαση θεωρείται μία από τις πιο θεραπευτικές πράξεις. Όταν ο ένας σύντροφος νιώθει ότι ακούγεται πραγματικά, το νευρικό του σύστημα ηρεμεί. Δεν χρειάζεται πια να φωνάξει, να επιτεθεί ή να αποσυρθεί.

Το να ακούς δεν σημαίνει ότι συμφωνείς. Σημαίνει ότι αναγνωρίζεις την εμπειρία του άλλου ως υπαρκτή και σημαντική. Και αυτό από μόνο του αλλάζει τη δυναμική της σχέσης.

---

Όταν οι διαφωνίες γίνονται επαναλαμβανόμενες

Όταν οι ίδιες συγκρούσεις επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά, τότε δεν μιλάμε πια για το εκάστοτε θέμα. Μιλάμε για ένα βαθύτερο έλλειμμα σύνδεσης. Κάτι δεν ακούστηκε ποτέ. Κάποιο συναίσθημα δεν βρήκε χώρο. Κάποια ανάγκη έμεινε ανείπωτη.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι καβγάδες δεν είναι το πρόβλημα, είναι το σύμπτωμα.

---

Ο ρόλος της ψυχοθεραπείας στη σχέση

Η ψυχοθεραπεία, ατομική ή ζεύγους, μπορεί να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο όπου οι σύντροφοι μαθαίνουν ξανά να επικοινωνούν. Όχι για να βρουν ποιος έχει δίκιο, αλλά για να καταλάβουν τι συμβαίνει ανάμεσά τους.

Ο ψυχολόγος ή ψυχοθεραπευτής δεν παίρνει θέση. Βοηθά το ζευγάρι να ακούσει πίσω από τις λέξεις, να αναγνωρίσει τα συναισθήματα και να επανασυνδεθεί σε ένα πιο ώριμο επίπεδο.

Οι σχέσεις δεν χάνονται επειδή διαφωνούμε. Χάνονται όταν παύουμε να ακούμε. Όταν η ανάγκη να έχουμε δίκιο γίνεται πιο σημαντική από την ανάγκη να είμαστε μαζί.

Η επικοινωνία δεν είναι τεχνική. Είναι στάση. Και πολλές φορές, το πιο γενναίο βήμα σε μια σχέση δεν είναι να μιλήσουμε περισσότερο, αλλά να σωπάσουμε για λίγο… και να ακούσουμε.