Ελληνικό τσάι του βουνού: Από την παραδοσιακή θεραπευτική στη σύγχρονη επιστημονική έρευνα

Το ελληνικό τσάι του βουνού αποτελεί ένα από τα πιο αγαπημένα παραδοσιακά ροφήματα της χώρας μας. Με χαρακτηριστικό άρωμα και ευχάριστη γεύση, συνδέεται εδώ και αιώνες με την ανακούφιση από τα συμπτώματα του κρυολογήματος, τον βήχα και τις ήπιες ενοχλήσεις του πεπτικού συστήματος.

 Για πολλές δεκαετίες, το τσάι του βουνού συλλεγόταν σχεδόν αποκλειστικά από αυτοφυείς πληθυσμούς. Η αυξημένη ζήτησή του οδήγησε σταδιακά στην ανάπτυξη της συστηματικής καλλιέργειας. Σήμερα, το συγκεκριμένο βότανο βρίσκεται στο επίκεντρο του επιστημονικού ενδιαφέροντος, καθώς ερευνητές μελετούν τις πιθανές αντιοξειδωτικές, αντιφλεγμονώδεις και νευροπροστατευτικές ιδιότητές του.

Το τσάι του βουνού προέρχεται από φυτά του γένους Sideritis, που ανήκουν στην οικογένεια Lamiaceae, όπως η ρίγανη, το θυμάρι, η μέντα και το φασκόμηλο. Το γένος περιλαμβάνει 150 περίπου είδη που φύονται στην κεντρική Ευρώπη, στην κεντρική Ασία, στις παραμεσόγειες χώρες, στις Κανάριες νήσους. Στην Ελλάδα συναντώνται διάφορα είδη, με σημαντικότερα τα Sideritis scardica (τσάι του Ολύμπου), Sideritis raeseri, Sideritis clandestina (τσάι του Ταΰγετου) και Sideritis syriaca (μαλοτήρα της Κρήτης). Το ελληνικό τσάι του βουνού είναι διαφορετικό φυτό από το κοινό μαύρο ή πράσινο τσάι, διότι δεν περιέχει καφεΐνη.

Ένα πλούσιο φυσικό μείγμα βιοδραστικών συστατικών

Το επιστημονικό ενδιαφέρον για το ελληνικό τσάι του βουνού σχετίζεται κυρίως με τη χημική του σύσταση. Περιέχει πολυφαινόλες, φλαβονοειδή, φαινολικές ενώσεις, διτερπένια και αιθέρια έλαια. Ανάμεσα στα συστατικά που έχουν μελετηθεί ξεχωρίζουν η απιγενίνη, η λουτεολίνη και η βερμπασκοσίδη, ουσίες που παρουσιάζουν σημαντικές βιολογικές δράσεις.

Εργαστηριακές και πειραματικές μελέτες έχουν καταγράψει αντιοξειδωτική δράση, καθώς και επίδραση σε μηχανισμούς που σχετίζονται με τη φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες. Παράλληλα, έχουν παρατηρηθεί αντιμικροβιακές ιδιότητες σε πειραματικό επίπεδο. Τα ευρήματα αυτά είναι ενθαρρυντικά, αλλά δεν αποτελούν απόδειξη ότι η κατανάλωση του αφεψήματος μπορεί από μόνη της να θεραπεύσει λοιμώξεις ή να αντικαταστήσει την απαραίτητη φαρμακευτική αγωγή σε σοβαρές λοιμώξεις.

Τι γνωρίζουμε για τις αναπνευστικές λοιμώξεις;

Η παραδοσιακή χρήση του τσαγιού του βουνού για την αντιμετώπιση του βήχα και των συμπτωμάτων του κρυολογήματος έχει αποτελέσει αντικείμενο αξιολόγησης από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA). Ο Οργανισμός αναγνωρίζει την παραδοσιακή χρήση συγκεκριμένων ειδών Sideritis για την ανακούφιση του βήχα που συνοδεύει το κοινό κρυολόγημα, καθώς και ήπιων γαστρεντερικών ενοχλήσεων.

Επιπτώσεις στον εγκέφαλο και την καρδιαγγειακή υγεία

Το ενδιαφέρον της έρευνας δεν περιορίζεται στο αναπνευστικό σύστημα. Σε τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή μελέτη του 2018, με τη συμμετοχή 155 ενηλίκων ηλικίας 50–70 ετών, εξετάστηκε η επίδραση εκχυλίσματος Sideritis scardica στη γνωστική λειτουργία. Τα αποτελέσματα έδειξαν βελτιώσεις σε ορισμένους δείκτες προσοχής και γνωστικής απόδοσης, καθώς και θετικές ενδείξεις ως προς το αίσθημα άγχους και κατάθλιψης. Επιπλέον, σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό molecules το Μάρτιο του 2024 (Κωνσταντίνος Παπανιολάου και συν. Molecules. 2024 Mar 1;29(5):1113. doi: 10.3390/molecules29051113.), η κατανάλωση εκχυλίσματος τσαγιού συνδέθηκε με θετικές καρδιαγγειακές δράσεις. Ωστόσο, απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες για την επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων.

Σε ποιες περιπτώσεις χρειάζεται προσοχή;

Παρότι το αφέψημα θεωρείται γενικά καλά ανεκτό, συνιστάται προσοχή στις εξής περιπτώσεις:

•           Σε αλλεργικά άτομα.

• Ταυτόχρονη λήψη πολλαπλών φαρμάκων: Υπάρχει πιθανή αλληλεπίδραση με την δραστηριότητα του ενζύμου CYP2A6 που μετέχει στο μεταβολισμό πολλών φαρμάκων.
• Αντικαταθλιπτικά: Υπάρχουν εργαστηριακές ενδείξεις επίδρασης ορισμένων εκχυλισμάτων σε συστήματα νευροδιαβιβαστών, αλλά δεν έχει αποδειχθεί κλινικά αλληλεπίδραση με αντικαταθλιπτικά.
• Εγκυμοσύνη και θηλασμός: Δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ασφάλειας.
• Συμπυκνωμένα εκχυλίσματα και συμπληρώματα: Δεν πρέπει να θεωρούνται ισοδύναμα με ένα απλό αφέψημα, καθώς η συγκέντρωση των βιοδραστικών ουσιών μπορεί να είναι σημαντικά διαφορετική.

Παράδοση και επιστήμη σε κοινή πορεία

Το ελληνικό τσάι του βουνού δεν είναι απλώς ένα παραδοσιακό χειμερινό ρόφημα. Η πλούσια φυτοχημική του σύσταση και τα πρώτα επιστημονικά ευρήματα αναδεικνύουν τις ευεργετικές επιδράσεις του. Ένα κομμάτι της ελληνικής φυσικής κληρονομιάς αποκτά έτσι νέα διάσταση μέσα από τη σύγχρονη επιστήμη.


Δρ. Αναστασία Μοσχοβάκη
Φραγκοπούλου 10 Κηφισιά, Αθήνα

Έκτακτα-νοσοκομειακά περιστατικά

24ωρη γραμματεία: 2106252770 και 6945575287

Facebook https://www.facebook.com/pages/Aναστασία-Μοσχοβάκη-Ιατρός-Ειδική-Παθολόγος

Twitter http://twitter.com/amoschovaki