«Γαλακτώδεις θάλασσες»: Το φαινόμενο που η NASA προσπαθεί ακόμη να εξηγήσει

Ένα από τα πιο παράξενα φαινόμενα των ωκεανών εξακολουθεί να προβληματίζει τους επιστήμονες. Η NASA και ερευνητές προσπαθούν να εξηγήσουν τις «γαλακτώδεις θάλασσες».

Για αιώνες, ναυτικοί και επιστήμονες καταγράφουν ένα από τα πιο ανεξήγητα φαινόμενα των ωκεανών, τις λεγόμενες «γαλακτώδεις θάλασσες» (milky seas), κατά τις οποίες τεράστιες εκτάσεις της ανοιχτής θάλασσας φωσφορίζουν μέσα στη νύχτα.

Παρότι οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει τα βακτήρια που ευθύνονται για τη βιοφωταύγεια, ο μηχανισμός που προκαλεί το φαινόμενο παραμένει άγνωστος. Τα τελευταία χρόνια, η NASA χρησιμοποιεί δορυφόρους για την παρακολούθησή του, ενώ ερευνητές έχουν δημιουργήσει βάση δεδομένων με καταγεγραμμένες εμφανίσεις και αλγορίθμους που επιχειρούν να προβλέψουν πότε και πού θα εκδηλωθεί ξανά.

Ένα φαινόμενο που παραμένει ανεξήγητο

Το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη μας καλύπτεται από ωκεανούς και, παρόλα αυτά, η γνώση μας γι' αυτούς παραμένει περιορισμένη. Οι επιστήμονες συχνά επισημαίνουν ότι γνωρίζουμε περισσότερα για την επιφάνεια του Άρη απ’ ό,τι για τον πυθμένα των δικών μας ωκεανών. Όπως φαίνεται, όμως, υπάρχουν ακόμη πολλά που αγνοούμε ακόμη και για την επιφάνειά τους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι «γαλακτώδεις θάλασσες», ένα σπάνιο φαινόμενο κατά το οποίο βιοφωταυγείς μικροοργανισμοί συγκεντρώνονται, χωρίς εμφανή αιτία, σε τεράστιες εκτάσεις της ανοιχτής θάλασσας, δημιουργώντας μια εντυπωσιακή λάμψη. Ένας αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού, ο οποίος παρατήρησε το φαινόμενο το 1980, το παρομοίασε με «τα φωσφορίζοντα πλαστικά αστέρια που κολλούν τα παιδιά στο ταβάνι του δωματίου τους». Αντίστοιχα, ο καπετάνιος του πλοίου Moozuffer, που διέσχισε την Αραβική Θάλασσα τον χειμώνα του 1849, περιέγραψε το θέαμα ως «μια απέραντη πεδιάδα από χιόνι ή μια θάλασσα από υδράργυρο».

Περίπου 400 καταγραφές σε τέσσερις αιώνες

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2025 στο επιστημονικό περιοδικό Earth and Space Science, έχουν καταγραφεί περίπου 400 εμφανίσεις του φαινομένου τα τελευταία 400 χρόνια. Παρά την πρόοδο της έρευνας, οι επιστήμονες εξακολουθούν να μην γνωρίζουν τι ακριβώς προκαλεί αυτές τις φωτεινές εκτάσεις στη θάλασσα. Το 1870, ο Ιούλιος Βερν περιέγραψε τις «γαλακτώδεις θάλασσες» στο έργο του «20.000 λεύγες κάτω από τη θάλασσα», αποδίδοντας το φαινόμενο σε έναν μικροσκοπικό φωτεινό οργανισμό.

Αν και η περιγραφή του δεν ήταν ακριβής, δεν απείχε ιδιαίτερα από την πραγματικότητα. Το 1985, ερευνητικό σκάφος συνάντησε μία τέτοια φωτεινή θαλάσσια περιοχή και συνέλεξε δείγματα νερού. Οι επιστήμονες εντόπισαν μεγάλες συγκεντρώσεις του φωτοβόλου βακτηρίου Vibrio harveyi, το οποίο θεωρήθηκε πιθανή αιτία της χαρακτηριστικής λάμψης. Παρότι εντοπίστηκε ο μικροοργανισμός που συνδέεται με το φαινόμενο, παραμένει άγνωστο γιατί τα βακτήρια συγκεντρώνονται σε τόσο μεγάλες εκτάσεις και αν η εμφάνιση τους αποτελεί ένδειξη ενός υγιούς ή ενός διαταραγμένου θαλάσσιου οικοσυστήματος.

«Οι "γαλακτώδεις θάλασσες" μπορεί να αποτελούν ένδειξη ενός ιδιαίτερα υγιούς οικοσυστήματος. Μπορεί όμως να υποδηλώνουν και το αντίθετο. Απλώς δεν γνωρίζουμε ακόμη», δήλωσε στο CNN ο Τζάστιν Χάντσον, συν-συγγραφέας της μελέτης του 2025 και υποψήφιος διδάκτορας στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Κολοράντο. Όπως εξήγησε, η δυνατότητα πρόβλεψης του τόπου και του χρόνου εμφάνισης του φαινομένου θα βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τον ρόλο του στο παγκόσμιο θαλάσσιο οικοσύστημα.

Ο ρόλος της NASA και των δορυφόρων

Μελετώντας όλες τις γνωστές καταγραφές, ο Χάντσον και ο καθηγητής Στίβεν Μίλερ διαπίστωσαν ότι οι περισσότερες εμφανίσεις σημειώνονται στην Αραβική Θάλασσα και στις θάλασσες της Νοτιοανατολικής Ασίας. Η παρατήρηση αυτή υποδηλώνει ότι κλιματικά φαινόμενα όπως το Indian Ocean Dipole και το El Niño Southern Oscillation ενδέχεται να επηρεάζουν την εκδήλωσή τους. Τα τελευταία χρόνια, η NASA παρακολουθεί τις «γαλακτώδεις θάλασσες» από το Διάστημα, αξιοποιώντας το όργανο Visible Infrared Imaging Radiometer Suite (VIIRS), το οποίο βρίσκεται σε δορυφόρους της NASA και της NOAA.

Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2021 στο Scientific Reports, ο Μίλερ και η ερευνητική του ομάδα κατέγραψαν 12 περιστατικά την περίοδο 2012-2021, μεταξύ των οποίων και ένα φαινόμενο το 2019 με έκταση περίπου ίση με εκείνη της Ισλανδίας.«Ποια είναι η θέση τους στη φύση; Τι μπορούν να μας αποκαλύψουν για τη ζωή στους ωκεανούς; Τα βακτήρια είναι μια από τις απλούστερες μορφές ζωής και θεωρείται ότι η βιοφωταύγεια υπήρξε βασική λειτουργία σε ορισμένες από τις πρώτες μορφές ζωής. Τι μπορούν να μας διδάξουν οι "γαλακτώδεις θάλασσες" στην αναζήτηση παρόμοιων βασικών μορφών ζωής στο Σύμπαν;», ανέφερε ο Στίβεν Μίλερ σε ανακοίνωση της NASA.