Μήπως είσαι κι εσύ ψυχοπαθής; Το τεστ που αποκαλύπτει την αλήθεια

Όταν ακούμε τη λέξη «ψυχοπαθής», το μυαλό μας πηγαίνει συνήθως σε ακραίες περιπτώσεις, όπως ο διαταραγμένος ηγέτης αίρεσης, Τσαρλς Μάνσον, ή ο κατά συρροή δολοφόνος, Τεντ Μπάντι. Ωστόσο, η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη, καθώς τέτοια χαρακτηριστικά δεν περιορίζονται μόνο σε εγκληματίες, αλλά μπορεί να υπάρχουν σε πολύ μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού, ακόμα και σε εμάς τους ίδιους.

Σύμφωνα με τα δεδομένα, τα άτομα με κλινικά επίπεδα ψυχοπάθειας αποτελούν περίπου το 1% του πληθυσμού. Ωστόσο, τα χαρακτηριστικά αυτά βρίσκονται σε ένα φάσμα, στο οποίο όλοι οι άνθρωποι κατατάσσονται κάπου, από πολύ χαμηλά έως πολύ υψηλά επίπεδα. Έρευνες δείχνουν ότι μεταξύ 10% και 20% των ανθρώπων εμφανίζουν αυξημένα επίπεδα τέτοιων χαρακτηριστικών, χωρίς όμως να θεωρούνται κλινικά ψυχοπαθείς.

Η βραβευμένη ερευνήτρια και αναπληρώτρια καθηγήτρια Ψυχολογίας, Λιάν Τεν Μπρίνκε, έχει αφιερώσει χρόνια στη μελέτη των «σκοτεινών» προσωπικοτήτων. Όπως επισημαίνει: «Βρίσκουμε αυτούς τους ανθρώπους παντού. Άτομα με σκοτεινά χαρακτηριστικά μπορεί να μην είναι κατά συρροή δολοφόνοι ή βιαστές, μπορεί να είναι ο γείτονας που απολαμβάνει να μας παρενοχλεί χωρίς λόγο, ο συνάδελφος που μας σαμποτάρει πίσω από την πλάτη μας ή ο σύντροφος που μας απατά ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να μας ελέγχει».

Η ίδια τονίζει ότι τέτοια άτομα μπορεί να είναι χειριστικά, ναρκισσιστικά, παρορμητικά, αντικοινωνικά, ψυχρά, ακόμα και σαδιστικά, ενώ παρουσιάζουν και ψυχοπαθητικά στοιχεία, σύμφωνα με τη Sun.

Στο νέο της βιβλίο με τίτλο «Poisonous People», η Λιάν Τεν Μπρίνκε εξηγεί πώς μπορούμε να εντοπίσουμε ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά τόσο στους άλλους όσο και στον εαυτό μας. Όπως αναφέρει: «Έχετε εκδικητική διάθεση; Λέτε συχνά ψέματα για προσωπικό όφελος; Κυριαρχείτε στις συζητήσεις ή στις σχέσεις περισσότερο από όσο θα έπρεπε; Είστε υπερβολικά ανταγωνιστικοί;».

Διευκρινίζει, ωστόσο, ότι μία μεμονωμένη συμπεριφορά δεν συνιστά χαρακτηριστικό προσωπικότητας. Αν όμως κάποιος μπορεί να θυμηθεί επαναλαμβανόμενα περιστατικά, τότε αυτό υποδηλώνει ένα ανησυχητικό μοτίβο.

Για να αξιολογήσει κανείς αν έχει ψυχοπαθητικές τάσεις, μπορεί να εξετάσει συγκεκριμένες συμπεριφορές. Όπως εξηγεί η ίδια: «Δεν υπάρχει συγκεκριμένος αριθμός απαντήσεων που να πρέπει να προκαλεί ανησυχία, όμως κάποιος που έχει εκδηλώσει πολλές από αυτές τις συμπεριφορές πιθανότατα έχει πιο έντονα ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά από κάποιον που έχει μόνο μία ή δύο».

Η κατανομή των απαντήσεων έχει επίσης σημασία, καθώς οι ερωτήσεις χωρίζονται σε τέσσερις βασικές κατηγορίες: χειριστικότητα, έλλειψη ενσυναίσθησης, παρορμητικότητα και αντικοινωνική συμπεριφορά. Η κατανόηση των λιγότερο κολακευτικών πλευρών του εαυτού μας μπορεί να αποτελέσει τη βάση για αυτοβελτίωση, καθώς μας δίνει τη δυνατότητα να εντοπίσουμε τι χρειάζεται να αλλάξουμε και να επιλέξουμε πιο γενναιόδωρη και βοηθητική συμπεριφορά.

Πώς σχετίζεστε με τους άλλους

Σκεφτείτε αν έχετε πει ψέματα για να πετύχετε κάτι, αν έχετε χειριστεί οικογένεια, φίλους ή συναδέλφους προς όφελός σας, αν έχετε προσποιηθεί συμπάθεια ή αν έχετε θεωρήσει άλλους «αφελείς», επειδή πίστεψαν τα ψέματά σας. Επίσης, αν αισθάνεστε ότι όλοι είναι πρόθυμοι να σας εκμεταλλευτούν, αν επιδιώκετε να είστε στο επίκεντρο της προσοχής ή αν θεωρείτε τον εαυτό σας ανώτερο από τους άλλους.

Η Λιάν Τεν Μπρίνκε εξηγεί ότι όσοι απαντούν θετικά στα περισσότερα από αυτά εμφανίζουν εγωιστικά και χειριστικά χαρακτηριστικά, βλέποντας τους άλλους ως μέσο για την επίτευξη στόχων. Μπορεί να δείχνουν γοητευτικοί, αλλά αυτό είναι μέρος της στρατηγικής τους, καθώς λένε ό,τι χρειάζεται για να δημιουργήσουν θετική εικόνα και λένε ψέματα πολύ πιο συχνά από τον μέσο άνθρωπο.

Πώς βιώνετε τα συναισθήματα

Αν έχετε απολαύσει την αποτυχία ή τον πόνο άλλων, αν έχετε πειράξει κάποιον για διασκέδαση, αν σας έχουν χαρακτηρίσει ψυχρούς ή αν δεν νιώθετε τίποτα όταν βλέπετε κάποιον να υποφέρει, αυτά αποτελούν ενδείξεις. Επίσης, αν πιστεύετε ότι είστε πιο σκληροί από τους άλλους, αν απολαμβάνετε βίαια θεάματα ή αν αγνοείτε φίλους όταν δεν σας είναι πλέον χρήσιμοι.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, ενδέχεται να υπάρχει έλλειμμα συναισθηματικής ανταπόκρισης. Τα άτομα με ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά μπορούν να προσποιούνται συναισθήματα, παρουσιάζοντας μια εικόνα ζεστασιάς, ενώ στην πραγματικότητα είναι ψυχρά και χωρίς ενσυναίσθηση. Όταν κάνουν λάθη, δεν νιώθουν ενοχές ούτε αναλαμβάνουν ευθύνη, εκτός αν αυτό τους εξυπηρετεί.

Πώς αξιολογείτε τον κίνδυνο

Η αναζήτηση επικίνδυνων καταστάσεων, οι επιθετικές αντιδράσεις χωρίς σκέψη, η ανάγκη για έντονες συγκινήσεις, οι ριψοκίνδυνες συμπεριφορές όπως το σεξ με αγνώστους ή ο τζόγος με μεγάλα ποσά, καθώς και η ανία και η απερίσκεπτη οδήγηση, αποτελούν ενδείξεις παρορμητικότητας.

Σύμφωνα με την ερευνήτρια, τα άτομα αυτά αναζητούν συνεχώς έντονες εμπειρίες και δεν σκέφτονται τις συνέπειες των πράξεών τους. Ζουν με ένταση, επιδιώκοντας σεξ, ουσίες, τζόγο και δύναμη, ενώ συχνά εξαρτώνται από άλλους για να επιβιώσουν.

Πώς τηρείτε τους κανόνες

Συμπεριφορές όπως η κλοπή από καταστήματα, η χρήση παράνομων ουσιών, οι καβγάδες, οι συλλήψεις, η παραβίαση κανόνων σε δημόσιους χώρους, οι διαρρήξεις, η εξαπάτηση για οικονομικό όφελος ή οι αποβολές από το σχολείο αποτελούν ενδείξεις αντικοινωνικής συμπεριφοράς.

Η Λιάν Τεν Μπρίνκε επισημαίνει ότι τέτοιες συμπεριφορές μπορεί να είναι αποτέλεσμα των άλλων χαρακτηριστικών, όπως η χειριστικότητα, η έλλειψη ενσυναίσθησης και η παρορμητικότητα. Όταν κάποιος διαθέτει αυτά τα στοιχεία, είναι πιο πιθανό να καταλήξει σε συμπεριφορές που τον φέρνουν αντιμέτωπο με τον νόμο.