Ποιοι είναι οι Κούρδοι και γιατί το Κουρδιστάν παραμένει το μεγαλύτερο έθνος χωρίς κράτος. Η ιστορία, οι συγκρούσεις και ο ρόλος του στη γεωπολιτική της Μέσης Ανατολής.
Απαγορευμένοι στίχοι, καμένα βιβλία και μια υπόσχεση που δεν τηρήθηκε ποτέ. Στην καρδιά της Μέσης Ανατολής, ο κουρδικός λαός συνεχίζει να ζει διασκορπισμένος ανάμεσα σε τέσσερα κράτη, κουβαλώντας ένα ιστορικό βάρος που ξεπερνά τον έναν αιώνα. Από τους ουρανοξύστες του Ερμπίλ μέχρι τα χαρακώματα της Ροζάβα, η ιστορία των Κούρδων παραμένει μια από τις πιο επίμονες και ταυτόχρονα πιο αόρατες ιστορίες της σύγχρονης γεωπολιτικής.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της πραγματικότητας αυτής, αρκεί μια απλή υπόθεση: να ξυπνούσε κανείς αύριο και να ανακάλυπτε ότι η χώρα του έχει εξαφανιστεί από τον χάρτη. Η επικράτειά της μοιρασμένη σε γειτονικά κράτη, η γλώσσα απαγορευμένη και η ταυτότητα αντικατεστημένη από έναν νέο χαρακτηρισμό. Για περίπου 35 εκατομμύρια ανθρώπους -όσους δηλαδή υπολογίζεται ότι αποτελούν τον κουρδικό πληθυσμό- αυτό δεν είναι φανταστικό σενάριο, αλλά ιστορική πραγματικότητα.
Η απαρχή του προβλήματος τοποθετείται στις αρχές του 20ού αιώνα. Το 1916, με τη συμφωνία Sykes-Picot, οι ευρωπαϊκές δυνάμεις αναδιαμόρφωσαν τη Μέση Ανατολή μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Λίγα χρόνια αργότερα, η Συνθήκη των Σεβρών (1920) προέβλεπε τη δημιουργία κουρδικού κράτους. Η προοπτική αυτή όμως εγκαταλείφθηκε σύντομα. Με τη Συνθήκη της Λοζάνης το 1923, η λέξη «Κουρδιστάν» εξαφανίστηκε από τους διεθνείς χάρτες και οι Κούρδοι βρέθηκαν διασκορπισμένοι σε Τουρκία, Ιράκ, Ιράν και Συρία.
Από τότε, μια φράση επαναλαμβάνεται συχνά: «Οι μόνοι φίλοι των Κούρδων είναι τα βουνά».
Ιρακινό Κουρδιστάν
Στο βόρειο Ιράκ βρίσκεται η πιο θεσμοθετημένη μορφή κουρδικής αυτονομίας. Η Περιφερειακή Κυβέρνηση του Κουρδιστάν (KRG) διαθέτει κοινοβούλιο, σημαία και τις δυνάμεις Πεσμεργκά (Pêşmerge), έναν στρατό που απέκτησε διεθνή αναγνώριση ιδιαίτερα στη μάχη κατά του ISIS.
Η περιοχή κουβαλά όμως και τραυματικές μνήμες. Το 1988, στη Χαλάμπτζα, χιλιάδες άμαχοι σκοτώθηκαν σε χημική επίθεση από το καθεστώς Σαντάμ Χουσεΐν. Σήμερα η πρωτεύουσα Ερμπίλ εμφανίζει μια εντελώς διαφορετική εικόνα: σύγχρονες υποδομές, επενδύσεις και ανάπτυξη που συχνά συγκρίνεται με τις οικονομικές «βιτρίνες» του Κόλπου.
Το πετρέλαιο αποτελεί το βασικό στρατηγικό πλεονέκτημα της περιοχής, αλλά και πηγή εξάρτησης. Οι εξαγωγές περνούν κυρίως μέσω αγωγών που ελέγχονται από την Τουρκία, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια πολιτικών κινήσεων.
Το 2017, δημοψήφισμα ανεξαρτησίας κατέγραψε ποσοστό άνω του 90% υπέρ της δημιουργίας κράτους. Η διεθνής κοινότητα, ωστόσο, δεν στήριξε την προοπτική αυτή και η Βαγδάτη ανέκτησε γρήγορα τον έλεγχο της περιοχής του Κιρκούκ.
Ιρανικό Κουρδιστάν
Στο Ιράν ζουν εκατομμύρια Κούρδοι, κυρίως στα δυτικά της χώρας. Η μοναδική προσπάθεια δημιουργίας κουρδικού κράτους εκεί, η Δημοκρατία Μαχαμπάντ το 1946, κράτησε λιγότερο από έναν χρόνο πριν κατασταλεί από το ιρανικό καθεστώς.
Έκτοτε, η Τεχεράνη αντιμετωπίζει τις κουρδικές οργανώσεις ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Αντάρτικες ομάδες δραστηριοποιούνται κατά διαστήματα στα ορεινά σύνορα με το Ιράκ, ενώ η γεωγραφία της περιοχής -στα βουνά Ζάγκρος- καθιστά τον έλεγχο δύσκολο.
Η εγγύτητα με το ιρακινό Κουρδιστάν δημιουργεί επιπλέον ανησυχίες για τις ιρανικές αρχές, καθώς μια ενδεχόμενη αποσταθεροποίηση θα μπορούσε να μετατρέψει τα σύνορα σε πολιτικό και στρατιωτικό διάδρομο.
Κούρδοι στην Τουρκία
Η Τουρκία φιλοξενεί τον μεγαλύτερο αριθμό Κούρδων στον κόσμο, περίπου 15 έως 20 εκατομμύρια ανθρώπους. Η ιστορία των σχέσεων με το τουρκικό κράτος χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες εξεγέρσεις, στρατιωτικές επιχειρήσεις και περιορισμούς στην πολιτιστική έκφραση, ιδιαίτερα κατά τον 20ό αιώνα.
Η σύγκρουση με το PKK, που ξεκίνησε τη δεκαετία του 1980, έχει κοστίσει δεκάδες χιλιάδες ζωές. Παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες ειρηνευτικών διαδικασιών, η ένταση παραμένει.
Το ζήτημα περιπλέκεται περαιτέρω από τις διεθνείς συμμαχίες. Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεργάστηκαν στη Συρία με κουρδικές δυνάμεις που η Άγκυρα θεωρεί συνδεδεμένες με το PKK.
Η Ροζάβα της Συρίας
Ο εμφύλιος πόλεμος στη Συρία επέτρεψε στους Κούρδους της βόρειας Συρίας να δημιουργήσουν μια de facto αυτόνομη διοίκηση γνωστή ως Ροζάβα. Το μοντέλο διοίκησης βασίζεται σε τοπικές συνελεύσεις και έντονη συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική και στρατιωτική ζωή.
Οι κουρδικές δυνάμεις YPG και οι γυναικείες μονάδες YPJ απέκτησαν διεθνή φήμη κατά τη μάχη εναντίον του ISIS, ιδιαίτερα στην πολιορκία του Κομπάνι.
Ωστόσο, οι γεωπολιτικές ισορροπίες άλλαξαν γρήγορα. Το 2019, η αποχώρηση αμερικανικών δυνάμεων από τμήματα της βόρειας Συρίας επέτρεψε την τουρκική στρατιωτική επέμβαση, αφήνοντας την κουρδική διοίκηση σε μια ιδιαίτερα ευάλωτη θέση.
Ένα ζήτημα που παραμένει ανοιχτό
Σήμερα, το κουρδικό ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους πιο σύνθετους γρίφους της Μέσης Ανατολής. Η γεωγραφική θέση των κουρδικών περιοχών -στα σύνορα πολλών κρατών και κοντά σε κρίσιμες ενεργειακές διαδρομές- τις καθιστά παράγοντα που επηρεάζει ευρύτερα τις ισορροπίες.
Παρά τις διαψευσμένες υποσχέσεις και τις γεωπολιτικές ανατροπές, η επιδίωξη πολιτικής αναγνώρισης παραμένει ζωντανή. Και για πολλούς Κούρδους, τα βουνά που τους προστάτευσαν επί δεκαετίες συμβολίζουν ακόμη την ελπίδα ότι η ιστορία τους δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΑΝΑΡΤΩΝΤΑΙ ME ΜΙΚΡΗ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΛΕΓΧΟΥ