Οι Ισπανοί λένε «κάν'το όπως η Ελλάδα» στην απαγόρευση πώλησης καπνικών σε ανήλικους

«Το πρόβλημα δεν είναι το προϊόν, αλλά η πρόσβαση. Σήμερα στην Ισπανία, ένας ανήλικος μπορεί να αγοράσει ένα προϊόν ατμίσματος, χωρίς κανέναν έλεγχο σε οποιοδήποτε κατάστημα». Αυτό είναι το μήνυμα της Ένωσης Προωθητών και Επιχειρήσεων Ατμίσματος (UPEV) της Ισπανίας, η οποία ζήτησε από την ισπανική κυβέρνηση να λάβει μέτρα παρόμοια με αυτά που εφαρμόστηκαν στην Ελλάδα για να περιοριστεί η πρόσβαση των ανηλίκων σε αυτά τα προϊόντα.

Η Ένωση επιμένει ότι η Πολιτεία πρέπει να εστιάσει στον έλεγχο του καναλιού πωλήσεων, καθώς θεωρεί το τρέχον σύστημα στην Ισπανία ανεπαρκές, καθώς επιτρέπει την πολύ εύκολη πρόσβαση σε συσκευές ατμίσματος.

Το Ελληνικό Μοντέλο: τεχνολογία και έλεγχος αγοράς

Όπως γράφει και το ισπανικό μέσο infoestancos.es, η Ελλάδα έχει γίνει σημείο αναφοράς στην Ευρώπη μετά την εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου συστήματος ελέγχου της αγοράς. Αυτό το μοντέλο συνδυάζει την υποχρεωτική εγγραφή όλων των καταστημάτων που πωλούν προϊόντα ατμίσματος, καπνό ή αλκοόλ με προηγμένα εργαλεία επαλήθευσης ψηφιακής ηλικίας.

Στα φυσικά καταστήματα, οι λιανοπωλητές χρησιμοποιούν εφαρμογές συνδεδεμένες με δημόσιες βάσεις δεδομένων που επικυρώνουν σε πραγματικό χρόνο εάν ο καταναλωτής είναι ενήλικας. Εάν δεν είναι, η πώληση μπλοκάρεται αυτόματα.

Επιπλέον, το σύστημα ενσωματώνει σαφείς οπτικούς δείκτες: ένα πράσινο σήμα επιτρέπει την αγορά, ενώ ένα κόκκινο την απαγορεύει, εξαλείφοντας κάθε περιθώριο λάθους ή παρερμηνείας.

Πολλαπλά κανάλια χωρίς αποτελεσματικό έλεγχο στην Ισπανία

Αντίθετα, η UPEV προειδοποιεί ότι στην Ισπανία, η πώληση συσκευών ατμίσματος συνεχίζει να πραγματοποιείται μέσω πολυάριθμων καναλιών χωρίς πραγματικό έλεγχο.

Από καταστήματα ζαχαροπλαστικής μέχρι παζάρια, σούπερ μάρκετ και υπαίθριες αγορές, οι ανήλικοι μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτά τα προϊόντα χωρίς ακριβή επαλήθευση ηλικίας.

Η κατάσταση έχει επιδεινωθεί σημαντικά από το 2023 με την επέκταση των συσκευών μιας χρήσης, οι οποίες έχουν πολλαπλασιάσει τα σημεία πώλησης και έχουν διευκολύνει περαιτέρω την πρόσβαση.

Η Ένωση προειδοποιεί επίσης για τους κινδύνους εφαρμογής μέτρων που δεν αντιμετωπίζουν τη ρίζα του προβλήματος. Γενικές απαγορεύσεις ή περιορισμοί σε προϊόντα, χωρίς πραγματικό έλεγχο του καναλιού πωλήσεων, μπορεί να είναι αντιπαραγωγικοί.

Σύμφωνα με την UPEV, αυτοί οι τύποι πολιτικών μπορούν να οδηγήσουν σε στροφή προς την παράνομη αγορά, ενθαρρύνοντας την ανάπτυξη μη ρυθμιζόμενων καναλιών και εμποδίζοντας περαιτέρω τον έλεγχο της πρόσβασης των ανηλίκων.

Προς αποτελεσματική και συνεκτική ρύθμιση

Ο κλάδος υποστηρίζει τη ρύθμιση που βασίζεται σε στοιχεία και επιτυχημένες εμπειρίες εντός της Ευρώπης. Ο στόχος θα πρέπει να είναι τριπλός: η προστασία των ανηλίκων, η εγγύηση της ασφάλειας των καταναλωτών και η διασφάλιση ενός σταθερού πλαισίου για τον νομικό τομέα.

Για την UPEV, το ελληνικό μοντέλο καταδεικνύει ότι η αποτελεσματική δράση είναι εφικτή εάν δοθεί προτεραιότητα στον έλεγχο του καναλιού πωλήσεων και εφαρμοστούν τα κατάλληλα τεχνολογικά εργαλεία.

Τα μέτρα στην Ελλάδα

Ο βασικός στόχος του νέου πλαισίου είναι η προστασία των ανηλίκων, η πρόληψη της εξάρτησης σε νεαρή ηλικία, η ενίσχυση της διαφάνειας και της εποπτείας της αγοράς, η αποτελεσματικότερη επιβολή της νομοθεσίας και η ευθυγράμμιση της χώρας με εθνικές και ευρωπαϊκές στρατηγικές δημόσιας υγείας. Ο οδικός χάρτης για την καθολική εφαρμογή της απαγόρευσης, οργανώνεται σε πέντε βασικούς άξονες:

• πρόληψη και προστασία των ανηλίκων,
• ενίσχυση της εποπτείας της αγοράς,
• ρύθμιση νέων προϊόντων νικοτίνης,
• δημιουργία ψηφιακού μητρώου ελέγχου,
• ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών και των κυρώσεων.

Τονίζεται ότι η ευθύνη για την εξακρίβωση της ηλικίας μεταφέρεται ρητά στον πωλητή. Εάν ο αγοραστής δεν επιδείξει αποδεικτικό στοιχείο ηλικίας, η πώληση, διάθεση και προσφορά, απαγορεύεται. Παράλληλα, απαγορεύεται πλήρως η πώληση προϊόντων καπνού και αλκοόλ μέσω αυτόματων πωλητών.

Ψηφιακή επαλήθευση ηλικίας

Για πρώτη φορά εισάγεται ψηφιακό σύστημα επαλήθευσης ηλικίας. Η ταυτοποίηση ενηλικότητας θα πραγματοποιείται μέσω των εφαρμογών Gov.gr Wallet και Kids Wallet.

Στα σημεία λιανικής πώλησης, οι πωλητές επιλέγουν στην εφαρμογή Gov.gr Wallet την ηλικιακή ομάδα για την επαλήθευση της ηλικίας (π.χ. πάνω από 18) και εμφανίζεται ένα QR code. Ο πιθανός αγοραστής σκανάρει το QR code είτε μέσω του Gov.gr Wallet, είτε του Kids Wallet και επιτρέπει την κοινοποίηση του πιστοποιητικού επιβεβαίωσης της ηλικίας. Ακολούθως, στο Gov.gr Wallet του πωλητή εμφανίζεται πράσινη ή κόκκινη σήμανση ανάλογα με το εάν επιτρέπεται ή όχι η πώληση του προϊόντος βάσει της ηλικίας. Επισημαίνεται ότι δεν εμφανίζεται η ακριβής ηλικία των αγοραστών.

Ψηφιακό Μητρώο Ελέγχου Προϊόντων – alto.gov.gr

Κεντρικό εργαλείο του νέου πλαισίου αποτελεί το Ψηφιακό Μητρώο Ελέγχου Προϊόντων Καπνού, Αλκοόλ και λοιπών μη καπνικών προϊόντων (alto.gov.gr). Στο μητρώο εγγράφονται υποχρεωτικά όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα που πωλούν τα προϊόντα αυτά σε όλα τα σημεία πώλησης, σε όλη τη χώρα. Έτσι, καθίσταται δυνατή η πλήρης χαρτογράφηση της αγοράς, ο στοχευμένος έλεγχος, η διαλειτουργικότητα μεταξύ των αρμόδιων αρχών.

Mε την εγγραφή στο Ψηφιακό Μητρώο εκδίδεται έγγραφο που φέρει QR code. Με τον τρόπο αυτό, διευκολύνονται οι έλεγχοι νομιμότητας που διενεργούν οι αρμόδιες ελεγκτικές αρχές. Κατά τους επιτόπιους ελέγχους υπάρχει η δυνατότητα τόσο σκαναρίσματος του QR code του εγγράφου, όσο και επιβεβαίωσης εγγραφής στο Μητρώο. Όσοι πωλούν τα σχετικά προϊόντα οφείλουν να εγγραφούν στο alto.gov.gr έως τις 16 Απριλίου 2026.