Ξεκίνησαν οι εργασίες της δεύτερης και τελευταίας ημέρας του Συνεδρίου Athens Alitheia Forum “Confronting fake news and toxic discourse”, με το καλωσόρισμα της δημοσιογράφου του iefimerida.gr Πένυ Αβραμίδη, η οποία είπε τα εξής:
«Και σήμερα πολιτικοί, δημοσιογράφοι, πανεπιστημιακοί, ειδικοί στην ψηφιακή επικοινωνία και εκπρόσωποι θεσμών από την Ελλάδα και το εξωτερικό, θα καθίσουμε στο ίδιο τραπέζι, προκειμένου μέσα από τις συζητήσεις να δοθούν ουσιαστικές απαντήσεις. Απαντήσεις πάνω σε κρίσιμα ερωτήματα που προκύπτουν από τη νέα πραγματικότητα που διαμορφώνει η μαζική κυκλοφορία πληροφορίας στο διαδίκτυο.
Όλα ξεκινούν από την απλή διαπίστωση: ζούμε σε μια εποχή όπου η πληροφορία ταξιδεύει πιο γρήγορα από ποτέ. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μια είδηση μπορεί να διασχίσει ολόκληρο τον κόσμο. Το ίδιο, όμως, συμβαίνει και με το ψέμα, που στις περισσότερες περιπτώσεις ταξιδεύει πιο γρήγορα, διότι δίνει εύκολες εξηγήσεις σε σύνθετα προβλήματα.
Τα πιο επιτυχημένα fake news δεν είναι πάντα κραυγαλέα ψέματα. Είναι πιο πονηρά. Συχνά είναι πειστικά. Περιέχουν ένα μικρό κομμάτι αλήθειας, πάνω στο οποίο χτίζεται μια ολόκληρη ιστορία. Σήμερα ένα ψευδές δημοσίευμα μπορεί μέσα σε λίγαλεπτά να φτάσει σε εκατομμύρια ανθρώπους. Να δημιουργήσει κλίμα έντασης. Να καλλιεργήσει καχυποψία.
Όταν μάλιστα αυτή η δυναμική μεταφέρεται στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τότε αποκτά μια δύναμη πρωτοφανή. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται γύρω από μια τέτοια είδηση. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη πρόκληση: πώς προστατεύεται η δημοκρατία σε ένα περιβάλλον όπου η αλήθεια και το ψέμα ταξιδεύουν με την ίδια ταχύτητα;
Ποιοι είναι οι μηχανισμοί εκείνοι που μπορούν να αναπτυχθούν ώστε να καταπολεμηθεί το φαινόμενο; Το Athens Alitheia Forum, λοιπόν, αποτελεί μια πρωτοβουλία πρώτα από όλα επίκαιρη καθώς αφορά σε μια μείζονα πρόκληση που δεν είναι άλλη από την κρίση εμπιστοσύνης στην ενημέρωση και την καταιγιστική εξάπλωση των fake news.
Ακολούθησε η εναρκτήρια ομιλία του Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης, Κωστή Χατζηδάκη. Ακολουθεί το κείμενο της ομιλίας:
«Κύριοι συνάδελφοι στην Κυβέρνηση και στη Βουλή, κυρίες και κύριοι, θέλω να ευχαριστήσω τον Υφυπουργό παρά τω Πρωθυπουργώ και Κυβερνητικό Εκπρόσωπο Παύλο Μαρινάκη και τη Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, προφανώς για την πρόσκληση να απευθύνω το σημερινό χαιρετισμό στο Alitheia Forum αλλά και για την ίδια την πρωτοβουλία να διοργανώσουν το συνέδριο αυτό ανοίγοντας πλέον στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο τη συζήτηση για τα fake news, την παραπληροφόρηση και τον τοξικό λόγο.
Το οποίο δεν θα μπορούσε ίσως να γίνει σε καλύτερο timing. Λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή βλέπουμε δεκάδες παραποιημένα ή κατασκευασμένα βίντεο και εικόνες να κυκλοφορούν όχι μόνο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά ακόμα και σε δυτικά μέσα ενημέρωσης.
Ενώ και στη χώρα μας κυκλοφορούν απίστευτες ψευδείς ειδήσεις. Από σενάρια Αρμαγεδδώνα για την οικονομία και τον τουρισμό έως ψευδή SMS για επιστράτευση και fake news για τον επαναπατρισμό Ελληνίδων και Ελλήνων πολιτών από χώρες που βρίσκονται στη ζώνη του πυρός χωρίς καμιά ανταπόκριση στην πραγματικότητα.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον λοιπόν το ίδιο το όνομα του φόρουμ, Alitheia, είναι μια επιλογή με βαρύτητα. Διότι σε έναν κόσμο και μια εποχή όπου οι πληροφορίες διακινούνται και καταναλώνονται πιο γρήγορα από τη σκέψη και την κρίση μας, το να συζητάμε για την αλήθεια δεν είναι δυστυχώς καθόλου εύκολο. Αντίθετα, απαιτεί συνέπεια, υπευθυνότητα και ήθος.
Βλέπετε, τα τελευταία χρόνια κερδίζει έδαφος μια κάπως χαλαρή και υποκειμενική έως και υποτιμητική στάση θα έλεγα απέναντι στην αλήθεια.
Θέλουν ορισμένοι να μας πείσουν ότι η αλήθεια για τα γεγονότα είναι κάτι σχετικό. Και πως δήθεν υπάρχουν πολλαπλές αλήθειες. Και ορισμένοι αρχίζουν να πιστεύουν πως δεν μπορούμε να εμπιστευόμαστε καμιά από αυτές τις δήθεν πολλές αλήθειες.
Κάπου εδώ μπερδεύουμε την αλήθεια και την πραγματικότητα με τις οπτικές και τις απόψεις οι οποίες πράγματι είναι και μπορεί να είναι μυριάδες.
Η δημοκρατία αναπνέει μέσα από τις διαφορετικές απόψεις, την κριτική και βέβαια και την διαφωνία. Δεν μπορεί όμως να αναπνεύσει τόσο εύκολα όταν δεν βρίσκεται κοινός τόπος για τα βασικά γεγονότα.
Σκεφτείτε πόσες φορές τα τελευταία χρόνια ένα αντικειμενικό δεδομένο όπως η ανεργία ή το δημόσιο χρέος, που μετριούνται με αναγνωρισμένες και αξιόπιστες μεθοδολογίες, είδαμε να αμφισβητούνται από ένα πολιτικό κόμμα, ένα μέσο ενημέρωσης ή μία ομάδα χρηστών του διαδικτύου.
Είναι αυτό που λέμε όταν δεν μας αρέσει η πραγματικότητα τόσο το χειρότερο για την ίδια την πραγματικότητα. Αυτό, δυστυχώς, είναι κάτι που αρχίζουν να το μετέρχονται ολοένα και περισσότεροι.
Σκεφτείτε πόσες φορές τα τελευταία χρόνια ένα πραγματικό γεγονός, όπως μία φυσική ή τεχνολογική καταστροφή, έφτασε να συζητείται σχεδόν ως πεδίο πολλαπλών ερμηνειών, με τα επιστημονικά δεδομένα σχεδόν να ρίχνονται στον κάλαθο των αχρήστων εάν δεν εξυπηρετούν την όποια ερμηνεία έκαναν κάποιοι, με πανεπιστήμια και πολυτεχνεία και ειδικούς καθηγητές να αγνοούνται και να επιλέγονται απόψεις άλλων που βαφτίζονται ειδικοί και οι απόψεις τους προβάλλονται επειδή εξυπηρετούν σκοπιμότητες της στιγμής.
Σκεφτείτε πόσες φορές η κριτική, η οποία είναι εύλογη για όλους εμάς φυσικά που είμαστε δημόσια πρόσωπα, συνδέεται με την παραπληροφόρηση, τη στοχοποίηση και την τοξικότητα, όπου μία φήμη, μία ψευδής είδηση, μία εικασία που δεν στηρίζεται πουθενά βλέπουμε να αναπαράγεται παντού και να θεωρείται λίγο πολύ ελευθερία του λόγου και δικαίωμα στην έκφραση και την άσκηση κριτικής.
Για να σας δώσω, είδα το έκαναν και άλλοι και φοβούμαι ότι λίγοι δεν έχουν δικά τους πια προσωπικά παραδείγματα, για να σας δώσω ένα πραγματικό προσωπικό παράδειγμα. Τα τελευταία δύο τρία χρόνια όταν δίνονται στη δημοσιότητα οι δηλώσεις «πόθεν έσχες» των βουλευτών ξεκινάει ένας γύρος αποκαλύψεων για τα δεκάδες, δήθεν, σπίτια που διαθέτω προσωπικά και για το πώς απέκτησα.
Διάφορα περιφερειακά sites αλλά και διαφορετικές γραφίδες στα social media συγχέουν τα ακίνητα, δηλαδή τα χωράφια και τους αγρούς στην ημιορεινή Κρήτη που απέκτησα από τους γονείς μου, και τα οποία δήλωνα σε όλες τις προηγούμενες δηλώσεις «πόθεν έσχες» χωρίς κανένας τότε να κάνει οποιοδήποτε σχόλιο, με κατά φαντασία σπίτια, τα οποία δήθεν απέκτησα με πονηρό τρόπο.
Τα δημοσιεύματα αναπαράγουν δεκάδες λογαριασμοί στο Facebook και στο Twitter, κάποιοι πραγματικοί, κάποιοι πλαστοί και αυτό λειτουργεί πολλαπλασιαστικά και αναμεταδίδεται ολοένα και περισσότερο.
Και οποτεδήποτε λέω κάτι με το οποίο διαφωνεί κάποιος στο διαδίκτυο «Τι λες εσύ ρε που έχεις πενήντα σπίτια;».
Κάποιος θα πρέπει να μου τα δείξει και εμένα για να ξέρω που βρίσκονται γιατί δεν τα έχω ανακαλύψει.
Και όλα αυτά γιατί; Διότι η εμπάθεια για τον πολιτικό αντίπαλο ή απλά το μίσος για τους πολιτικούς δεν έχει όρια στη διαστρέβλωση της αλήθειας και στην προσβολή της προσωπικότητας.
Ευτυχώς βέβαια που στην Ελλάδα είμαστε λίγοι και γνωριζόμαστε μεταξύ μας. Και οι πολίτες σχηματίζουν ευτυχώς, τελικά, την πραγματική εικόνα.
Πολλές φορές όμως μέχρι να συμβεί αυτό πρέπει κανείς να διαθέτει τεράστια υπομονή και ψυχική αντοχή απέναντι σε συκοφαντικές επιθέσεις.
Εν πάση περιπτώσει, βρισκόμαστε σε μια καμπή στην ιστορία, όπου ενώ οι πολίτες έχουν πρακτικά απεριόριστη πρόσβαση στη γνώση και την πληροφορία, την ίδια ώρα μεγεθύνεται ο κίνδυνος των fake news, της οργανωμένης παραπληροφόρησης, του τοξικού λόγου.
Και βέβαια τα παραπάνω δεν μπορούμε να τα αποδίδουμε μόνο στους πολίτες που είδαν στο διαδίκτυο κάτι που τους έκανε εντύπωση και το μοιράστηκαν, χωρίς να το ελέγξουν.
Διότι έχει αποδειχθεί πως σε πολλές περιπτώσεις η διασπορά ψευδών ειδήσεων είναι κατευθυνόμενη είτε από κομματικά, είτε από ιδιωτικά συμφέροντα.
Πολύ περισσότερο τώρα που με τη βοήθεια της τεχνολογίας, της τεχνητής νοημοσύνης και των λεγόμενων deep fakes, το πρόβλημα οξύνεται και βλέπουμε ακόμα και βίντεο με δημόσια πρόσωπα να λένε πράγματα που δεν έχουν ποτέ πει στην πραγματικότητα.
Υπάρχει εδώ ένα σημείο που πρέπει να κατανοήσουμε όλοι μας, πως η παραπληροφόρηση δεν στοχεύει μόνο να μας πείσει ότι κάτι είναι ή δεν είναι αλήθεια.
Ενδέχεται απλώς να θέλει να μας κουράσει. Να πιστέψουμε πως όλοι είναι ίδιοι, πως δεν υπάρχει αντικειμενική αλήθεια και πως δεν έχει και πάρα πολύ νόημα να ψάχνουμε.
Να μας οδηγήσει δηλαδή στην παραίτηση. Να κλείσουμε τις τηλεοράσεις, τους υπολογιστές, τα κινητά μας τηλέφωνα, ίσως και τα μυαλά μας, παιδιά.
Να καταστείλουμε την σκέψη και την συνείδηση μας. Να αγκαλιάσουμε το εφήμερο, το επιπόλαιο, τον κατά φαντασία εύκολο δρόμο, την συμπόρευση με τον όχλο, την αποδοχή των υποσχέσεων των κάθε είδους λαϊκιστών.
Όσο, όμως, δυσοίωνα και αν ακούγονται τα παραπάνω δεν είμαστε καταδικασμένοι και πρέπει να το παλέψουμε. Η δημοκρατία δεν έχει αδιέξοδα.
Τι μπορούμε να κάνουμε, λοιπόν, από πλευράς κυβέρνησης; Να ενημερώνουμε τους πολίτες για όλα όσα κάνουμε με τρόπο ξεκάθαρο και διαφανή.
Με στόχους, με δείκτες, με αριθμούς. Κάτι που μισούν οι πάσης φύσεως λαϊκιστές. Με χρονοδιαγράμματα. Με συγκεκριμένα στοιχεία. Προσελκύοντας έτσι την κριτική αλλά με βάση επιχειρήματα και όχι παραφιλολογίες.
Μέσα ενημέρωσης. Και χάρηκα που άκουσα αντίστοιχες απόψεις από εκπροσώπους Μέσων και δημοσιογράφους στις εργασίες αυτού του τόσο χρήσιμου συνεδρίου. Να επενδύουν στην ακρίβεια και στην επαλήθευση των ειδήσεων.
Η αξιοπιστία απαιτεί χρόνο και προσπάθεια ακόμα και όταν ο κύκλος των ειδήσεων τρέχει ταχύτερα παρά ποτέ.
Εν πάση περιπτώσει, σε ότι με αφορά είμαι πάντοτε ανοιχτός σε κάθε κριτική, ακόμα και στην πιο οξεία. Και δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά, από βουλευτές και από υπουργούς.
Αυτό, όμως, που με ενοχλεί βαθύτατα είναι η διαστρέβλωση και η παραποίηση της αλήθειας προκειμένου να κερδηθεί ανορθόδοξα μια κομματική μάχη ή να εξυπηρετηθεί μια προσωπική μωροφιλοδοξία.
Η μεγαλύτερη, όμως, μάχη είναι οι ίδιοι οι πολίτες και ιδιαίτερα οι νέοι να μάθουν ξανά να αντιμετωπίζουν όσα διαβάζουν ή ακούν με κριτική σκέψη.
Να ξεχωρίζουν το γεγονός από το σχόλιο, να αναζητούν και να αξιολογούν τις πηγές. Για να αποκτήσει ξανά η ελευθερία του λόγου το πραγματικό της νόημα και να πάψει να λειτουργεί ως πρόσχημα για στοχοποίηση, για τοξικότητα και για βιομηχανία παραγωγής ψευδών ειδήσεων.
Και αυτό είναι ευθύνη όλων μας. Της Πολιτείας, των μέσων ενημέρωσης, των πολιτικών κομμάτων, του εκπαιδευτικού συστήματος, και χαίρομαι για αυτό τον λόγο που υπάρχει συνεργασία με το υπουργείο Παιδείας και υπάρχουν παιδιά που από σχολεία που παρακολουθούν το συνέδριο.
Αλλά ευθύνη, φυσικά, και όλων των πολιτών. Είναι θέματα τελικά προστασίας της προσωπικότητας. Είναι πολύ μεγάλο θέμα αν το σκεφτούμε. Είναι θέμα προστασίας της προσωπικότητας, προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων, άρα κάτι συνδεόμενο απευθείας με το σύνταγμά μας, προστασίας της ίδιας της Δημοκρατίας που πριονίζεται από τα fake news και τις συκοφαντικές επιθέσεις.
Κυρίες και κύριοι, κλείνοντας θα χρησιμοποιήσω μια φράση του Παύλου Μπακογιάννη, που είχα ακούσει σε νεαρή ηλικία και σε όλη μου την πορεία ανακαλώ συχνά: «Μπορούμε και διαφωνούμε διότι μπορούμε και συνυπάρχουμε».
Να διαφωνούμε ακόμα και έντονα χωρίς να μισούμε. Να αμφισβητούμε, αλλά με επιχειρήματα, χωρίς να διαστρεβλώνουμε, να κρίνουμε χωρίς να δηλητηριάζουμε.
Και αν στην εποχή των social media και της τεχνητής νοημοσύνης τα fake news ταξιδεύουν με την ταχύτητα του κλικ, ενώ η αλήθεια και η αξιοπιστία χρειάζονται κόπο και χρόνο, τότε να κάνουμε ξανά την αλήθεια και την αξιοπιστία, μόδα.
Το οφείλουμε στου εαυτούς μας, το οφείλουμε στη Δημοκρατία που μη ξεχνάμε γεννήθηκε σε αυτήν εδώ την πόλη, το οφείλουμε στα παιδιά μας.
Συγχαρητήρια και πάλι στους διοργανωτές του Athens Alitheia Forum. Με την ευχή να εξελιχθεί σε ετήσιο θεσμό, για τη θωράκιση της αλήθειας στο δημόσιο διάλογο και την καλλιέργεια της πολυφωνίας και της αντιπαράθεσης χωρίς τοξικότητα και χωρίς ψεύδη.
Μπράβο για την πρωτοβουλία. Ευχαριστώ πολύ. Καλή συνέχεια».
Το συνέδριο μεταδίδεται ζωντανά μέσω YouTube από το κανάλι της Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης στον ακόλουθο σύνδεσμο:
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΑΝΑΡΤΩΝΤΑΙ ME ΜΙΚΡΗ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΛΕΓΧΟΥ