Η χώρα με τους πιο αυστηρούς αντικαπνιστικούς νόμους «διαβάζει» τα λύματα

Μελέτη στην Αυστραλία -μέσω ανάλυσης λυμάτων- αποκαλύπτει τάσεις σε καπνό και άτμισμα, ενώ η Ευρώπη προωθεί αυστηρότερη νομοθεσία.

Η Αυστραλία, μία από τις χώρες με το πιο αυστηρό αντικαπνιστικό πλαίσιο και ατμίσματος διεθνώς, επιστρατεύει ένα ασυνήθιστο αλλά ιδιαίτερα αποκαλυπτικό εργαλείο δημόσιας υγείας: την ανάλυση λυμάτων. Μέσα από αυτή τη μέθοδο, οι αρχές καταγράφουν με ακρίβεια την πραγματική κατανάλωση νικοτίνης και εντοπίζουν τάσεις που δεν αποτυπώνονται στις παραδοσιακές έρευνες.

Τα ευρήματα πρόσφατης μελέτης που δημοσιεύτηκε στο JAMA Network Open βασίστηκαν σε δεδομένα από 55 μονάδες επεξεργασίας λυμάτων που καλύπτουν περίπου 14 εκατομμύρια πολίτες - περισσότερο από το μισό πληθυσμό της χώρας. Σε βάθος επταετίας, οι ερευνητές ανέλυσαν βιοδείκτες όπως η κοτινίνη, η υδροξυκοτινίνη και η αναβασίνη, καταγράφοντας τη συνολική έκθεση σε νικοτίνη, είτε προερχόταν από νόμιμα είτε από παράνομα προϊόντα.

Μείωση κατανάλωσης, αλλά με «παρενέργειες»

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η συνολική κατανάλωση νικοτίνης έχει μειωθεί, ιδιαίτερα σε απομακρυσμένες περιοχές, με πτώση έως και 2,2% ετησίως. Η χρήση παραδοσιακού καπνού επίσης περιορίζεται, αν και με βραδύτερο ρυθμό από τον αναμενόμενο.

Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι μονοδιάστατη. Η παράνομη αγορά φαίνεται να ενισχύεται σημαντικά: από περίπου 1.350 τόνους παράνομου καπνού το 2017, η ποσότητα εκτινάχθηκε στους 3.400 τόνους το 2023, καταγράφοντας αύξηση 150%. Το φαινόμενο αυτό υποδηλώνει μετατόπιση της ζήτησης εκτός του νόμιμου πλαισίου, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ιχνηλασιμότητα και την ασφάλεια των προϊόντων.

Παράλληλα, παρά τους αυστηρούς περιορισμούς στο ψυχαγωγικό άτμισμα, τα δεδομένα δείχνουν ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και οι θεραπείες υποκατάστασης νικοτίνης αντιστοιχούν πλέον στο 26,3% της συνολικής κατανάλωσης νικοτίνης, από μόλις 5,4% το 2017. Η άνοδος είναι εντονότερη στις νεότερες ηλικίες, ενώ συσκευές μιας χρήσης συνεχίζουν να κυκλοφορούν, παρά τις απαγορεύσεις.

Το ευρωπαϊκό δίλημμα

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί την αναθεώρηση της Οδηγίας για τα Προϊόντα Καπνού (TPD) και της Οδηγίας για τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης Καπνού (TED), με προτάσεις για αυξημένους φόρους, αυστηρότερους περιορισμούς και διεύρυνση της ρύθμισης σε νέα προϊόντα νικοτίνης.

Ωστόσο, σε αντίθεση με την Αυστραλία, η Ευρώπη δεν διαθέτει ακόμη ένα πανευρωπαϊκό σύστημα παρακολούθησης μέσω ανάλυσης λυμάτων ή βιοδεικτών που να αποτυπώνει σε πραγματικό χρόνο την πραγματική κατανάλωση και τη μετατόπιση προς την παραοικονομία.

Η αυστραλιανή εμπειρία δείχνει ότι οι αυστηρές πολιτικές μπορούν να μειώσουν τη χρήση καπνού, αλλά ενδέχεται να ενισχύσουν παράλληλες αγορές όταν δεν συνοδεύονται από συστηματική αξιολόγηση δεδομένων. Σε αυτό το πλαίσιο, ορισμένοι αναλυτές επισημαίνουν ότι πιο ισορροπημένα μοντέλα ρύθμισης, όπως αυτό της Νέα Ζηλανδία, ίσως προσφέρουν εναλλακτικές προσεγγίσεις.

Το βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι σαφές: η χάραξη πολιτικής χωρίς αντικειμενικά, μετρήσιμα δεδομένα ενέχει κινδύνους. Η ανάλυση λυμάτων αναδεικνύεται σε πολύτιμο εργαλείο για την κατανόηση των πραγματικών τάσεων και την προσαρμογή των παρεμβάσεων. Για την Ευρώπη, το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο αυστηρή θα είναι η επόμενη ρύθμιση, αλλά και πόσο τεκμηριωμένη.