Δύσκολος χειμώνας για την Ευρώπη - Αυξημένες οι τιμές ενέργειας και μειωμένα περιθώρια στήριξης

Σοβαρές ανησυχίες προκαλεί η παρατεταμένη γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή, που έχει οδηγήσει σε σοβαρή ενεργειακή έλλειψη παγκοσμίως και ραγδαία αύξηση των τιμών σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο.

Μετά το σοκ του πετρελαίου Brent που έφτασε στα 108 δολάρια το βαρέλι την προηγούμενη εβδομάδα, ύστερα από τη διακοπή του αγωγού Ανατολής – Δύσης από τη Σαουδική Αραβία, το ερώτημα των αγορών είναι αν θα μπορέσει να συγκρατηθεί το κόστος αυτής της κρίσης και πόσο καιρό θα χρειαστεί μέχρι να επανέλθει η ομαλότητα.

Σύμφωνα με την Καθημερινή της Κυριακής, οι τιμές στα προθεσμιακά συμβόλαια φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας δείχνουν ότι η κρίση θα έχει βάθος και ότι ο χειμώνας που έρχεται θα κοστίσει πολύ ακριβά στα νοικοκυριά της Ευρώπης.

«Φωτιά» στις τιμές του χειμώνα

Η τιμή του φυσικού αερίου στο TTF κινείται στην περιοχή των 80 ευρώ/MWh και παραμένει σε επίπεδα άνω των 78 ευρώ μέχρι και τον Δεκέμβριο και πάνω από τα 76 ευρώ στο πρώτο τρίμηνο του 2027, πριν υποχωρήσει στα 55 ευρώ το δεύτερο τρίμηνο, σε μεγάλη απόσταση από τα 31 ευρώ/MWh πριν από τον πόλεμο στο Ιράν.

Οι τιμές του φυσικού αερίου βάζουν φωτιά μέσα στον χειμώνα και στις χovδρεμπορικές τιμές ρεύματος, που αποτελούν τη βάση τιμολόγησης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το σημερινό εύρος των 140-200 ευρώ/MWh στα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια κλιμακώνεται μέσα στον χειμώνα και δεν φαίνεται να αποκλιμακώνεται πριν από τη λήξη της περιόδου θέρμανσης. Τα προθεσμιακά συμβόλαια Οκτωβρίου της Γερμανίας έκλεισαν στα 163 ευρώ/MWh, του Νοεμβρίου στα 193 ευρώ και του Δεκεμβρίου στα 175 ευρώ, ενώ ψηλά, στα 167 ευρώ/MWh, κινούνται και τα προθεσμιακά του πρώτου τριμήνου του 2027.

Στην Ελλάδα, τα προθεσμιακά συμβόλαια του Οκτωβρίου έκλεισαν χθες στα 173 ευρώ/MWh, του Νοεμβρίου στα 193 ευρώ και του Δεκεμβρίου στα 175. Ελαφρώς χαμηλότερα, στα 173 ευρώ/MWh κινούνται τα προθεσμιακά στο α΄ τρίμηνο του 2027.

Η τιμή του Brent από τα 72,48 δολ./βαρέλι πριν από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν κινείται σταθερά πάνω από τα 100 δολ/βαρέλι και ξεπέρασε την Παρασκευή τα 104 δολάρια, καταγράφοντας αύξηση πάνω από 44%. Πάνω από 82% αυξήθηκε το ίδιο διάστημα η διεθνής τιμή της βενζίνης και πάνω από 107% η τιμή του ντίζελ κίνησης, μεταφέροντας δυσβάστακτες αυξήσεις στην αντλία.

Εξαντλούνται τα αποθέματα

Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν περιοχή υψηλού γεωπολιτικού κινδύνου, ενώ το πλήγμα στον σαουδαραβικό αγωγό έδειξε ότι οι εναλλακτικές διαδρομές και δεξαμενές αποθήκευσης προσφέρουν ευελιξία, αλλά δεν μπορούν εξουδετερώσουν το γεωπολιτικό κίνδυνο, όταν οι ίδιες οι ενεργειακές υποδομές μετατρέπονται σε στόχους.

Τα αποθέματα στον κόμβο Γιανμπού της Ερυθράς Θάλασσας έχουν υποχωρήσει σημαντικά, τα στρατηγικά αποθέματα των ΗΠΑ βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, ενώ η Κίνα έχει επιστρέψει στην παγκόσμια αγορά για εισαγωγές αργού.

Η ιδιαιτερότητα της σημερινής κρίσης, που η αγορά περιγράφει ως τη μεγαλύτερη των τελευταίων δεκαετιών, είναι ότι οι πιέσεις εκδηλώνονται ταυτοχρόνως σε αργό, διυλισμένα προϊόντα και φυσικό αέριο. Η παγκόσμια δυναμικότητα διύλισης υπολείπεται κατά περίπου 8,5 εκατ. βαρέλια αργού ημερησίως σε σχέση με τα επίπεδα πριν από την έναρξη του πολέμου.

Σφιχτή και ευάλωτη παραμένει η αγορά LNG, με την κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή να ενισχύει τις πιέσεις ενόψει της περιόδου θέρμανσης στην Ευρώπη και την Ασία.

Η ενεργειακή κρίση στο επίκεντρο της Ευρώπης

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρώπη, η οποία έχει επιβαρυνθεί από την έναρξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή με επιπλέον 90 δισ. ευρώ για εισαγωγές ενέργειας, αναζητεί άμυνες χωρίς να έχει την πολυτέλεια να ξανανοίξει τη στρόφιγγα των επιδοτήσεων του 2022. Σήμερα τα δημοσιονομικά περιθώρια είναι στενότερα και στις Βρυξέλλες κυριαρχεί η λογική των στοχευμένων παρεμβάσεων αντί της οριζόντιας επιδότησης. Όσο, όμως, ανεβαίνουν οι τιμές, τόσο αυξάνεται η πολιτική πίεση για πιο γενναία μέτρα.

Το ενεργειακό κόστος βρέθηκε στο επίκεντρο του Eurogroup την Παρασκευή, με χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία και η Ισπανία να θέτουν στο τραπέζι το ζήτημα φορολόγησης των υπερκερδών από τις πωλήσεις καυσίμων, καθώς οι τιμές σε όλα τα ενεργειακά προϊόντα έχουν χτυπήσει «κόκκινο». Χωρίς ευρωπαϊκό πακέτο άμεσης παρέμβασης στις τιμές, οι εθνικές κυβερνήσεις καλούνται να προστατεύσουν το εισόδημα των νοικοκυριών και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, με τον κίνδυνο της αύξησης των ελλειμμάτων και του δημοσίου χρέους.

Η Γερμανία εξετάζει ακόμη και προσωρινή μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα, από το 19% στο 7%, ενώ η Αυστρία επέλεξε μια περισσότερο διαρθρωτική απάντηση, ανακοινώνοντας πακέτο 750 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2027-2029 με στόχο τη στήριξη της ενεργοβόρου βιομηχανίας.

Τα μέτρα που εξετάζει η Ελλάδα

Στο σχέδιο της κυβέρνησης για την στήριξη των νοικοκυριών και επιχειρήσεων απέναντι στην ενεργειακή ακρίβεια αναφέρθηκε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στην κυριακάτικη ανασκόπησή του. 

Όπως αναφέρει  «τις επόμενες ημέρες θα ανακοινώσουμε μια σημαντική παρέμβαση της κυβέρνησης και των διυλιστηρίων για το πετρέλαιο θέρμανσης, ώστε η τιμή εκκίνησης να διαμορφωθεί κάτω από τα 1,75 ευρώ το λίτρο, χαμηλότερα από το επίπεδο στο οποίο έκλεισε η περσινή περίοδος. Παράλληλα, προχωράμε σε οριζόντια αύξηση του επιδόματος θέρμανσης, όχι μόνο για όσους χρησιμοποιούν πετρέλαιο, αλλά και για τα νοικοκυριά που θερμαίνονται με άλλες μορφές ενέργειας. Η μεγαλύτερη ενίσχυση κατευθύνεται παγίως στις περιοχές όπου οι ανάγκες είναι αυξημένες λόγω των κλιματικών συνθηκών. Επίσης, επεκτείνουμε την επιδότηση στο diesel για όλον τον Οκτώβριο».

Ειδικά, δε, για το ενδεχόμενο  μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης για τα καύσιμα γράφει «σε περίπτωση που η Ευρωπαϊκή Ένωση επιτρέψει έκτακτες εθνικές παρεμβάσεις, χωρίς αυτές να προσμετρώνται στα όρια δαπανών, θα μπορούσαμε να εξετάσουμε και την προσωρινή μείωση της φορολογίας στα καύσιμα».