Το νεκροταφείο των 400 ετών που δημιουργήθηκε για να εμποδίσει τους νεκρούς να επιστρέψουν στη ζωή

Ένα νεκροταφείο κοντά στην πόλη Πιεν της Πολωνίας, ηλικίας περίπου 400 ετών, έχει φέρει στο φως περισσότερες από 100 ταφές, εκ των οποίων τουλάχιστον 30 φέρουν χαρακτηριστικά που οι αρχαιολόγοι συνδέουν με τις λεγόμενες «αντιβαμπιρικές» πρακτικές του 17ου αιώνα.

Οι άνθρωποι της εποχής πίστευαν ότι ορισμένοι νεκροί μπορούσαν να επιστρέψουν από τον τάφο. Για να αποτρέψουν αυτό το ενδεχόμενο, τοποθετούσαν δρεπάνια πάνω στο στήθος ή κοντά στον λαιμό των νεκρών και ασφάλιζαν τα πόδια τους με μεταλλικά λουκέτα.

Οι ανακαλύψεις που τράβηξαν το ενδιαφέρον

Επικεφαλής της ανασκαφής είναι ο καθηγητής Ντάριους Πολίνσκι από το Τμήμα Μεσαιωνικής και Πρώιμης Νεότερης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Νικόλαου Κοπέρνικου. Αν και οι έρευνες στο νεκροταφείο ξεκίνησαν το 2005.

Το 2022 η ομάδα του ανακοίνωσε την ανακάλυψη μιας νεαρής γυναίκας θαμμένης με λουκέτο στο πόδι της. Λίγους μήνες αργότερα βρέθηκε, σε μικρή απόσταση, και ένας τάφος παιδιού ηλικίας περίπου πέντε έως επτά ετών, θαμμένου μπρούμυτα και επίσης με λουκέτο. Παρότι τα ευρήματα παρουσιάστηκαν διεθνώς ως «ταφές βαμπίρ», ο ίδιος ο Πολίνσκι θεωρεί ότι η πραγματικότητα ήταν πιο σύνθετη.

Γιατί θεωρούνταν επικίνδυνοι οι νεκροί

Ο Πολίνσκι εξηγεί ότι οι πρακτικές αυτές θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μέτρα προστασίας των ζωντανών από τους νεκρούς, σύμφωνα με τις λαϊκές δοξασίες της εποχής.

Η νεαρή γυναίκα ενδέχεται να είχε κάποια σωματική αναπηρία ή ψυχική διαταραχή και να αντιμετωπιζόταν με καχυποψία από την κοινότητα. Μια άλλη πιθανότητα είναι να πέθανε βίαια ή ξαφνικά κάτω από ασυνήθιστες συνθήκες, γεγονός που τότε προκαλούσε φόβο. Αντίστοιχα, τα παιδιά που δεν είχαν βαπτιστεί ή είχαν πνιγεί θεωρούνταν επίσης πιθανή απειλή μετά τον θάνατό τους.

Λουκέτα, δρεπάνια και ταφές μπρούμυτα

Οι πρακτικές που ακολουθούνταν ήταν συγκεκριμένες. Τα βαριά μεταλλικά λουκέτα της πρώιμης νεότερης εποχής τοποθετούνταν στα πόδια των νεκρών, καθώς συμβόλιζαν το οριστικό κλείσιμο του κύκλου της ζωής και απέτρεπαν, σύμφωνα με τις δοξασίες, την επιστροφή τους.

Το δρεπάνι τοποθετούνταν πάνω στο στήθος ή κοντά στον λαιμό, με την πεποίθηση ότι, αν ο νεκρός προσπαθούσε να σηκωθεί, θα αποκεφαλιζόταν. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι νεκροί θάβονταν μπρούμυτα, ώστε, σύμφωνα με τη λαϊκή πίστη, να «δαγκώνουν το χώμα» αντί να επιτεθούν στους ζωντανούς. Άλλες πρακτικές περιλάμβαναν τον αποχωρισμό του κεφαλιού ή των ποδιών, τη σύνθλιψη του σώματος με πέτρες ή ακόμη και την καύση του.

Ένα νεκροταφείο για τους «διαφορετικούς»

Από τα περισσότερα από 100 σύνολα ανθρώπινων λειψάνων που έχουν βρεθεί στο νεκροταφείο, τουλάχιστον 30 εμφανίζουν κάποια από τις πρακτικές που θεωρούνται αντιβαμπιρικές. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ο χώρος προοριζόταν για άτομα που η τοπική κοινωνία φοβόταν ή αντιμετώπιζε ως «διαφορετικά», είτε όσο ζούσαν είτε μετά τον θάνατό τους.

Ωστόσο, η γυναίκα με το τριγωνικό λουκέτο δεν φαίνεται να ήταν κοινωνικά αποκλεισμένη. Είχε ταφεί φορώντας μεταξωτό κάλυμμα κεφαλής υφασμένο με νήματα από πολύτιμο μέταλλο, στοιχείο που υποδηλώνει υψηλή κοινωνική θέση. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι πιθανόν οι ιδιαίτερες συνθήκες του θανάτου της ήταν εκείνες που οδήγησαν στην ταφή της μαζί με άτομα που προκαλούσαν φόβο στην κοινότητα.

Ο φόβος των επιδημιών και η σύνδεση με τα «βαμπίρ»

Ο Ματέο Μπορρίνι, λέκτορας Δικανικής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Liverpool John Moores, σημειώνει ότι πριν από αιώνες οι άνθρωποι συχνά απέδιδαν τις πανδημίες και τις ταχέως μεταδιδόμενες ασθένειες στα βαμπίρ.

Σύμφωνα με τις τότε αντιλήψεις, τα πλάσματα αυτά επιτίθενταν πρώτα στα μέλη της οικογένειάς τους και στη συνέχεια στους γείτονες, ένα μοτίβο που έμοιαζε με την εξάπλωση των μεταδοτικών νοσημάτων. Ανεξάρτητα από την πραγματική αιτία θανάτου, οι φόβοι των ανθρώπων εκείνης της εποχής ήταν πραγματικοί. Το ίδιο πραγματικά ήταν και τα λουκέτα και τα δρεπάνια που τοποθετούσαν στους τάφους, πιστεύοντας ότι έτσι οι νεκροί δεν θα επέστρεφαν ποτέ.