Ίντερνετ για λίγους στο Ιράν: Η Τεχεράνη δίνει πρόσβαση στο διαδίκτυο στις ελίτ εν μέσω του μεγαλύτερου μπλακάουτ στην ιστορία της

Το μεγαλύτερο διαδικτυακό μπλακάουτ που έχει καταγραφεί ποτέ στο Ιράν διαρκεί πλέον περισσότερο από δύο μήνες, προκαλώντας σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες για εκατομμύρια πολίτες που βασίζονται στο διαδίκτυο για την εργασία και την καθημερινότητά τους.

Την ίδια ώρα, η εφαρμογή ενός προνομιακού συστήματος πρόσβασης με την ονομασία «Internet Pro» έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, καθώς πολλοί Ιρανοί θεωρούν ότι δημιουργεί μια «ψηφιακή ελίτ» με πλήρη πρόσβαση στο διαδίκτυο, ενώ η πλειονότητα του πληθυσμού παραμένει αποκλεισμένη πίσω από αυστηρούς περιορισμούς και ακριβές υπηρεσίες VPN της μαύρης αγοράς.

📢 The internet blackout in #Iran has entered its 73rd as the incident surpasses 1728 hours. Open internet access is a right that underpins all other liberties, and its deprivation severely limits the public's ability to document and remediate fundamental human rights violations. pic.twitter.com/HKiMot50pp

— NetBlocks (@netblocks) May 11, 2026

Το πρόγραμμα ξεκίνησε στις αρχές του έτους και, σύμφωνα με επικριτές του, αποτελεί ακόμη ένα εργαλείο ελέγχου από τους σκληροπυρηνικούς κύκλους του καθεστώτος και τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης.

Παρά το γεγονός ότι τα κρατικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν εικόνα εθνικής ενότητας απέναντι σε αυτό που χαρακτηρίζουν «επιβεβλημένο πόλεμο» από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, η διαμάχη γύρω από το ποιοι έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο έχει προκαλέσει δημόσιες συγκρούσεις ακόμη και στο εσωτερικό της ιρανικής κυβέρνησης.

Πολλοί πολίτες περιγράφουν συνθήκες ασφυξίας, με περιορισμένη πρόσβαση στην ενημέρωση και υπέρογκα κόστη για υπηρεσίες VPN που επιτρέπουν προσωρινή πρόσβαση σε πλατφόρμες όπως το X και το Telegram.

«Φανταστείτε να αντιμετωπίζετε ανεργία και τρελό πληθωρισμό και να καταφέρνετε να συγκεντρώσετε 500.000 ή ένα εκατομμύριο τομάν μόνο και μόνο για να αγοράσετε λίγα gigabytes VPN ώστε να μπείτε στο X, να δείτε ειδήσεις και να έχετε φωνή», δήλωσε στο CNN ο 38χρονος Φαράζ από την Τεχεράνη.

Ο ίδιος ανέφερε ότι η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο εξοργιστική όταν οι πολίτες βλέπουν χρήστες με απεριόριστη πρόσβαση να συμπεριφέρονται «σαν να είναι όλα φυσιολογικά».

Η μέση μηνιαία αμοιβή στο Ιράν κυμαίνεται σήμερα μεταξύ 20 και 35 εκατομμυρίων τομάν, δηλαδή περίπου 240 έως 420 δολαρίων.

Πώς λειτουργεί το «Internet Pro»

Το «Internet Pro» διατίθεται μέσω της εταιρείας Mobile Communications Company of Iran (MCI), η οποία ελέγχεται από κοινοπραξία με στενούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης.

Το σύστημα προσφέρει πιο σταθερή σύνδεση και περιορισμένους μόνο φραγμούς στην πρόσβαση σε διεθνείς ιστοσελίδες. Στην πράξη, δίνει σε μια μικρή ομάδα πολιτών το επίπεδο διαδικτυακής πρόσβασης που παλαιότερα ήταν διαθέσιμο σε όλους.

Για την απόκτηση πρόσβασης απαιτείται διαδικασία επαλήθευσης, ενώ δικαίωμα συμμετοχής έχουν κυρίως επιχειρηματίες, πανεπιστημιακοί και επαγγελματίες επιστημονικών κλάδων.

Ωστόσο, ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης και οργανώσεις υποστηρίζουν ότι το μέτρο βαθαίνει ακόμη περισσότερο το χάσμα ανάμεσα στους πλούσιους και τους φτωχούς.

Έχει χωρίσει την ιρανική κοινωνία σε δύο τάξεις

Η ανεξάρτητη έκδοση Khabar Online ανέφερε ότι το σύστημα έχει «χωρίσει την ιρανική κοινωνία σε δύο ξεχωριστές τάξεις: μια ψηφιακή ελίτ με γρήγορη και αφιλτράριστη πρόσβαση για εργασία, εκπαίδευση και επικοινωνία, και ψηφιακούς υπηκόους που περιορίζονται σε βαριά φίλτρα, χαμηλές ταχύτητες και το υψηλό κόστος της μαύρης αγοράς VPN».

Ο δικηγόρος Μοχαμάντ-Χαμίντ Σαχριβάρ δήλωσε στην εφημερίδα Shargh ότι «το βασικό πρόβλημα δεν είναι πλέον μόνο το φιλτράρισμα ή οι διακοπές λειτουργίας, αλλά ο επαναπροσδιορισμός του ίδιου του δικαιώματος πρόσβασης στο διαδίκτυο».

Σύμφωνα με την οργάνωση Human Rights Activists in Iran, η απώλεια πρόσβασης στο διαδίκτυο έχει κοστίσει στην ιρανική οικονομία περίπου 1,8 δισεκατομμύρια δολάρια τους τελευταίους δύο μήνες, εκτίμηση που συμπίπτει με στοιχεία του Εμπορικού Επιμελητηρίου του Ιράν.

Η εφημερίδα Ettela’at έκανε λόγο για «δραματική και σύνθετη κατάσταση», επισημαίνοντας ότι χιλιάδες διαδικτυακές επιχειρήσεις έχουν ουσιαστικά παραλύσει.

Οι ιρανικές αρχές έχουν χρησιμοποιήσει επανειλημμένα διακοπές διαδικτύου σε περιόδους κοινωνικών αναταραχών, περιορίζοντας ή διακόπτοντας πλήρως την πρόσβαση σε ξένες ιστοσελίδες και εφαρμογές, ενώ ταυτόχρονα διατηρούν ενεργές βασικές εγχώριες υπηρεσίες, όπως τραπεζικά συστήματα και κυβερνητικές πλατφόρμες.

Μπλακάουτ... με μικρά διαλείμματα από τις 8 Ιανουαρίου

Το σημερινό μπλακάουτ ξεκίνησε στις 8 Ιανουαρίου εν μέσω αντικυβερνητικών διαδηλώσεων. Οι περιορισμοί χαλάρωσαν προσωρινά τον Φεβρουάριο, αλλά αυστηροποιήθηκαν εκ νέου μετά τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.

Αναφορές από το εσωτερικό της χώρας κάνουν λόγο για «λευκές SIM cards», ειδικές κάρτες SIM που εξαιρούνται από το σύστημα λογοκρισίας και προσφέρουν σχεδόν πλήρη πρόσβαση στο παγκόσμιο διαδίκτυο.

Σε αντίθεση με τα VPN, που παρακάμπτουν τη λογοκρισία μέσω κρυπτογράφησης, το «Internet Pro» φαίνεται να λειτουργεί μέσω προεγκεκριμένων διαδρομών πρόσβασης που ελέγχονται σε επίπεδο τηλεπικοινωνιακών παρόχων.

Το κόστος πρόσβασης είναι ιδιαίτερα υψηλό: πακέτο 50 gigabytes για έναν χρόνο κοστίζει περίπου δύο εκατομμύρια τομάν, ενώ απαιτούνται επιπλέον τέλη ενεργοποίησης και χρεώσεις για κάθε πρόσθετο gigabyte.

Παράλληλα, ορισμένοι Ιρανοί προσπαθούν να αποκτήσουν πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω παράνομων δεκτών του δορυφορικού συστήματος Starlink της SpaceX, οι οποίοι έχουν εισαχθεί λαθραία στη χώρα. Ωστόσο, η κατοχή τους θεωρείται παράνομη και μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε συλλήψεις με κατηγορίες περί απειλής της εθνικής ασφάλειας.

Η υπόθεση έχει αποκαλύψει και βαθιές διαφωνίες στο εσωτερικό του καθεστώτος. Αν και το σχέδιο εγκρίθηκε από το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας τον Φεβρουάριο, η κυβέρνηση του προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν έχει δηλώσει ότι αντιτίθεται στη λογική της «διαβαθμισμένης πρόσβασης». Το γραφείο του Πεζεσκιάν ανέφερε τον περασμένο μήνα ότι οι περιορισμοί είναι άδικοι και ότι οι κρατικές υπηρεσίες απέτυχαν να εξηγήσουν επαρκώς τη σκοπιμότητα ενός τέτοιου συστήματος.

Από την πλευρά του, ο υπουργός Επικοινωνιών Σατάρ Χασέμι δήλωσε ότι η υψηλής ποιότητας πρόσβαση στο διαδίκτυο αποτελεί δικαίωμα κάθε Ιρανού πολίτη.

Αντίθετα, πιο σκληροπυρηνικά στελέχη του καθεστώτος, μεταξύ των οποίων και ο επικεφαλής της ρυθμιστικής αρχής κυβερνοχώρου Μοχαμάντ Αμίν Αγκαμίρι, φέρονται να στηρίζουν το σύστημα.