Γιατί νιώθουμε ότι ένα σπίτι είναι «στοιχειωμένο»: Η εξήγηση των επιστημόνων

Οι ανατριχιαστικές αισθήσεις που προκαλούν παλιά κτίρια συχνά αποδίδονται από πολλούς σε «παρουσίες» ή φαινόμενα του μεταφυσικού. Ωστόσο, νέα επιστημονική έρευνα δίνει μια πιο… γήινη εξήγηση: ανεπαίσθητοι ήχοι χαμηλής συχνότητας που προέρχονται από παλιές εγκαταστάσεις.

Οι επιστήμονες μελέτησαν την επίδραση του λεγόμενου υπόηχου (infrasound) – ήχου δηλαδή κάτω από το όριο της ανθρώπινης ακοής – σε ομάδα εθελοντών και διαπίστωσαν ότι, παρότι δεν γίνεται αντιληπτός, μπορεί να επηρεάσει τον οργανισμό.

Συγκεκριμένα, όταν ο υπόηχος ενεργοποιούνταν, οι συμμετέχοντες εμφάνιζαν αυξημένο εκνευρισμό και υψηλότερα επίπεδα κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες, μεταδίδει ο Guardian. Οι ήχοι αυτοί μπορούν να προέρχονται από παλιούς σωλήνες, λέβητες ή συστήματα εξαερισμού, ιδιαίτερα σε υπόγειους χώρους.

Πώς ο εγκέφαλος «μεταφράζει» την ενόχληση σε… μεταφυσικό

Η μελέτη δείχνει ότι ακόμη και όταν οι άνθρωποι δεν γνωρίζουν την ύπαρξη αυτών των ήχων, το σώμα τους αντιδρά. Αυτό, σύμφωνα με τους ερευνητές, μπορεί να εξηγήσει γιατί κάποιοι νιώθουν αόριστη δυσφορία ή ανησυχία σε συγκεκριμένους χώρους.

Όπως εξηγεί ο ψυχολόγος Rodney Schmaltz από το MacEwan University, «ο υπόηχος μπορεί να δημιουργεί μια σωματική ενόχληση πάνω στην οποία “κουμπώνει” η ιδέα ενός φαντάσματος ή μιας παρουσίας».

Ο ίδιος τονίζει ότι η ερμηνεία αυτής της αίσθησης εξαρτάται από το άτομο: κάποιος που δεν πιστεύει στο μεταφυσικό πιθανότατα θα θεωρήσει ότι βρίσκεται απλώς σε ένα άβολο, παλιό κτίριο, ενώ ένας πιο επιρρεπής σε τέτοιες ιδέες μπορεί να το εκλάβει ως ένδειξη «στοιχειώματος».

Σε προηγούμενα πειράματα, οι επιστήμονες είχαν δοκιμάσει να ενισχύσουν την αίσθηση φόβου σε ένα θεματικό «στοιχειωμένο σπίτι», χωρίς σαφή αποτελέσματα. Στη νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Frontiers in Behavioural Neuroscience, ακολούθησαν διαφορετική προσέγγιση.

Τι έδειξαν τα πειράματα με εθελοντές

Συνολικά 36 εθελοντές συμμετείχαν στο πείραμα, ακούγοντας είτε χαλαρωτική ορχηστρική μουσική είτε πιο «ανατριχιαστικούς» ήχους. Χωρίς να το γνωρίζουν, οι ερευνητές ενεργοποιούσαν κατά διαστήματα υπόηχο μέσω κρυφών ηχείων.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, όταν ο υπόηχος ήταν ενεργός, οι συμμετέχοντες ένιωθαν πιο εκνευρισμένοι, αξιολογούσαν τη μουσική ως πιο θλιβερή και εμφάνιζαν αυξημένα επίπεδα στρες.

«Δεν μπορείς να ακούσεις τον υπόηχο, αλλά το σώμα και η διάθεσή σου φαίνεται να αντιδρούν – και μάλιστα αρνητικά», σημείωσε ο Σμαλτς.

Παρά τα ευρήματα, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι χρειάζονται μεγαλύτερες μελέτες για να επιβεβαιωθεί πλήρως η επίδραση. Ωστόσο, εκτιμούν ότι ο υπόηχος μπορεί να εξηγεί τη λεγόμενη «αόριστη δυσφορία» που αναφέρουν πολλοί σε χώρους που θεωρούνται στοιχειωμένοι.

Από την πλευρά του, ο ψυχολόγος Chris French σημειώνει ότι, αν και η σύνδεση είναι «εύλογη», δεν αρκεί για να εξηγήσει πιο ακραία φαινόμενα, όπως κινήσεις αντικειμένων.

Παράλληλα, απορρίπτει ισχυρισμούς ότι ο υπόηχος μπορεί να προκαλεί οπτικές ψευδαισθήσεις, όπως «φαντάσματα», τονίζοντας ότι τέτοιες θεωρίες βασίζονται μόνο σε ανεπιβεβαίωτες μαρτυρίες και όχι σε επιστημονικά δεδομένα.

Συνολικά, η έρευνα προσφέρει μια διαφορετική οπτική για το πώς το ανθρώπινο σώμα και ο εγκέφαλος αντιδρούν σε αόρατα ερεθίσματα, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να μεταφράζονται – λανθασμένα – ως κάτι υπερφυσικό.