Τι είναι το κοίτασμα South Pars και γιατί είναι τόσο σημαντικό για την παγκόσμια οικονομία

Σημαντική κλιμάκωση στη σύγκρουση ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν καταγράφηκε μετά τους νυχτερινούς βομβαρδισμούς σε εγκαταστάσεις που συνδέονται με το South Pars, το μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου στον κόσμο, προκαλώντας διεθνείς αντιδράσεις και έντονη ανησυχία για την ενεργειακή ασφάλεια.

Κατά τη διάρκεια της νύχτας, το Ισραήλ βομβάρδισε ιρανικές εγκαταστάσεις που συνδέονται με το South Pars, σηματοδοτώντας σημαντική κλιμάκωση στον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν. Χώρες του Κόλπου, συμπεριλαμβανομένου του Ομάν, καταδίκασαν την επίθεση ως «επικίνδυνη κλιμάκωση», ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προειδοποίησαν ότι συνιστά απειλή για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια. Την ίδια ώρα, ακόμα και ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, φέρεται να αντιτίθεται σε περαιτέρω πλήγματα σε ιρανικές ενεργειακές υποδομές, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, η οποία επικαλείται Αμερικανούς αξιωματούχους.

Το Ιράν έχει ήδη ξεκινήσει αντίποινα, εξαπολύοντας επιθέσεις σε σημαντικές ενεργειακές εγκαταστάσεις σε ολόκληρο τον Περσικό Κόλπο, εντείνοντας την ένταση και δημιουργώντας φόβους για ευρύτερη αποσταθεροποίηση στην περιοχή.

Τι είναι το South Pars

Το South Pars αποτελεί μέρος ενός κοιτάσματος φυσικού αερίου έκτασης 9.700 τετραγωνικών χιλιομέτρων που μοιράζονται το Ιράν και το Κατάρ. Το ιρανικό South Pars καλύπτει περίπου το ένα τρίτο του κοιτάσματος, ενώ η πλευρά του Κατάρ είναι γνωστή ως North Dome ή North Field.

Το κοίτασμα βρίσκεται κάτω από τον Περσικό Κόλπο, όπου εκατοντάδες πλοία έχουν ουσιαστικά εγκλωβιστεί, μετά τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν, μέσω των οποίων διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου. Οι εκτιμήσεις για τα αποθέματα φυσικού αερίου του κοιτάσματος κυμαίνονται από 14 έως 51 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα.

Η άμεση άνοδος στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου μετά την είδηση της επίθεσης στις εγκαταστάσεις του South Pars και των ιρανικών αντιποίνων αποτυπώνει τη σημασία του. Το Ιράν είναι ο τέταρτος μεγαλύτερος καταναλωτής φυσικού αερίου στον κόσμο, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), παρά το γεγονός ότι η οικονομία του είναι μικρότερη από εκείνες των ΗΠΑ, της Ρωσίας και της Κίνας.

Το South Pars αποτελεί τη βάση της ενεργειακής τροφοδοσίας του Ιράν, καθώς περίπου το 80% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας παράγεται από φυσικό αέριο, με το μεγαλύτερο μέρος αυτού να προέρχεται από το συγκεκριμένο κοίτασμα.

Γιατί το South Pars έχει ευρύτερη σημασία

Οποιαδήποτε επίπτωση στην ικανότητα του Ιράν να παράγει φυσικό αέριο από το South Pars θα επηρεάσει την ενεργειακή του επάρκεια, ωστόσο οι ευρύτερες συνέπειες της ισραηλινής επίθεσης έχουν ήδη αρχίσει να γίνονται αισθητές.

Παρότι το Ιράν χρησιμοποιεί το μεγαλύτερο μέρος του φυσικού αερίου που εξάγει από το South Pars, το κοίτασμα είναι επίσης κρίσιμο για χώρες όπως το Ιράκ, το οποίο βασίζεται στις ιρανικές εξαγωγές για την κάλυψη έως και του 40% των αναγκών του σε φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια, σύμφωνα με το Reuters.

Η ροή αυτή διακόπηκε απότομα μετά το πλήγμα στο South Pars, όπως ανέφεραν Ιρακινοί αξιωματούχοι, καθώς το Ιράν ανακατεύθυνε το φυσικό αέριο για εσωτερική χρήση. Παράλληλα, ενεργειακές υποδομές σε άλλες χώρες γύρω από τον Περσικό Κόλπο βρίσκονται πλέον στο στόχαστρο του Ιράν.

Εγκαταστάσεις πετρελαίου στη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ χαρακτηρίστηκαν «άμεσοι και νόμιμοι στόχοι» για τα ιρανικά αντίποινα, σύμφωνα με ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης. Ήδη, το Κατάρ ανέφερε «εκτεταμένες ζημιές» από ιρανικές επιθέσεις στον ενεργειακό κόμβο Ras Laffan.

Η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε πυραύλους που εκτοξεύθηκαν προς την πρωτεύουσα Ριάντ, καθώς και απόπειρα επίθεσης με drone σε εγκατάσταση φυσικού αερίου, ωστόσο εικόνες από το Ριάντ δείχνουν ότι ορισμένες επιθέσεις καταφέρνουν να διαπεράσουν την άμυνα.

Μπορεί να συνεχιστεί η εξαγωγή ενέργειας από τον Κόλπο;

Ενώ τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ουσιαστικά κλειστά λόγω της απειλής ιρανικών επιθέσεων, ορισμένες χώρες αναζητούν εναλλακτικές διαδρομές για να διατηρήσουν τη ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Ωστόσο, η γεωγραφία των χωρών του Κόλπου, οι οποίες διαθέτουν σχεδόν το μισό των παγκόσμιων αποθεμάτων αργού πετρελαίου και το 40% των αποθεμάτων φυσικού αερίου, καθιστά τις εναλλακτικές αυτές ιδιαίτερα δύσκολες.

Η κατάσταση είναι ακόμα πιο περίπλοκη για το Κατάρ, καθώς πρόκειται για χερσόνησο στον Περσικό Κόλπο. Από τη μία πλευρά, η θέση του του εξασφαλίζει πρόσβαση στο κοίτασμα South Pars/North Dome, από την άλλη όμως, η εξαγωγή του φυσικού αερίου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διέλευση μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Ο αναλυτής ενέργειας, γεωπολιτικής και διεθνών σχέσεων του Chatham House, Νιλ Κουίλιαμ, δήλωσε ότι οι εναλλακτικές λύσεις στη θαλάσσια μεταφορά είναι περιορισμένες και πιο δαπανηρές. «Θα είναι πολύ δύσκολο να γίνει αυτό, για να είμαι ειλικρινής, γιατί πρόκειται για έναν τόσο περιορισμένο χώρο», ανέφερε.

Ο ίδιος επεσήμανε ότι η Σαουδική Αραβία καταφεύγει στη μεταφορά πετρελαίου μέσω αγωγών από τις ανατολικές ακτές της προς τις δυτικές, προκειμένου να εξάγει μέσω της Ερυθράς Θάλασσας. «Είναι πολύ πιο δαπανηρό να μεταφέρεται μέσω αγωγού σε όλη τη χώρα και στη συνέχεια να εξάγεται από το Γιανμπού. Πρόκειται για προσωρινά μέτρα», πρόσθεσε.