Τι αλλάζει στον σχεδιασμό κτιρίων και πόλεων – Ημερίδα του ΤΕΕ/ΤΚΜ για τις νέες ευρωπαϊκές κατευθύνσεις και τις σύγχρονες προκλήσεις

Η ανάγκη για ριζικό επαναπροσδιορισμό του τρόπου με τον οποίο σχεδιάζονται τα κτίρια και οι πόλεις, υπό το πρίσμα των νέων ευρωπαϊκών κατευθύνσεων αλλά και των νέων δεδομένων που διαμορφώνουν η κλιματική αλλαγή και οι ενεργειακές προκλήσεις, αναδείχθηκε σε ημερίδα που διοργανώθηκε από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας/Τμήμα Κεντρικής Μακεδονίας (ΤΕΕ/ΤΚΜ), στο πλαίσιο του 34ου Money Show.

Στην εκδήλωση με τίτλο «Σχεδιάζοντας τα κτίρια και τις πόλεις του μέλλοντος – τα νέα πρότυπα, οι κατευθύνσεις της ΕΕ και παραδείγματα εφαρμογής», στελέχη της ακαδημαϊκής κοινότητας, του τεχνικού κόσμου και φορέων καινοτομίας σκιαγράφησαν το νέο πλαίσιο που διαμορφώνεται στον αστικό σχεδιασμό, εστιάζοντας στη βιωσιμότητα, στην ανθεκτικότητα, στην κυκλική οικονομία και στη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος.

Κεντρικό σημείο των παρεμβάσεων αποτέλεσε η ενσωμάτωση των ευρωπαϊκών κατευθύνσεων και ιδιαίτερα των αρχών του New European Bauhaus στον σχεδιασμό του δομημένου περιβάλλοντος. Ο πρόεδρος του ΤΕΕ/ΤΚΜ Ηλίας Περτζινίδης υπογράμμισε ότι «είναι θεμελιώδες να ενσωματώσουμε τις αρχές της αειφορίας, της ανθεκτικότητας και της συμπεριληπτικότητας στα κτίρια και στις πόλεις μας, ώστε πραγματικά να μπορέσουμε να ζούμε, να δουλεύουμε και να μεγαλώνουμε τα παιδιά μας σε ένα όμορφο και βιώσιμο περιβάλλον». Όπως τόνισε, η ευθυγράμμιση με τις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις μπορεί να οδηγήσει σε πόλεις πιο φιλικές προς το περιβάλλον και τον άνθρωπο, συμβάλλοντας παράλληλα σημαντικά στη μείωση του ενεργειακού κόστους, που αποτελεί κορυφαίο ζήτημα ιδιαίτερα σε αυτή την περίοδο των έντονων γεωπολιτικών και ενεργειακών προκλήσεων.

Για το νέο κανονιστικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και για τις αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται τα κτίρια και οι πόλεις μίλησε η αρχιτέκτονας – μηχανικός Ιφιγένεια Θεοδωρίδου, η οποία και είχε την επιμέλεια της διοργάνωσης. Όπως εξήγησε, τα κτίρια πλέον δεν αντιμετωπίζονται ως μεμονωμένες κατασκευές, αλλά ως μέρος της κλιματικής, κοινωνικής και αναπτυξιακής στρατηγικής που αφορά συνολικά τη διαμόρφωση των πόλεων. «Πλέον δεν εξετάζουμε τα κτίρια σε σχέση απλά με την ενεργειακή τους απόδοση κατά τη λειτουργία και χρήση. Τα εξετάζουμε σε σχέση με το συνολικό περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα, ξεκινώντας από την εξόρυξη των υλικών τα οποία χρησιμοποιούνται στην κατασκευή και καλύπτοντας όλο τον κύκλο ζωής του κτιρίου», επεσήμανε.

Στην πρακτική εφαρμογή της πράσινης καινοτομίας στάθηκε η Σοφία Στεφανίδου, EU Project Manager του Κέντρου Επιχειρηματικής και Πολιτιστικής Ανάπτυξης (ΚΕΠΑ), παρουσιάζοντας το έργο GREENSMES. Το συγκεκριμένο έργο αφορά την υλοποίηση ήπιων παρεμβάσεων πράσινης καινοτομίας σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην περιοχή Αδριατικής – Ιονίου, ανάμεσα στις οποίες η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας είτε στο επίπεδο των κτιρίων είτε στην παραγωγική διαδικασία των επιχειρήσεων.

Την ανάγκη να συνδυαστούν η κυκλική οικονομία και οι δράσεις μείωσης του ανθρακικού αποτυπώματος, στο πλαίσιο της βιωσιμότητας των κτιρίων, υπογράμμισε η Σοφία - Ναταλία Μποέμη, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Ευρωπαϊκής Ενεργειακής και Κλιματικής Πολιτικής (IEECP). Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, τα κτίρια στην ΕΕ ευθύνονται για το 40% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας και για το 36% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που σχετίζονται με την ενέργεια, ενώ το 75% του κτιριακού αποθέματος στην ΕΕ έχει χαμηλή ενεργειακή απόδοση. «Η κυκλική οικονομία στο δομημένο περιβάλλον δεν αφορά μόνο την ανακύκλωση, αλλά έναν ολιστικό μετασχηματισμό του τρόπου σχεδιασμού, κατασκευής και λειτουργίας των κτιρίων», σημείωσε.

Στα οφέλη των πράσινων υποδομών στον αστικό ιστό αναφέρθηκε ο καθηγητής στο Τμήμα Τοπογράφων Μηχανικών του ΑΠΘ Γιώργος Μαλλίνης, παρουσιάζοντας αποτελέσματα μελετών για πράσινα δώματα και κάθετα δάση στη Θεσσαλονίκη, που βελτιώνουν τόσο τις συνθήκες στα κτίρια όσο και το μικροκλίμα των γύρω περιοχών. Όπως είπε, η ανάγκη για παρεμβάσεις καθίσταται επιτακτική, δεδομένου ότι έως το 2050 περίπου το 60% του πληθυσμού θα ζει σε πόλεις, ενώ στην Ευρώπη αναμένεται σημαντική αύξηση της θερμοκρασίας έως τη δεκαετία του 2080, η οποία ανάλογα με τα διάφορα σενάρια ρύπων που εξετάζονται υπολογίζεται ανάμεσα στους 2,5 και στους 5 βαθμούς Κελσίου.

Στη σημασία της ενίσχυσης του αστικού πρασίνου μέσα από δενδροφυτεύσεις εστίασε η Ζωή Ζαραβέλη, υποψήφια διδάκτωρ στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών. Όπως υπογράμμισε, οι ελληνικές πόλεις ξεκινούν από χαμηλή αφετηρία, καθώς, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας ο μέσος όρος δενδροκάλυψης στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι 30%, ενώ στην Αθήνα το ποσοστό αυτό αγγίζει μόλις το 10%. Σύμφωνα με την κ Ζαραβέλη, η ενίσχυση του πρασίνου δεν αφορά μόνο την αισθητική, αλλά συνδέεται άμεσα με τη δημόσια υγεία, τη μείωση της θερμικής επιβάρυνσης, ακόμη και τη μείωση της ενεργειακής ζήτησης.

Παραδείγματα εφαρμογής των αρχών του New European Bauhaus στον αστικό σχεδιασμό, στο πλαίσιο δύο ευρωπαϊκών έργων στα οποία συμμετέχει ο δήμος Θεσσαλονίκης, παρουσίασε ο Σταύρος Τζουμαλάκος, αρχιτέκτων μηχανικός και μηχανικός Χωροταξίας και Ανάπτυξης. Το πρώτο έργο (Commit2Green) αφορά τη μετατροπή σχολικών αυλών σε πράσινους κόμβους, ενώ το δεύτερο (SPICE) επικεντρώνεται στον επανασχεδιασμό του πάρκου Μηνά Πατρικίου, στην περιοχή του Ντεπό.
Αντίστοιχα, ο καθηγητής και πρόεδρος στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΑΠΘ Αναστάσιος Τέλλιος παρουσίασε τον πρωτοποριακό σχεδιασμό του αύλειου χώρου του 1ου δημοτικού σχολείου Ωραιοκάστρου ως χαρακτηριστικό παράδειγμα συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίου και τοπικής αυτοδιοίκησης.

Οι φοιτήτριες στα Τμήματα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Γαρυφαλλιά Ντότη και Γαρυφαλλιά Κοτσίδου αντίστοιχα παρουσίασαν την πρότασή τους για τον μετασχηματισμό, στα πρότυπα του New European Bauhaus, ενός ιστορικού εκπαιδευτικού κτιρίου στην περιοχή του Πανοράματος σε έναν ζωντανό πυρήνα συλλογικής κατοίκησης για νέους, βασισμένο στις αρχές του εθελοντισμού.

Για τα συστήματα περιβαλλοντικής πιστοποίησης μίλησε, από την πλευρά της, η αρχιτέκτων μηχανικός στην εταιρεία e2architects Κατερίνα Χριστοδούλου, η οποία παρουσίασε ένα παράδειγμα εφαρμογής αντίστοιχων πρακτικών σε κτίριο πολυκατοικίας στην περιοχή της Καλαμαριάς.

Στο μεταξύ, στον χώρο διεξαγωγής του Money Show λειτούργησε περίπτερο, όπου στελέχη του ΤΕΕ/ΤΚΜ ενημέρωναν τους επισκέπτες για τη συμβολή των μηχανικών στην επίτευξη των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης.