Αϋπνία: Γιατί οι διαταραχές ύπνου είναι συχνές σήμερα και πώς συνδέονται με τις καθημερινές συνήθειες

Η ποιότητα του ύπνου αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για τη διατήρηση της σωματικής και ψυχικής υγείας. Ο ανθρώπινος οργανισμός λειτουργεί με βάση έναν εσωτερικό βιολογικό ρυθμό, γνωστό ως κιρκάδιο ρυθμό, ο οποίος ρυθμίζει τον κύκλο ύπνου και εγρήγορσης.

Η περιοδικότητα και η εσωτερική αρχιτεκτονική του ύπνου συνδέονται άμεσα με τη λειτουργία ενός εγκεφαλικού νευρωνικού βηματοδότη που επηρεάζεται από εξωτερικούς και εσωτερικούς παράγοντες, όπως η ένταση του φωτός, το περιβάλλον ησυχίας και η έκκριση ορμονών.

Η αϋπνία αποτελεί μία από τις συχνότερες διαταραχές ύπνου στη σύγχρονη κοινωνία. Χαρακτηρίζεται από δυσκολία στην έλευση του ύπνου, συχνές αφυπνίσεις κατά τη διάρκεια της νύχτας, μικρή διάρκεια ύπνου ή ύπνο που δεν είναι αναζωογονητικός. Το αποτέλεσμα είναι ο πάσχων να ξυπνά κουρασμένος, με μειωμένη ενέργεια και δυσκολία συγκέντρωσης κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Η έλλειψη σωστού ύπνου επηρεάζει σημαντικά τη λειτουργία του οργανισμού. Κατά τη διάρκεια του ύπνου πραγματοποιούνται βασικές διαδικασίες αποκατάστασης των κυττάρων, ρύθμισης του μεταβολισμού και ισορροπίας των ορμονών. Όταν ο ύπνος είναι ανεπαρκής, η επιδιόρθωση των κυτταρικών φθορών που συμβαίνουν μέσα στο 24ωρο γίνεται πλημμελώς. Παράλληλα, διαταράσσεται η έκκριση σημαντικών χημικών ουσιών και ορμονών, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα όπως χρόνιο σύνδρομο κόπωσης, εξασθένηση του ανοσοποιητικού συστήματος, υπογονιμότητα, μεταβολικές διαταραχές.

Σήμερα, οι διαταραχές ύπνου εμφανίζονται ολοένα και συχνότερα, κυρίως λόγω αλλαγών στον τρόπο ζωής. Το χρόνιο στρες διατηρεί το νευρικό σύστημα σε κατάσταση υπερέντασης, με αποτέλεσμα ο εγκέφαλος να δυσκολεύεται να «απενεργοποιηθεί» όταν έρθει η ώρα του ύπνου. Εξίσου σημαντικός παράγοντας είναι η αυξημένη χρήση ψηφιακών συσκευών πριν την κατάκλιση. Πολλοί άνθρωποι συνηθίζουν να κοιμούνται με ανοιχτή τηλεόραση ή να χρησιμοποιούν κινητά τηλέφωνα και tablets μέχρι αργά το βράδυ. Το μπλε φως των οθονών μειώνει την παραγωγή μελατονίνης, της ορμόνης που ρυθμίζει τον ύπνο, ενώ τα συνεχή οπτικά και ακουστικά ερεθίσματα κρατούν τον εγκέφαλο σε υπερδιέγερση. Έτσι διαταράσσεται ο βιολογικός ρυθμός και καθυστερεί η έλευση του ύπνου.

Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι η απουσία σταθερού ωραρίου ύπνου. Πολλοί άνθρωποι κοιμούνται διαφορετικές ώρες κάθε βράδυ, λόγω εργασίας, κοινωνικών υποχρεώσεων ή νυχτερινής διασκέδασης. Η αστάθεια αυτή δυσκολεύει τη λειτουργία του ενδογενούς βηματοδότη του οργανισμού, ο οποίος χρειάζεται σταθερό πρόγραμμα για να ρυθμίσει αποτελεσματικά τον κύκλο ύπνου και εγρήγορσης.

Οι συνθήκες του περιβάλλοντος ύπνου παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο. Η χρήση φθαρμένου στρώματος και παλαιών μαξιλαριών μπορεί να προκαλέσει κακή στάση σώματος και μυϊκή ένταση, με αποτέλεσμα πόνο στη σπονδυλική στήλη ή στο σώμα και συχνές αφυπνίσεις κατά τη διάρκεια της νύχτας. 

Η έλλειψη χαλαρωτικής ατμόσφαιρας πριν την κατάκλιση αποτελεί σημαντικό παράγοντα διαταραχής του ύπνου. Η έντονη εργασία, η σωματική υπερκόπωση ή η επαφή με δυσάρεστα ερεθίσματα τις βραδινές ώρες εμποδίζουν το σώμα να μεταβεί σταδιακά σε κατάσταση χαλάρωσης.

Οι διατροφικές συνήθειες μπορούν επίσης να επηρεάσουν την ποιότητα του ύπνου. Η κατανάλωση βαριών ή λιπαρών γευμάτων πριν την κατάκλιση επιβαρύνει το πεπτικό σύστημα και δυσκολεύει την έλευση του ύπνου. Το βραδινό γεύμα πρέπει να είναι ελαφρύ και να καταναλώνεται μία έως δύο ώρες πριν τον ύπνο. Τρόφιμα και ροφήματα που περιέχουν καφεΐνη, όπως καφές, τσάι, σοκολάτα και αναψυκτικά τύπου cola, καλό είναι να αποφεύγονται μετά το μεσημέρι. Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων υγρών πριν την κατάκλιση μπορεί να οδηγήσει σε συχνές αφυπνίσεις κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Το κάπνισμα ιδιαίτερα κατά το δίωρο που προηγείται του ύπνου, αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που μπορεί να διαταράξει τον ύπνο, καθώς η νικοτίνη είναι διεγερτική ουσία που επηρεάζει το νευρικό σύστημα. 

Σε περιπτώσεις επίμονης ή ανθεκτικής αϋπνίας, πρέπει να γίνει  σωστή ιατρική αξιολόγηση, να εντοπιστούν τυχόν νοσήματα που προκαλούν δευτερογενώς διαταραχές ύπνου (π.χ. πεπτικά νοσήματα) και να χορηγηθεί η σωστή θεραπεία. 

Δρ. Αναστασία Μοσχοβάκη

Φραγκοπούλου 10 Κηφισιά, Αθήνα
Έκτακτα-νοσοκομειακά περιστατικά
24ωρη γραμματεία: 2106252770 και 6945575287
Twitter http://twitter.com/amoschovaki